Dochować wierności pięknu i upokorzonym. Zygmunta Baumana wizja humanisty
Sławomir CZAPNIK
Uniwersytet Opolski , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-6479-5066
Mariusz SNOPEK
Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-8566-3625
Abstrakt
Celem tekstu jest zarysowanie wizji humanisty w ujęciu socjologa Zygmunta Baumana. Artykuł obejmuje trzy rozdziały i omawia istotne w dziele myśliciela zagadnienia: (1) dochowania wierności pięknu, w tym literaturze i sztuce, (2) dochowania wierności upokorzonym – w tym biednym i dyskryminowanym, i (3) powinności intelektualistów zaangażowania po stronie dobra i przekształcania świata. W podsumowaniu zwraca się uwagę na najcenniejsze elementy myśli Baumana, które mogłoby zostać wykorzystane przez humanistów w przyszłości.
Słowa kluczowe:
Zygmunt Bauman, nowoczesność, socjologia, humaniści, pięknoBibliografia
Abriszewski, Krzysztof. “Zombie, ostatni sprawiedliwi, pisarze i reproduktorzy: Nowocześni intelektualiści pomiędzy rynkiem a tradycją.” In Zaangażowanie czy izolacja: Współczesne strategie społecznej egzystencji humanistów. Edited by Jacek Kowalewski and Wojciech Piasek. Olsztyn: Colloquia Humaniorum, 2007.
Battiston, G. “Anticipating Obama: An Interview with Zygmunt Bauman.” Thesis Eleven 98, no. 1 (2009): 140–5.
[Bauman, Zygmunt.]. Bauman o popkulturze: Wypisy. Edited by Mateusz Halawa and Paulina Wróbel. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008.
Bauman, Zygmunt. “Chasing Elusive Society.” International Journal of Politics, Culture, and Society 18, nos. 3–4 (2005): 123–41.
———. City of Fears, City of Hopes. London: Goldsmiths’ College, 2003.
———. Europa: Niedokończona przygoda. Translated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2007.
———. Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika. Translated by Ewa Klekot. Warszawa: PIW, 2000.
———. Konsumenci w społeczeństwie konsumentów. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2007.
———. “Los i charakter.” In Bauman, 44 listy ze świata płynnej nowoczesności. Translated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2011.
———. “Ludzie (w) ruchu w świecie przywództwa ad hoc.” Er(r)go: Teoria – Literatura – Kultura, no. 1 (26) (2013): 15–19.
———. Nowoczesność i Zagłada. Translated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013.
———. Obcy u naszych drzwi. Translated by Weronika Mincer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016.
———. Płynna nowoczesność. Translated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
———. Praca, konsumpcjonizm i nowi ubodzy. Translated by Stanisław Obirek. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006.
———. Ponowoczesność, jako źródło cierpień. Warszawa: Wydawnictwo Sic! 2013.
———. Prawodawcy i tłumacze. Translated by Andrzej Ceynowa and Jerzy Giebułtowski. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 1998.
———. Razem, osobno. Translated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.
———. “Słów parę o znaczeniu dzieła Elżbiety Tarkowskiej.” Kultura i Społeczeństwo, no. 4 (2014): 5–12.
———. “Social Inequality.” In The New Bauman Reader: Thinking Sociologically in Liquid Modern Times. Edited by Tony Blackshaw. Manchester: Manchester University Press, 2016.
———. “The Stranger Revisited—and Revisiting.” In Bauman, Life in Fragments: Essays in Postmodern Morality. Oxford: Blackwell, 1995.
———. “Utopia bez toposu.” In Kultura w czasach globalizacji. Edited by Małgorzata Jacyno, Aldona Jawłowska, and Marian Kempny. Translated by Anna Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2004.
———. Z zagadnień współczesnej socjologii amerykańskiej. Warszawa: Książka i Wiedza, 1961.
———. Zarys socjologii: Zagadnienia i pojęcia. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 1962.
———. Życie na przemiał. Traslated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2004.
———. Żyjąc w czasie pożyczonym: Rozmowy z Citlali Rovirosa-Madrazo. Translated by Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010.
[———]. Rozmowy o socjologii. Zygmunt Bauman w rozmowie z Michaelem-Hviidem Jacobsenem i Keithem Testerem. Translated by Paweł Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014.
