Sztuczna inteligencja zastosowana do filozofii. Wkład w rozwój projektu Wittgenstein Ontology
Jakub GOMUŁKA
Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-9100-0334
Abstrakt
Artykuł dotyczy projektu Wittgenstein Ontology realizowanego przez Archiwa Wittgensteina przy Uniwersytecie w Bergen (WAB). Projekt ten jest próbą zastosowania technologii Sieci Semantycznej (SW) do udostępnienia filozofii Wittgensteina w internecie w postaci przeszukiwalnej bazy wiedzy. SW jest jednym z paradygmatów badawczych w ramach nurtu w informatyce zwanego Knowledge Representation & Reasoning (reprezentacja wiedzy i wnioskowanie – w skrócie KR2), będącego spadkobiercą programu badawczego symbolicznej sztucznej inteligencji (określanego również starą dobrą sztuczną inteligencją). Po krótkim wprowadzeniu do technologii SW w artykule omówiono główne trudności w stosowaniu jej do humanistyki, a w szczególności do filozofii Wittgensteina. Następnie pokazano, w jaki sposób zespół WAB próbuje przezwyciężyć te trudności, przy czym uwagę skierowano głównie na obszernie omawiane przez członków tego zespołu podejście perspektywiczne, które pozwalałoby reprezentować rywalizujące ze sobą czy wręcz sprzeczne tezy. W głównej części artykułu zaprezentowano parę oryginalnych rozwiązań, to znaczy implementację podejścia perspektywicznego przy użyciu mechanizmu reifikacji wbudowanego w składnię RDF, a także nowy mechanizm rozumowania pozwalający tworzyć reguły inferencji na podstawie treści reprezentowanych w danej bazie wiedzy. To ostatnie rozwiązanie wymaga poważnej zmiany w aktualnie używanych technologiach, ściślej mówiąc, w interpreterze SPARQL. Jest ono jednak bardzo obiecującym rozszerzeniem obecnego paradygmatu, które pozwala na połączenie w pracach nad sztuczną inteligencją tradycyjnego podejścia symbolicznego z podejściem wykorzystującym sztuczne sieci neuronalne.
Słowa kluczowe:
Ludwig Wittgenstein, technologia Sieci Semantycznej, ontologia komputacyjna, symboliczna sztuczna inteligencjaBibliografia
Allemang, Dean, Jim Hendler, and Fabien Gandon. Semantic Web for the Working Ontologist. Effective Modeling for Linked Data, RDFS, and OWL. New York: Association for Computing Machinery, 2020.
Brickley, Dan, and R.V. Guha. RDF Schema 1.1. W3C. February 25, 2014. https://www.w3.org/TR/2014/REC-rdf-schema-20140225/.
Gruber, Thomas R. “Translation Approach to Portable Ontology Specifications.” Knowledge Acquisition 5 no. 2 (1993): 199–220.
Kautz, Henry. “The Third AI Summer: AAAI Robert S. Engelmore Memorial Lecture.” AI Magazine, no. 43 (2022): 105–25.
Mácha, Jakub, Rune Falch, and Alois Pichler. “Overlapping and Competing Ontologies in Digital Humanities.” In DH-CASE ’13: Proceedings of the 1st International Workshop on Collaborative Annotations in Shared Environment: metadata, vocabularies and techniques in the Digital Humanities (10 September 2013, Florence, Italy). Edited by Francesca Tomasi and Fabio Vitali. New York: Association for Computing Machinery, 2013.
Marshall, Catherine C., and Frank M. Shipman. “Which semantic web?” HYPERTEXT’03: Proceedings of the Fourteenth ACM Conference on Hypertext and Hypermedia, (2003): 57–66.
Pichler, Alois. Wittgenstein Ontology. Bergen: University of Bergen, 2013. http://wab.uib.no/wab_philospace.page.
Pichler, Alois, James Matthew Fielding, Nivedita Gangopadhyay, and Andreas Lothe Opdahl. “Crisscross Ontology: Mapping Concept Dynamics, Competing Argument and Multiperspectival Knowledge in Philosophy.” Quaderni di Filosofia, no. 2 (2021): 59–73.
Pichler, Alois, and Øyvind Liland Gjesdal. Wittgenstein Ontology. Bergen: University of Bergen, 2007. http://ubbdev.gitlab.io/wab-ontology/index-en.html.
Pichler, Alois, and Amélie Zöllner-Weber. “Sharing and Debating Wittgenstein by Using an Ontology.” Literary and Linguistic Computing 28, no. 4 (2013): 700–707.
Prud’hommeaux, Eric, and Andy Seaborne. SPARQL Query Language for RDF. W3C. January 15, 2008. https://www.w3.org/TR/rdf-sparql-query/.
RDF Working Group. Resource Description Framework (RDF). W3C. February 25, 2014. https://www.w3.org/RDF/.
Sánchez, Diana Marcela, José María Cavero, and Esperanza Marcos Martínez. “The Road Toward Ontologies.” In Ontologies: A Handbook of Principles, Concepts and Applications in Information Systems. Edited by Raj Sharman, Rajiv Kishore, and Ram Ramesh. New York: Springer, 2007.
Sellars, Wilfrid. Empiricism and the Philosophy of Mind. Edited by Robert B. Brandom. Cambridge: Harvard University Press, 1997.
W3C OWL Working Group. OWL 2 Web Ontology Language. W3C. December 11, 2012. https://www.w3.org/TR/2012/REC-owl2-overview-20121211/.
Wittgenstein, Ludwig. Tractatus Logico-Philosophicus. Translated by David F. Pears and Brian F. McGuinness. London–New York: Routledge and Kegan Paul, 1965.
Zöllner-Weber, Amélie, and Alois Pichler. “Utilizing OWL for Wittgenstein’s Tractatus.” In Papers of the 30th International Ludwig Wittgenstein Symposium (5–11 August 2007, Kirchberg am Wechsel). Edited by Herbert Hrachovec, Alois Pichler, and John Wang. Kirchberg am Wechsel: ALWS, 2007.
Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica, Kraków https://orcid.org/0000-0002-9100-0334
