Robotyka społeczna w perspektywie (nie)antropocentryzmu
Łukasz SAROWSKI
Katedra Języka, Retoryki i Prawa Mediów, Instytut Dziennikarstwa i Zarządzania, Wydział Nauk Społecznych, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin , PolskaMałgorzata GRUCHOŁA
Katedra Komunikacji Wizualnej i Nowych Mediów, Instytut Dziennikarstwa i Zarządzania, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin , PolskaAbstrakt
Obecnie jesteśmy świadkami procesu oswajania sztucznej inteligencji w postaci, między innymi, tak zwanych robotów humanoidalnych towarzyszących – procesu, który może doprowadzać do pewnego rodzaju ich „uspołecznienia”. Celem artykułu było wykazanie – poprzez analizę literatury przedmiotu oraz wytworów robotyki społecznej – że ów proces oswajania wymusza opracowanie uwzględniających założenia antropocentryzmu kryteriów i zasad funkcjonowania robotów w życiu społecznym. Analizie poddano cztery wymiary antropocentryzmu (poznawczy, ontologiczny, metodologiczny oraz aksjologiczny) w kontekście konieczności doprecyzowania przepisów etycznych, społecznych i prawnych wykorzystania robotów humanoidalnych w społeczeństwie. Zastosowano metody analityczno-opisową i syntetyczną. Uzyskane wnioski pozwalają na częściowe potwierdzenie przyjętej we wprowadzeniu hipotezy badawczej zakładającej, że proces oswajania technologii AI w postaci robotów humanoidalnych implikuje konieczność ich „uspołecznienia” we wszystkich czterech wymiarach antropocentryzmu. Z analizy literatury przedmiotu wynika, że rozwój robotyki społecznej zmienia sposób postrzegania i analizowania zjawisk społecznych, w których coraz większą rolę pełnią zrobotyzowane technologie. Realizują one zadania do niedawna zarezerwowane tylko dla człowieka, pełniąc różne funkcje społeczne. I chociaż na płaszczyźnie ontologicznej nie zostały jeszcze wypracowane formalne kryteria warunkujące podmiotowość robotów i nie przyznano im podmiotowości prawnej, to intensywny rozwój zrobotyzowanych technologii, zmieniając ich pozycję w przestrzeni społecznej, sprzyja nieformalnemu, uznaniowemu przyznaniu im podmiotowości. Zasadne wydaje się stwierdzenie, że przyznanie podmiotowości prawnej robotom humanoidalnym będzie generować zmiany we wszystkich obszarach antropocentryzmu.
Słowa kluczowe:
robotyka społeczna, technologia sztucznej inteligencji, kryteria antropocentryzmuBibliografia
Asimov, Isaac. Ja-robot. Translated by Zbigniew A. Królicki. Poznań: Wydawnictwo Rebis, 2015.
Beer, Randall D., et al. “Biologically Inspired Approaches to Robotics”. Communications of the ACM 40, no. 3 (1997): 30–38.
Bińczyk, Ewa. Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropogenu. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2018.
Campa, Ricardo. “Kodeksy etyczne robotów: zagadnienie kontroli sprawowanej przez człowieka.” Pomiary Automatyka Robotyka, no. 3 (2011): 86–90.
Cathcart, Thomas. Dylemat wagonika. Translated by Katarzyna Bażyńska-Chojnacka. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2014.
Collins, Randall. Interaction Ritual Chains. Princeton: Princeton University Press, 2004.
Czarnocka, Małgorzata. Podmiot poznania a nauka. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2012.
Darling, Kate. Extending Legal Protection to Social Robots: The Effects of Anthropomorphism, Empathy, and Violent Behavior Towards Robotic Object, We Robot Conference. Coral Gables: University of Miami, 2012.
Delcomyn, Fred. “Biologically Inspired Robots.” In Bioinspiration and Robotics Walking and Climbing Robots. Edited by Maki K. Habib. Vienna: I-Tech, 2007.
