Utrzymać kontakt z rzeczywistością. O odpowiedzialności pedagogów w epoce postprawdy
Abstrakt
Celem tekstu jest zwrócenie uwagi na kwestię odpowiedzialnej edukacji w epoce postprawdy. Realizacja tego celu obejmuje (1) wprowadzenie rozróżnienia między sposobami ujmowania zagadnienia postprawdy, (2) określenie społecznych warunków jej występowania, a także (3) omówienie najczęściej stosowanych sposobów zabezpieczania się przed jej negatywnymi skutkami. Wśród sposobów tych za najskuteczniejszy autor uznaje odpowiedzialną edukację, szeroko omawiając przy tym sposób rozumienia tej odpowiedzialności. Stosując metodę analizy tekstów, bada dostępne sposoby mówienia o postprawdzie i wskazuje na niewystarczalność edukacji medialnej jako techniki demaskowania fałszywych informacji. Podkreśla jednocześnie potrzebę edukacji nastawionej na poszukiwanie prawdy jako dobra wspólnego.
Słowa kluczowe:
edukacja w zakresie wykorzystywania mediów, kłamstwo w debacie publicznej, fałszywa informacja, pseudonauka, sprawdzanie faktów, odpowiedzialna edukacja, prawda jako dobro wspólne, epokoa postprawdy, edukacja w zakresieBibliografia
Allcott, Hunt, and Matthew Gentzkow. “Social Media and Fake News in the 2016.” Election Journal of Economic Perspectives 31, no. 2 (2017): 211–36.
d’Ancona, Matthew. Post-truth: The New War on Truth and How to Fight Back. New York: Ebury Publishing, 2017.
Archer, Margaret S. Being Human: The Problem of Agency. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
Barclay, Donald A. Fake News, Propaganda, and Plain Old Lies: How to Find Trustworthy Information in the Digital Age. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, 2017.
Barkun, Michael. A Culture of Conspiracy: Apocalyptic Visions in Contemporary America. Berkeley: University of California Press, 2003.
Bartkowski, Jerzy. “Prawda jako dobro wspólne i jako kapitał społeczny.” In Postprawda jako zagrożenie dla dyskursu publicznego. Edited by Tomasz W. Grabowski, Mirosław Lakomy, and Konrad Oświecimski. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, 2018.
Bellingcat. “Who We Are.” Bellingcat, https://www.bellingcat.com/about/who-weare/.
Bennett, Lance W., and Steven Livingston. “The Disinformation Order: Disruptive Communication and the Decline of Democratic Institutions.” European Journal of Communication 33, no. 2 (2018): 122–39.
Block, David. Post-Truth and Political Discourse. Cham: Springer, 2019.
Broad, William, and Nicholas Wade. Betrayers of the Truth. New York: Simon & Schuster, 1983.
Brown, Dan. The Da Vinci Code. New York: Doubleday, 2003.
Chomsky, Noam. Syntactic Structures. The Hague and Paris: Mouton, 1957.
[Council of Europe]. Council of Europe. “Media Literacy,” https://www.coe.int/en/web/freedom-expression/media-literacy.
Cosentino, Gabriele. Social Media and the Post-truth World Order: The Global Dynamics of Disinformation. Cham: Palgrave Macmillan, 2020.
Cyberdefence24. “W. Brytania: Rząd powoła specjalną instytucję ds. walki z dezinformacją.” https://cyberdefence24.pl/bezpieczenstwo-informacyjne/wbrytania-rzad-powola-specjalna-instytucje-ds-walki-z-dezinformacja.
Dalkir, Kimiz, and Rebecca Katz, eds. Navigating Fake News, Alternative Facts, and Misinformation in a Post-truth World. Hershey: IGI Global, 2020.
Demagog, https://www.ifl a.org; https://demagog.org.pl.
Ehrman, Bart D. Truth and Fiction in “The Da Vinci Code”: A Historian Reveals What We Can Really Know about Jesus, Mary Magdalene, and Constantine. Oxford: Oxford University Press, 2004.
Frankfurt, Harry. On Truth. New York: Knopf, 2006.
Fuchs, Christian. Nationalism on the Internet: Critical Theory and Ideology in the Age of Social Media and Fake News. New York: Routledge, 2020.
Graves, Lucas. “Anatomy of a Fact Check: Objective Practice and the Contested Epistemology of Fact Checking.” Communication, Culture & Critique 10, no. 3 (2016): 518–37.
