W poszukiwaniu filozoficznych źródeł problematyki sztucznej inteligencji
Zbigniew ORBIK
Katedra Stosowanych Nauk Społecznych, Wydział Organizacji i Zarządzania, Politechnika Śląska, ul. Roosevelta 26-28, 41-800 Zabrze , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-7092-1567
Abstrakt
Celem artykułu jest poszukiwanie filozoficznych korzeni idei sztucznej inteligencji. Dokonano w nim przeglądu długiego procesu rozwoju pojawiających się w myśli filozoficznej już od czasów starożytnych idei, które uznać można za antecedensy współczesnej koncepcji sztucznej inteligencji. Wprawdzie sztuczna inteligencja rozumiana jest obecnie jako rodzaj inteligencji, którą posiadają maszyny będące w stanie symulować procesy myślenia charakterystyczne dla człowieka i jest dziedziną zaliczaną do informatyki i nauk kognitywnych, okazuje się jednak, że ma ona swoje źródło w refleksji filozoficznej. Koncepcja ta rodzi także wiele problemów natury filozoficznej, które w niniejszym tekście zostały, z oczywistych względów, jedynie zasygnalizowane. Są to zagadnienia obejmujące swoim zakresem niemal cały przekrój problematyki tradycyjnie zaliczanej do filozofii. Dotyczą one między innymi struktury rozumowań, możliwości ich automatyzacji, natury procesów poznawczych, możliwości konstrukcji języków formalnych czy ontologicznej natury umysłu. Jednym z najważniejszych jest zagadnienie świadomości. W artykule zastosowano analizę wybranej, dostępnej literatury dotyczącej historii sztucznej inteligencji oraz jej filozoficznych aspektów. Oprócz przeglądu literatury autor stosuje metodę analizy i konstrukcji logicznej. Rozwój sztucznej inteligencji implikuje także konieczność dalszych badań filozoficznych nad naturą umysłu, istotą świadomości, procesów poznawczych oraz licznych kwestii etycznych. Filozoficzna refleksja nad sztuczną inteligencją wpisuje się w starożytny postulat samopoznania człowieka.
Słowa kluczowe:
nauki kognitywne, sztuczna inteligencja, umysł, świadomośćBibliografia
Block, Ned. “The Mind as the Software of the Brain.” In An Invitation to Cognitive Science. Vol. 3. Thinking. Edited by Edward E. Smith and Daniel N. Osherson. London: The MIT Press, 1995.
Boyer, Carl. Historia rachunku różniczkowego i całkowego i rozwój jego pojęć. Translated by S. Dobrzycki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.
Branicki, Wacław. “Autentyczność osobowa w pespektywie teorii dezintegracji pozytywnej.” Studia Humanistyczne AGH 11, no. 3 (2012): 127–40.
Breidbach, Olaf, and Michael T. Ghiselin. “Athanasius, Kircher (1602-1680) on Noahʼs Ark: Baroque ‘Intelligent Design’ Theory.” Proceedings of the California Academy of Sciences 57, no. 36 (2006): 991–1002.
Buchanan, Bruce G. “A (Very) Brief History of Artificial Intelligence.” AI Magazine 26, no. 4 (2005).
Descartes, René. Medytacje o pierwszej filozofii: Wraz z zarzutami uczonych mężów i odpowiedziami autora. Translated by Maria Ajdukiewicz and Kazimierz Ajdukiewicz. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958.
Dennett, Daniel C. Natura umysłów: Jak zrozumieć świadomość. Translated by Witold Turopolski. Kraków: Copernicus Center Press, 2021.
Duch, Włodzisław. “Umysł, świadomość i działanie twórcze.” Kognitywistyka i Media w Edukacji, nos. 1–2 (2008): 9–37.
Findlen, Paula. Athanasius Kircher: The Last Man Who Knew Everything. New York and London: Routledge, 2004.
Flasiński, Mariusz. “History of Artificial Intelligence.” In Mariusz Flasiński. Introduction to Artificial Intelligence. Cham: Springer, 2016.
Gottlob, Frege. “Ideografia: Język formalny czystego myślenia wzorowany na języku arytmetyki.” In Franz Brentano, Gottlob Frege, Christian Thiel, Próby gramatyki filozoficznej: Antologia. Edited translated by Krzysztof Rotter. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1997.
Grządziel, Mariusz. Filozofia, teologia i matematyka w pismach Mikołaja z Kuzy – szkic poglądów, 2008. https://www.chfpn.pl/new05/new05_grzadziel.pdf.
Heller, Michał. “Chrześcijański naturalizm.” Roczniki Filozoficzne 51, no. 3 (2003): 41–58.
Hetmański, Marek. “Maszyna Turinga a umysł ludzki.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio I. Philosophia-Sociologia, no. 23 (1988): 155–77.
Hildt, Elisabeth. “Artificial Intelligence: Does Consciousness Matter?” Frontiers in Psychology no. 10 (2019): 1535. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2019.01535/full.
Hobbes, Thomas. Lewiatan, czyli materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego. Translated by Czesław Znamierowski. Warszawa: Fundacja Aletheia, 2009.
Husserl, Edmund. Badania dotyczące fenomenologii i teorii poznania. Part 2. Translated by Janusz Sidorek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
———. Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Vol. 1. Translated by Danuta Gierulanka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975.
Jastrzębski, Hubert, and Szymon Chlebowski. “Frege i Łukasiewicz o wartościach logicznych.” Hybris, no. 27 (2014): 121–35.
Jonkisz, Jakub. “Pojęcie świadomości w kognitywistyce i filozofii umysłu – próba systematyzacji.” Filozofia Nauki 20, no. 2 (2012): 29–55.
Kaul, Vivek, Sarah Enslin, and Seth A. Gross. “History of Artificial Intelligence in Medicine.” Gastrointestinal Endoscopy 92, no. 4 (2020): 807–12.
Latawiec, Anna. “Naturalne i sztuczne w świetle rozważań o sztucznej inteligencji.” Studia Philosophiae Christianae 32, no. 1 (1996): 191–202.
Laita, Luis M., et al. “George Boole, a Forerunner of Symbolic Computation.” In Artificial Intelligence and Symbolic Computation: International Conference AISC 2000 Madrid, Spain, July 2000 Revised Papers. Edited by John A. Campbell and Eugenio Roanes-Lozano. Berlin and Heidelberg: Springer, 2001.
Leibniz, Gottfried Wilhelm. “Przedmowa do nauki ogólnej.” In Leibniz, Wyznanie wiary filozofa. Translated by Stanisław Cichowicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1969.
Levine, Joseph. “Recent Work on Consciousness.” American Philosophical Quarterly 34, no. 4 (1997): 379–404.
Lubański, Mieczysław. “Informacja i jej nośniki.” Studia Philosophiae Christianae 16, no. 2 (1980): 55–66.
Łupkowski, Paweł. “Rola etyki i antropologii w rozważaniach o sztucznej inteligencji.” Ethos 18, nos. 1-2 (2005): 239–41.
Łupkowski, Paweł. Test Turinga. Perspektywa Sędziego. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2010.
Maciaszek, Janusz. “Od matematyki do analizy języka naturalnego: Kilka uwag o filozofii języka Gottloba Fregego.” Językoznawstwo: Współczesne badania, problemy i analizy językoznawcze 7 (2013): 57–75.
Marciszewski, Witold, and Roman Murawski. Mechanization of Reasoning in a Historical Perspective. Amsterdam and Atlanta: Editions Rodopi, 1995.
McCarthy, John, et al. “A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence, August 31, 1955.” AI Magazine 27, no. 4, 2006.
Nowaczyk, Adam. Wprowadzenie do filozofii matematyki. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2019.
von Neumann, John, and Oskar Morgenstern. Theory of Games and Economic Behavior. Princeton: Princeton University Press, 1944.
Penrose, Roger. Nowy umysł cesarza: O komputerach, umyśle i prawach fizyki. Translated by Piotr Amsterdamski and Tomasz Lanczewski. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2021.
Piątek, Zdzisława. “Spory o naturę świadomości a resuscytacja.” Humanistyka i Przyrodoznawstwo 10 (2004): 29–38.
Piecuch, Aleksander. “Zaniedbana algebra a nauczanie informatyki.” Edukacja – Technika – Informatyka 8, no. 3 (2017): 288–94.
Revonsuo, Antti, Seppo Sajama, and Matti Kamppinen. „General Introduction: The Riddle of Consciousness.” In Consciousness in Philosophy and Cognitive Neuroscience. Edited by Antti Revonsuo and Matti Kamppinen. New York: Psychology Press, 2014.
Searle, John R. “Minds, Brains, and Programs.” Behavioral and Brain Sciences 3, no. 3 (1980): 417–57.
Shirley, John W. “Binary Numeration before Leibniz.” American Journal of Physics 19, no. 8 (1951): 452–54.
Sparavigna, Amelia Carolina. Giovanni, de la Fontana, Engineer and Magician. https://arxiv.org/abs/1304.4588.
Stacewicz, Paweł. “Liczby nieobliczalne a granice kodowania w informatyce.” Studia Semiotyczne 32, no. 2 (2018): 131–52.
Stacewicz, Paweł. “Światopogląd informatyczny. Naukowe podstawy i filozoficzne perspektywy.” In Informatyka a filozofia: Od informatyki i jej zastosowań do światopoglądu informatycznego. Edited by Paweł Stacewicz. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 2015.
Steffens, Oliver. Leibniz, Llull and the Logic of Truth: Precursors of Artificial Intelligence, Regensburg: Ostbayerische Technische Hochschule Regensburg, 2020.
Tadeusiewicz, Ryszard. “Awangarda sztucznej inteligencji – maszyny, które potrafią same tworzyć nowe pojęcia.” In Pojęcia: Jak reprezentujemy i kategoryzujemy świat. Edited by Józef Bremer i Adam Chuderski. Kraków: Universitas, 2011.
Trzęsicki, Kazimierz. “Idea sztucznej inteligencji.” Filozofia i Nauka 8, no. 1 (2020): 69–96.
———. “Leibnizjańskie inspiracje informatyki.” Filozofia Nauki 14, no. 3(55) (2006): 21–48.
Turing, Alan Mathison. “Computing Machinery and Intelligence.” Mind 59, no. 236 (1950): 433–60.
———. “On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem.” Journal of Mathematics” 58, no. 5 (1936): 345–63.
Vermeir, Koen. “Athanasius Kircher’s Magical Instruments: An Essay on ‘Science’, ‘Religion’ and Applied Metaphysics.” Studies in History and Philosophy of Science Part A 38(2007) no. 2: 363–400.
Żegleń, Urszula. “Wielowymiarowość umysłu.” Filozofia Nauki 12, no. 3-4 (2004): 153–70.
Katedra Stosowanych Nauk Społecznych, Wydział Organizacji i Zarządzania, Politechnika Śląska, ul. Roosevelta 26-28, 41-800 Zabrze https://orcid.org/0000-0001-7092-1567
