„Krew lać, życie łożyć i fortuny wszelkie”. Ewolucja relacji do ojczyzny w myśli staropolskiej

Akt konfederacji województwa sandomierskiego. Biblioteka Polskiej Akademii Umiejętności. Reference number B. PAU, rkps 1145, k. 49a.

Anderson, Benedict. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso, 2006.

Arystoteles. “Etyka nikomachejska.” Translated by Daniela Gromska. In Arystoteles, Dzieła wszystkie. Vol. 5. Etyka wielka. Etyka eudemejska. O cnotach i wadach. Edited and translated Daniela Gromska, Leopold Regner, and Witold Wróblewski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1996.

Backvis, Claude. “Główne tematy polskiej myśli politycznej w XVI wieku.” Translated by Maria Daszkiewicz. In Backvis, Szkice o kulturze staropolskiej. Edited by Andrzej Biernacki. Translated by Maria Daszkiewicz et al. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.

Bar-Tala, Daniel, and Ervin Strauba, eds. Patriotism in the Lives of Individuals and the Nations. Chicago: Nelson-Hall Publishers, 1997.

Bartmiński, Jerzy. “Polskie rozumienie ojczyzny i jego warianty.” In Pojęcie ojczyzny we współczesnych językach europejskich. Edited by Jerzy Bartmiński. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 1993.

Bem, Ewa. “Termin ‘Ojczyzna’ w literaturze XVI i XVIII wieku: Refleksje o języku.” Odrodzenie i Reformacja w Polsce 34 (1989): 131–56.

Butterwick, Richard. “Stanisław August Poniatowski – patriota oświecony i kosmopolityczny.” Wiek Oświecenia 15 (1999): 41–55; Chaunu, Pierre. Cywilizacja wieku Oświecenia. Translated by Eligia Bąkowska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1993.

Cyceron, Marek Tulliusz. O państwie. O prawach. Translated by Iwona Żółtowska. Kęty: Wydawnictwo Antyk Marek Derewiecki, 2018.

Czerkawski, Jan. “Orientacje ideologiczne w Polsce XVI w.: Vita activa, vita contenplativa.” In Renesans: Sztuka i ideologia; Materiały Sympozjum Naukowego Komitetu Nauk o Sztuce PAN, Kraków, czerwiec 1972, oraz Sesji Naukowej Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Kielce, listopad 1973. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.

Dębiński, Jan. “Mowa na consilium walnym lubelskim pro die 23 maj naznaczonym, anno 1707 miana przeze mnie jako posła województwa krakowskiego destynowanego.” In Filozofia i myśl społeczna w latach 1700–1830. Vol. 1. Okres saski 1700-1763. Edited by Marian Skrzypek. Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, 2000.

Dunin-Karwicki, Stanisław. “Egzorbitancyje we wszystkich stanach Rzeczypospolitej krótko zebrane a oraz sposób wprawienia w ryzę egzorbitancyj i uspokojenia dyfidencyj między stanami podany a przez szlachcica koronnego dany cenzurze statystów.” In Rzeczypospolita w dobie upadku 1700–1740: Wybór źródeł. Edited by Józef A. Gierowski. Wrocław: Zakład Imienia Ossolińskich, 1955.

Gellner, Ernest. Narody i nacjonalizm. Translated by Teresa Hołówka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1991.

Górski, Konrad. Patriotyzm i nacjonalizm. Toruń: Wojewódzka Biblioteka Publiczna and Książnica Miejska im. M. Kopernika, 1988.

Graciotti, Sante. “Patriotyzm i wartości uniwersalne w literaturze polskiej.” In Graciotti, Od Renesansu do Oświecenia. Vol. 1. Translated by Wojciech Jekiel. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1991.

Hobsbawm, Eric J. Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality. Cambridge: Cambridge University Press, 1990.

Konarski, Stanisław. “Jak od wczesnej młodości wychowywać uczciwego człowieka i dobrego obywatela.” In Konarski, Pisma pedagogiczne. Edited by Łukasz Kurdybacha. Wrocław and Kraków: Ossolineum, 1959.

—–—. “O skutecznym rad sposobie albo o utrzymaniu ordynaryjnych sejmów.” Parts 2–3. In Konarski, Pisma wybrane. Vol. 1. Edited by Juliusz Nowak-Dłużewski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955.

—–—. “Rozmowa, na czym dobro i szczęśliwość Rzeczypospolitej naszej zaległo.” In Konarski, Pisma pedagogiczne. Edited by Łukasz Kurdybacha. Wrocław and Kraków: Ossolineum, 1959.

Krasiński, Hieronim. “List do prześw. województwa wołyńskiego i ruskiego, od konfederacyi koronnej pisany: 1768 r.” In Szczęsny Morawski, Materyały do konfederacyi barskiej r. 1767–1768, z niedrukowanych dotąd i nieznanych rękopisów. Vol. 1. Lwów: Zakład Narodowy Ossolińskich, 1851.

[Krasiński, Michał.] Uniwersał Michała Krasińskiego. Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie. Reference number B. Łop., rkps 998, k. 1a.

Leszczyński, Stanisław. Głos wolny wolność ubezpieczający. Edited by Stanisław Jedynak. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987.

[—–—.] Oeuvres du philosophe bienfaisant. Vol. 1–4. Amsterdam: n.d., 1764.

Lubelczyk, Andrzej. Bellum Theologicum: Ex Armamentario omnipotentis, adversum Turcas, instructum ac ordinatum. Cracoviae: Apud Viduam Floriani Ungleri, 1597.

“Manifest województw wielkopolskich.” In Szczęsny Morawski, Materyały do konfederacyi barskiej r. 1767–1768, z niedrukowanych dotąd i nieznanych rękopisów. Vol. 1. Lwów: Zakład Narodowy Ossolińskich, 1851.