Grygienc, Janusz. Democracy in the Post-Truth Era: Restoring Faith in Expertise. Translated by Dominika Gajewska. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2023.
Habermas, Jürgen. “Modernity: An Unfinished Project”. Translated by N. Walker. In Habermas and the Unfinished Project of Modernity: Critical Essays on “The Philosophical Discourse of Modernity.” Edited by Maurizio Passerin d’Entrèves and Seyla Benhabib. Cambridge: MIT Press, 1997.
———. The Structural Transformation of Public Sphere. Translated by Thomas Burger. Cambridge: MIT Press, 1991.
Heidegger, Martin. Being and Time. Translated by John Macquarrie and Edward Robinson. Oxford: Basil Blackwell, 1962.
Keyes, Ralph. The Post-truth Era: Dishonesty and Deception in Contemporary Life. New York: St. Martin’s Press, 2004.
Lasch, Christopher. Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations. New York and London: W.W. Norton and Company, 1991.
McIntyre, Lee. Post-truth. Cambridge and London: MIT Press, 2018.
Olejnik, Łukasz. Propaganda: Od dezinformacji i wpływu do operacji i wojny informacyjnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2024.
Oxford Learners Dictionaries, s.v. “Post-truth,” https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/post-truth.
Pinker, Steven. Enlightenment Now: The Case for Reason, Science, Humanism, and Progress. New York: Penguin Random House, 2018.
Pratkins, Anthony, and Elliot Aronson. Age of Propaganda: The Everyday Use and Abuse of Persuasion. New York: Holt Paperback, 2001.
Ptaszek, Grzegorz. Edukacja medialna 3.0: Krytyczne rozumienie mediów cyfrowych w dobie Big Data i algorytmizacji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019.
Puig, Blanca, and María Pilar Jiménez-Aleixandre, eds. Critical Thinking in Biology and Environmental Education: Facing Challenges in a Post-truth World. Cham: Springer, 2022.
Said-Moorhouse, Lauren. “Rapper B.o.B Thinks the Earth Is Flat, Has Photographs to Prove It.” CNN Entertainment, https://edition.cnn.com/2016/01/26/entertainment/rapper-bob-earth-flat-theory/index.html.
Rosińska, Klaudia. Fake news: Geneza, istota, przeciwdziałanie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2021.
Sandel, Michael J. Liberalism and the Limits of Justice. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
———. The Tyranny of Merit: What’s Become of the Common Good? New Delhi: Allen Lane, 2020.
Sassower, Raphael. “Postmodern Relativism as Enlightened Pluralism.” In Relativism and Post-Truth in Contemporary Society. Edited by Mikael Stenmark, Steve Fuller, and Ulf Zackariasson. Cham: Palgrave Macmillan, 2018.
von Schirach, Ferdinand, et al. Jeder Mensch. München: Marcel Hartges, 2021.
———. Każdy człowiek. Translated by Michał Szymani. Kraków: Wydawnictwo Austeria, 2022.
Siegel, Harvey. Educating Reason: Rationality, Critical Thinking, and Education. London: Routledge, 2013.
[UNESCO]. “Media and Information Literacy.” UNESCO, https://www.unesco.org/en/media-information-literacy.
Wardle, Claire, and Hossein Derakhshan. Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making. Strasbourg: Council of Europe, 2017.
Warzel, Charlie. “Don’t Go Down the Rabbit Hole.” The New York Times. https://www.nytimes.com/2021/02/18/opinion/fake-news-media-attention.html.
Williams, Bernard. Truth and Truthfulness: An Essay in Genealogy. Princeton: Princeton University Press, 2002.
Woods, Emma. “Science Policy in a Post-truth World.” In Risk and Uncertainty in a Post-truth Society. Edited by Sander van der Linden and Ragnar E. Löfstedt. London: Routledge, 2019.
Zackariasson, Ulf. “Introduction: Engaging Relativism and Post-truth.” In Relativism and Post-truth in Contemporary Society. Edited by Mikael Stenmark, Steve Fuller, and Ulf Zackariasson. Cham: Palgrave Macmillan, 2018.
Zimmermann, Linda. Bad Science: A Brief History of Bizarre Misconceptions, Totally Wrong Conclusions and Incredibly Stupid Theories. New York: Eagle Press, 2011.
Zoglauer, Thomas. Post-Truth Society: A Political Anthropology of Trickster Logic. Wiesbaden: Springer, 2023.
