Utopia uniwersytetu
Abstrakt
Być może istotą uniwersytetu jest nie stałość struktur i procedur, lecz ciągła zmienność i gotowość na przyjęcie Innego. W tej otwartości uniwersytet staje się utopią (w pozytywnym tego słowa znaczeniu): miejscem poza światem, gdzie może zostać zawieszona powszechna zasada efektywności, doskonałości i maksymalizacji zysku. W rozpoznaniu istoty uniwersytetu może pomóc filozofia, która – paradoksalnie – nie musi być naukowa. Jej obecność w akademii ujawnia jednak głębszą zasadę uniwersytetu: stanowią ją nie nauki, ale myślenie. Myślenie to może być otwarte na ryzyko i błądzenie. W tym tkwi jego godność, którą z greckiego można tłumaczyć jako „odpowiednie ujawnianie”. Rozważania w artykule prowadzone są w kontekście myślenia o uniwersytecie, jakie proponowali Karl Jaspers, Jacques Derrida, Bill Readings i Tadeusz Sławek.
Słowa kluczowe:
uniwersytet, istota uniwersytetu, kultura uniwersytecka, zmienność, utopia, naukowość, myślenie, błądzenie, godnośćBibliografia
Buczyńska-Garewicz, Hanna. Koło Wiedeńskie. Toruń: Wydawnictwo Comer, 1993. Carnap, Rudolf. Logiczna składnia języka. Translated by Barbara Stanosz. Warszawa: PWN, 1995.
Derrida, Jacques. Uniwersytet bezwarunkowy. Translated by Kajetan M. Jaksender. Kraków: Wydawnictwo Libron and Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, 2015.
Descartes, René. Medytacje o pierwszej filozofii. Translated by Maria Ajdukiewicz and Kazmierz Ajdukiewicz. Kęty: Antyk, 2001.
Foucault, Michel. Archeologia wiedzy. Translated by Andrzej Siemek. Warszawa: PIW, 1977.
———. “Inne przestrzenie.” Translated by Agnieszka Rejniak-Majewska. Teksty Drugie, no. 6 (2005): 117–25.
Heidegger, Martin. “Koniec filozofii i zadanie myślenia.” Translated by Krzysztof Michalski. In Krzysztof Michalski, Zrozumieć przemijanie. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, 2011.
Heidegger, Martin. “Nauka Platona o prawdzie.” Translated by Seweryn Blandzi. In Heidegger, Znaki drogi. Translated by Seweryn Blandzi et al. Warszawa: Spacja, 1999.
Jaspers, Karl. Idea uniwersytetu. Translated by Wojciech Kunicki. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2021.
Kot, Dobrosław. “Błędny uniwersytet.” Ethos 34, no. 4 (136) (2021): 307–19.
Lévinas, Emmanuel. Całość i nieskończoność: Esej o zewnętrzności. Translated by Małgorzata Kowalska. Warszawa: PWN, 1998.
Readings, Bill. Uniwersytet w ruinie. Translated by Samanta Stecko. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2017.
Sławek, Tadeusz. A jeśli nie trzeba się uczyć.... Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2021.