Bauman, Zygmunt, and Keith Tester. O pożytkach z wątpliwości: Rozmowy z Zygmuntem Baumanem. Translated by Ewa Krasińska. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2003.
Bauman, Zygmunt, and Sławomir Czapnik. “Jak słowo ciałem uczynić (rozmowa).” Studia Krytyczne / Critical Studies, no. 2 (2016): 8–20.
Beilharz, Peter. Intimacy in Postmodern Times: A Friendship with Zygmunt Bauman. Manchester: Manchester University Press, 2020.
———. Zygmunt Bauman: Dialectic of Modernity. London: Sage, 2000.
———. “Zygmunt Bauman—To Build Anew.” Thesis Eleven 86, no. 1 (2006): 107–13.
Blackshaw, Tony. “90-letni Zygmunt Bauman: Schöpferkraft i jego dwoistości.” Translated by Grzegorz Omelan. Studia Krytyczne / Critical Studies, no. 2 (2016): 21–41.
Brzeziński, Dariusz. Myślenie utopijne w teorii społecznej Zygmunta Baumana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2015.
———. “Teoria socjologiczna jako narzędzie zmiany? Analiza performatywnego wymiaru myśli społecznej Zygmunta Baumana.” Kultura i Społeczeństwo, no. 2 (2013): 173–95.
Camus, Albert. “Powrót do Tipasy.” In Camus, „Zaślubiny.” „Lato.” Translated by Maria Leśniewska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1981.
Cooper, Barry. “Hermeneutics and Social Science.” Philosophy of the Social Sciences 11, no. 1 (1981): 79–90.
Czapnik, Sławomir. “Bauman, NOP, ideologia: Polityka a dyskurs polityczności.” In W poszukiwaniu polityczności, Edited by Ewa Jurga-Wosik, Sebastian Paczos, and Remigiusz Rosicki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, 2014.
———. “Dialektyka jako filozoficzny rdzeń myśli Zygmunta Baumana: Na przykładzie kwestii wolności.” Studia Philosophica Wratislaviensia 13, no. 3 (2018): 25–38.
———. “Dialektyka polityki i kultury – na przykładzie Zygmunta Baumana.” Teoria Polityki, no. 2 (2018): 145–60.
———. “Pierwsza nowoczesna retrotopia? Don Kichote Miguela de Cervantesa w perspektywie późnego Zygmunta Baumana.” Teksty Drugie, no. 2 (2022): 274–89.
Dawes, Simon. “The Role of the Intellectual in Liquid Modernity: An Interview with Zygmunt Bauman.” Theory, Culture and Society 28, no. 3 (2011): 130–48.
Drożdż, Michał. “Jan Paweł II – odsłony piękna świętości.” In Twarze świętości. Edited by Zofia Zarębianka and Katarzyna Dybeł. Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Wydawnictwo Naukowe, 2016.
Duda, Małgorzata. “Bezrobocie – zaprzeczeniem godności osoby ludzkiej.” Polonia Sacra 7, no. 13 (2003): 127–37.
Fanon, Frantz. Wyklęty lud ziemi. Translated by Hanna Tygielska. Warszawa: PIW, 1985.
Franklin, Adrian. “The Tourist Syndrome: An Interview with Zygmunt Bauman.” Tourist Studies 3, no. 2 (2003): 205–17.
Fromm, Erich. “Nieposłuszeństwo jako problem psychologiczny i moralny.” In Fromm, “O nieposłuszeństwie” i inne eseje. Translated by Stefan Baranowski. Kraków: Vis-à-vis Etiuda, 2021.
Galtung, Johan. “Violence, Peace, and Peace Research.” Journal of Peace Research 6, no. 3 (1969): 167–91.
Gadamer, Hans-Georg. Dziedzictwo Europy. Translated by Andrzej Przyłębski. Warszawa: Fundacja Aletheia – Wydawnictwo Spacja, 1992.
———. L’Heritage de l’Europe. Translated by Philippe Invernel. Paris: Rivages Poche, 1996.
Jacobs, Ronald N. “Book Review: Bauman’s New World Order.” Thesis Eleven 79, no. 1 (2004): 124–33.
Jacobsen, Michael Hviid. “The Social Thought of Zygmunt Bauman.” Thesis Eleven 79, no. 1 (2004): 134–9.