Obirek, Stanisław. “Koncepcja państwa w kazaniach Piotra Skargi.” In Jezuici a kultura polska: Materiały sympozjum z okazji Jubileuszu 500-lecia urodzin Ignacego Loyoli (1491–1991) i 450-lecia powstania Towarzystwa Jezusowego (1540–1990); Kraków, 15–17 lutego 1991 r. Edited by Ludwik Grzebień and Stanisław Obirek. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1991.

Olszewski, Wojciech. Patriotyzm i tolerancja: Nurt humanistyczny w polskiej myśli etnologicznej do drugiej wojny światowej wobec procesów etnicznych na Kresach. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2001.

[Orzechowski, Stanisław.] De Bello Adversus Turcas Suscipiendo, Stanislai Orzechowski ad Equites Polonos oracio, aucta et recognita. Cracoviae: Officina Viduae Unglerianae, 1543. https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/6766/edition/6238/content.

Ossowski, Stanisław. “Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzny.” In Ossowski, O ojczyźnie i narodzie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984.

Pułaski, Józef. Józef Pułaski to Adam S. Krasiński, no date. In Karol Sienkiewicz, Skarbiec historii polskiej. Vol. 1. Paryż: Maulde and Renou, 1840.

—–—. Józef Pułaski to Bracław Voivodeship, May 2, 1768. In Szczęsny Morawski, Materyały do konfederacyi barskiej r. 1767–1768, z niedrukowanych dotąd i nieznanych rękopisów. Vol. 1. Lwów: Zakład Narodowy Ossolińskich, 1851.

[—–—.] “Uniwersał jmp. Puławskiego marszałka związkowego.” In Szczęsny Morawski, Materyały do konfederacyi barskiej r. 1767–1768, z niedrukowanych dotąd i nieznanych rękopisów. Vol. 1. Lwów: Zakład Narodowy Ossolińskich, 1851.

Ronikier, Jerzy. Hetman Adam Sieniawski i jego regimentarze: Studium z historii mentalności szlachty polskiej 1706–1725. Kraków: Universitas, 1992.

Rott, Dariusz, ed. Poczucie narodowe, poczucie patriotyczne. Łomża: Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze “Stopka” im. Stanisława Zagórskiego, 2017.

Sitek, Ryszard. Warszawska szkoła historii idei: Między historią a teraźniejszością. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2000.

Skarżyńska, Katarzyna. “Różne oblicza i funkcje patriotyzmu.” In Patriotyzm: Tożsamość narodowa, poczucie narodowe. Edited by Ewa Nowicka-Włodarczyk. Kraków: Fundacja Międzynarodowe Centrum Rozwoju Demokracji, 1998.

Stasiak, Arkadiusz M. “Jedność istnienia i postrzegania: Umiarkowanie republikański wymiar patriotyzmu jako indywidualnej relacji wobec ojczyzny.” In Kościół, kultura, społeczeństwo: Prace ofiarowane Profesorowi Wiesławowi Müllerowi z okazji pięćdziesięciolecia pracy naukowej i dydaktycznej. Edited by Janusz Drob, Hubert Łaszkiewicz, Arkadiusz M. Stasiak, Bogumił Szady, and Cezary Taracha. Lublin: Werset, 2004.

—–—. “Nagroda i kara: Źródła patriotyzmu według Michała Wielhorskiego.” In Peregrinatio ad veritatem: Studia ofiarowane Profesor Aleksandrze Witkowskiej OSU z okazji 40-lecia pracy naukowej. Edited by Urszula Borkowska, Czesław Deptuła, Ryszard Knapiński, Zbigniew Piłat, and Eugeniusz Wiśniowski. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2004.

—–—. Patriotyzm w myśli konfederatów barskich. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2005.

—–—. “Patriotyzm w pismach ‘konfederackich’ Adama Stanisława Krasińskiego.” In Najjaśniejsza Rzeczypospolita: Studia ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Stroynowskiemu. Edited by Małgorzata Durbas. Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im.

Jana Długosza, 2019.

—–—. “Przedmonarchistyczna idea oświeceniowego patriotyzmu.” Roczniki Humanistyczne 53, no. 2 (2005): 73–89.

—–—. “Republikańska idea patriotyzmu konfederacji barskiej.” In Konfederacja Barska: Jej konteksty i tradycje. Edited by Anna Buchmann and Adam Danilczyk. Warszawa: Wydawnictwo DiG and Muzeum Historii Polski, 2010.

—–—. “The Idea of Patriotism in the Political Thought in Poland during the Enlightenment.” In Whose Love of Which Country? Composite States, National Histories and Patriotic Discourses in Early Modern East Central Europe. Edited by Balázs Trencsényi and Márton Zászkaliczky. Leiden and Boston: Brill, 2010.

Szacki, Jerzy. Ojczyzna, naród, rewolucja: Problematyka narodowa w polskiej myśli szlachecko-rewolucyjnej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1962.

Świderska, Urszula. “Patriotyzm polskiego rycerstwa i szlachty na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych.” Przegląd Zachodniopomorski 15, no. 1 (2000): 105–16.

—–—. Szlachta polska wobec Boga i ojczyzny. Poznań: Księgarnia Świętego Wojciecha, 2001.

Walicki, Andrzej. Trzy patriotyzmy: Trzy tradycje polskiego patriotyzmu i ich znaczenie współczesne. Warszawa: Res Publica, 1991.

Zasacka, Zofia. Wyobrażenia ojczyzny i oblicza patriotyzmu w podręcznikach do języka polskiego dla szkoły podstawowej w latach 1945–1990. Warszawa: Instytut Książki i Czytelnictwa and Biblioteka Narodowa, 2000.