Delvaux, Mady. “Draft Report with Recommendations to the Commission on Civil Law Rules on Robotics”. In Committee on Legal Affairs 2016, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/JURI-PR-582443_EN.pdf?redirect.
Devlin, Kate. Seksroboty. O pożądaniu, nauce i sztucznej inteligencji. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2018.
Dick, Philip K. Blade Runner. Czy androidy śnią o elektrycznych owcach? Translated by Sławomir Kędzierski. Poznań: Wydawnictwo Rebis, 2016.
Dörr, Konstantin Nicholas. “Mapping the Field of Algorithmic Journalism.” Digital Journalism 4(2016) no. 6: 700–22.
Ficoń, Krzysztof. Sztuczna inteligencja nie tylko dla humanistów. Warszawa: Bel Studio, 2013.
Gruchoła, Małgorzata. “Technologia sztucznej inteligencji w dziennikarstwie a perspektywa deantropocentryzmu dziennikarza.” Roczniki Nauk Społecznych 14, no. 2(50) (2022): 59–82.
Guang-Zhong, Yang, Paolo Dario, and Danica Kragic. “Social Robotics – Trust, Learning and Social Interaction.” Science Robotics 13, no. 21 (2018) s. 1-2.
https://www.science.org/doi/epdf/10.1126/scirobotics.aau8839.
Hughes, James. Citizen Cyborg: Why Democratic Society Must Respond to the Redesigned Human of the Future. New York: Basic Books, 2004.
Johnson, Deborah E., and Merel E. Noorman. “Responsibility Practices in Robotic Warfare.” Military Review, May-June 2014, s. 12-21.
Kamiński, Stanisław, and Bogdan Czupryn. “Autonomia.” In Powszechna encyklopedia filozofii. Vol. 1. Edited by Andrzej Maryniarczyk. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000.
Kanda, Takayuki, and Hiroshi Ishiguro. Human-Robot Interaction in Social Robotics. Boca Raton: CRC Press Taylor and Francis Group, 2013.
Kisielewicz, Andrzej. Sztuczna inteligencja i logika. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2017.
Klichowski, Michał. Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2014.
Kopeć, Rafał. “Autonomia systemów bojowych.” Przegląd Geopolityczny, no. 17 (2016): 133–47.
Krzysztofek, Kazimierz. “Sprawczość ludzka, transludzka i postludzka w społeczeństwie nasyconym technologicznie”. In Moc sprawcza ludzi i organizacji. Edited by Lech Wojciech Zacher. Warszawa: Wydawnictwo Poltext, 2016.
Kurzweil, Ray. The Age of Spiritual Machine. New York: Books Penguin, 1991.
Lambert, Paul. “Computer Generated Works and Copyright: Selfies, Traps, Robots, AI and Machine Learning.” European Intellectual Property Review, no. 39 (2017): 12–20.
Latour, Bruno. Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network-Theory. New York: Oxford University Press, 2005.
Lee, Kwan, Min, Namkee Park, and Hayeon Song. “Can a Robot be Perceived as a Developing Creature: Effect of a Robot’s Long-Term Cognitive Developments on its Social Presence and People’s Social Responses Toward it.” Human Communication Research, no. 31(2005): 538–63.
Lem, Stanisław. Bajki robotów. Warszawa: Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008.
Loh, Janina. “Responsibility and Robot Ethics: A Critical Overview.” Philosophies 4, no. 58 (2019): 1–20.
Marx, Johannes, and Christine Tiefensee. “Of Animals, Robots and Men.” Historical Social Research 40, no. 4 (2015): 70–91.
Menzel, Peter, Faith D’Aluisio. Robo Sapiens: Evolution of a New Species. Cambridge: MIT Press, 2001.
Michalski, Ryszard. “O naturze uczenia się – problemy i kierunki badawcze.” Informatyka, no. 2 (1988): 4–7.
Miernicki, Martin, and Irene Ng [Ying Huang]. “Artificial Intelligence and Moral Rights.” AI & Society, no. 36 (2020): 319–29.