Jacobsen, Michael Hviid, and Sophia Marshman. “Bauman’s Metaphor: The Poetic Imagination in Sociology.” Current Sociology 56, no. 5 (2008): 798–818.
———. “Bauman on Metaphors—A Harbinger of Humanistic Hybrid Sociology.” In The Sociology of Zygmunt Bauman—Challenges and Critque. Edited by Michael Hviid Jacobsen and Paul Poder. Aldershot: Ashgate, 2008
Jan Paweł II. Encyclical Letter Laborem Exercens. The Holy See, https://www.vatican. va/content/john-paul-ii/pl/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_14091981_laborem-exercens.html.
Kautsky, Karol. “O robotnikach: rodzinie, bezrobociu, inteligencji, filantropii i demokracji społecznej.” Studia Krytyczne, no. 10 (2021): 75–91.
Kociatkiewicz, Jerzy, and Monika Kostera. “Przedmowa do wydania polskiego.” In Zygmunt Bauman, Irena Bauman, Jerzy Kociatkiewicz, and Monika Kostera. Zarządzanie w płynnej nowoczesności. Translated by Agnieszka Rasmus-Zgorzelska. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana, 2017.
Kraśko, Nina. “O socjologii zaangażowanej Zygmunta Baumana.” In Powroty i kontynuacje: Zygmuntowi Baumanowi w darze. Edited by Elżbieta Tarkowska. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 1995.
Lekka-Kowalik, Agnieszka. “Doświadczenie wiążącej mocy prawdy: Metodologicznie zasadny punkt wyjścia etyki jako nauki.” Ethos 31, no. 2 (122) (2018): 346–63.
Morawski, Stefan. “Bauman’s Way of Seeing the World.” Theory, Culture and Society 15, no. 1 (1998): 29–38.
Musil, Robert. Człowiek bez właściwości. Vols. 1–4. Translated by Krzysztof Radziwiłł, Kazimierz Truchanowski, and Janina Zeltzer. Warszawa: PIW, 1971.
Noble, David F. Forces of Production: A Social History of Industrial Automation. New Brunswick and London: Transaction Publishers, 2011.
Nowak, Andrzej W. “Czy można być prawodawcą po Zygmuncie Baumanie?” Zeszyty Artystyczne, no. 23 (2013): 61–72.
Pasikowski, Konrad. “Pokusa konsumpcjonizmu w świetle personalizmu pedagogicznego Jana Pawła II.” Rozprawy Społeczne 9, no. 4 (2015): 64–71.
Postman, Neil. Technopol: Triumf techniki nad kulturą. Translated by Anna Tanalska-Dulęba. Warszawa: Muza SA, 2006.
Ryłko, Stanisław. “‘Będziecie światłem wśród mroków, jeśli oświeci Was Chrystus’ (Bogota, 1986 r.): Światowe Dni Młodzieży jako wkład św. Jana Pawła II w chrześcijańską formację młodych.” In Jan Paweł II, który zmienił oblicze świata: 40 lat od wyboru na Stolicę św. Piotra kard. Karola Wojtyły metropolity krakowskiego. Edited by Robert Tyrała and Bogusław Mielec. Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Wydawnictwo Naukowe, 2019.
Snopek, Mariusz. Więźniowie poszkodowani – psychospołeczne funkcjonowanie osób zdegradowanych w przestrzeni penitencjarnej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, 2018.
Specht-Abramiuk, Zdzisława S. “Piękno w doświadczeniu egzystencjalnym Karola Wojtyły – Jana Pawła II.” Warszawskie Studia Teologiczne 24, no. 1 (2011): 23–44.
Such, Jan. Dialektyczne wizje świata. Warszawa and Poznań: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
Tacik, Przemysław. Socjologia Zygmunta Baumana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2012.
Taylor, Frederick W. The Principles of Scientific Management. New York: W. W. Norton, 1967.
de Tocqueville, Alexis. O demokracji w Ameryce. Vol. 2. Translated by Barbara Janicka and Marcin Król. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1996.
Wieczorkiewicz, Anna. “Po co socjologii literackość?” In Powroty i kontynuacje: Zygmuntowi Baumanowi w darze. Edited by Elżbieta Tarkowska. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 1995.