Mileszyk, Natalia. Copyright trolling – skala zjawiska i propozycje rozwiązań. Centrum Cyfrowe. https://centrumcyfrowe.pl/czytelnia/copyright-trolling-skala-zjawiska-i-propozycje-rozwiazan/.
Misselhorn Catrin, Robots as moral agents. w: Ethics in Science and Societ: German and Japanes Views, red. F. Rovekamp, F. Bosse, Iudicium Verlag, Monachium 2013.
Mori, Masahiro. “The Uncanny Valley.” Energy 7, no. 4 (1970): 33–5.
Parasuraman, Raja, Thomas Sheridan, and Christopher Wickens. “A Model for Types and Levels of Human Interaction with Automation.” IEEE Transactions on Systems, Man and Cybernetics – Part A: Systems and Humans 36, no. 3 (2000): 286–97.
Pawińska, Maria. “Dopuszczalność gwałtu na humanoidalnym robocie.” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica, no. 86 (2019): 9–18.
Przegalińska, Aleksandra. Istoty wirtualne. Jak fenomenologia zmieniała sztuczną inteligencję. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 2016.
Sarowski, Łukasz. Robot humanoidalny jako podmiot czy przedmiot interakcji społecznej? XI Polski Zjazdu Filozoficzny. Lublin. 9-14.09.2019 r.
Schmidt, Colin, and Felicitas Kraemer. “Robots, Dennet and the Autonomous: a Terminological Investigation.” Minds and Machines 16, no. 1 (2006): 73–80.
Schmidt, Colin, and Felicitas Kraemer. “Human and Computer Control of Undersea Teleoperations, Technical Report on Contract N00014-77-0256.” https://www.researchgate.net/publication/23882567_Human_and_Computer_Control_of_Undersea_Teleoperators.
Sheridan, Thomas B., and W. L. Verplank. Human and Computer Control of Undersea Teleoperations, Technical Report on Contract N00014-77-0256, https://www.researchgate.net/publication/23882567_Human_and_Computer_Control_of_Undersea_Teleoperators.
Søraa, Roger. “Mechanical Genders: How do Humans Gender Robots.” Gender, Technology and Development 21, no. 1–2 (2017): 99–115.
Steels, Luc. Social Learning and Verbal Communication with Humanoid Robots, https://www.researchgate.net/publication/228800852_Social_learning_and_verbal_communication_with_humanoid_robots.
Sullins, John. “When is a Robot a Moral Agent?” International Review of Information Ethics 6, no. 12 (2006): 23–30.
Szpunar, Magdalena. Kultura algorytmów. Kraków: Instytut Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019.
Szulczewski, Grzegorz. “Sztuczna inteligencja a inteligencja moralna. Zagadnienia wstępne cybernetyki.” Annales. Ethics in Economic Life 22, no. 3 (2019): 19–31.
Thurman, Neil. “Computational Journalism.” In The Handbook of Journalism Studies. Edited by KarinWahl-Jorgensen, and Thomas Hanitzsch. New York: Routledge, 2019.
Veruggio, Gianmarco. “The Birth of Roboethics.” In Proceedings of the IEEE International Conference on Robotics and Automation (ICRA 2005): Workshop on Robo-Ethics, Barcelona, April 18, 2005. https://philpapers.org/rec/VERTBO-3.
Wierzchoń, Michał, and Marta Łukowska. “Ucieleśnione poznanie.” In Przewodnik po kognitywistyce. Edited by Józef Bremer. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2016.
Ziemke, Tom. “Czym jest to, co zwiemy ucieleśnieniem?” Avant 6, no. 3 (2015): 161–74.
Katedra Języka, Retoryki i Prawa Mediów, Instytut Dziennikarstwa i Zarządzania, Wydział Nauk Społecznych, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin
Katedra Komunikacji Wizualnej i Nowych Mediów, Instytut Dziennikarstwa i Zarządzania, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin
