Sacrum w twórczości Henryka Mikołaja Góreckiego i wielkość Jana Pawła II: Inspiracje i kontekst
Teresa MALECKA
Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-5251-9555
Abstrakt
W artykule postawiona została teza o obecności sacrum w twórczości Henryka Mikołaja Góreckiego. Punkt wyjścia stanowią krótkie rozważania dotyczące sacrum w muzyce – w oparciu o literaturę przedmiotu z zakresu teorii literatury, filozofii i teorii muzyki. W centrum rozważań znajdują się religijne dzieła kompozytora, będące zarazem jego differentia specifica. W celu zaprezentowania utworów zastosowana została metoda interpretacji integralnej autorstwa Mieczysława Tomaszewskiego. Ze względu na ważność tekstów dzieł kompozytora szczególną uwagę zwrócono na zagadnienie relacji słowo–dźwięk, tekst sakralny–muzyka sakralna. Przypomniane zostały istotne wypowiedzi kompozytora stanowiące ciekawy dokument jego autorefleksji, a przede wszystkim jego oryginalnej osobowości. Ze względu na nieustające w życiu twórcy inspiracje osobowością i nauczaniem Ojca Świętego Jana Pawła II oczywiste okazało się ukazanie kontekstu, jaki stanowią myśl papieska, zarówno poglądy na sztukę, jak i – w szczególności – na muzykę, oraz specyficzny rodzaj relacji między Henrykiem Mikołajem Góreckim a św. Janem Pawłem II.
Słowa kluczowe:
Henryk Mikołaj Górecki, sacrum, Jan Paweł II, muzyka, słowo, pięknoBibliografia
Adorno, Theodor W. Aesthetic Theory. Translated by Robert Hullot-Kentor. London and New York: Continuum, 2002.
von Balthasar, Hans Urs. “Sztuka i religia.” In, Pisma wybrane. Vol. 2. Pisma z zakresu sztuki i religii. Translated by Marek Urban and Dorota Jankowska. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007.
Catechism of the Catholic Church. The Holy See, https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM.
Droba, Krzysztof. “Jeszcze o III Symfonii Henryka Mikołaja Góreckiego.” Zeszyty Naukowe Zespołu Analizy i Interpretacji Muzyki (1978): 55–66.
Dzidek, Tadeusz. Funkcje sztuki w teologii. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.
Eliade, Mircea. The Sacred and the Profane: The Nature of Religion. Translated by Williard R. Trask. New York: Harcourt, Brace & World, 1987.
Encyklopedia muzyczna PWM. Vol. 3, s.v. “Górecki Henryk Mikołaj” (by Krzysztof Droba). Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1986.
Georgiades, Thrasybulos. Sakral und Profan in der Musik. München: Max Hueber, 1960.
Górecki, Henryk Mikołaj. “Muzyka jest rozmową: Prof. Henryk Mikołaj Górecki w rozmowie z Anna Satyłą i Krzysztofem Cyranem.” Jubinalia, no. 4 (2008): 3.
———. “Powiem Państwu szczerze...” ViVO, no. 1 (1994), 43–48.
———. “Wystąpienie doktora honoris causa.” Teoria Muzyki: Studia, Interpretacje, Dokumentacje, no. 3 (2013): 103–20.
Ingarden, Roman. “On Human Nature.” In Roman Ingarden, Man and Value. Translated by Arthur Szylewicz. Washington, D. C., München and Wien: The Catholic University of America Press and Philosophia Verlag, 1983.
John Paul II. Ansprache an die Publizisten und an die Künstler, November 19, 1980. The Holy See, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/de/speeches/1980/ november/documents/hf_jp_ii_spe_19801119_artisti-giornalisti.html.
———. Discorso ai componenti dell coro Harmonici Cantores, December 23, 1988, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/speeches/1988/december/documents/hf_jp-ii_spe_19881223_harmonici-cantores.html.
———. “Hope Reaching Beyond the Limit.” In The Place Within: The Poetry of Pope John Paul II. Translated by Jerzy Peterkiewicz. New York: Random House, 1994.
———. Letter to Artists, April 4, 1999. The Holy See, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/letters/1999/documents/hf_jp-ii_let_23041999_artists.pdf.
———. “With Confidence on the Road toward the Heavenly ‘Zion.’” General Audience, Vatican, February 6, 2002. The Holy See, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/audiences/2002/documents/hf_jp-ii_aud_20020206.html.
“Kyrie Henryka Mikołaja Góreckiego do wysłuchania w Ninatece.” PWM, https://pwm.com.pl/pl/aktualnosci/szczegoly/3458248,kyrie-henryka-mikolaja-goreckiego-do-wysluchania-w-ninatece.html.
Jarzębska, Alicja. Spór o piękno muzyki: Wprowadzenie do kultury muzycznej XX wieku. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004.
Kiwała, Kinga. Problematyka sacrum w polskiej muzyce współczesnej na przykładzie utworów związanych z osobą Ojca Świętego Jana Pawła II. Master’s thesis presented at Akademia Muzyczna in Cracow in 2002 (unpublished).
Knapik, Eugeniusz. A review of Henryk Mikołaj Górecki’s oeuvre written in connection with awarding him an honorary doctorate by the Academy of Music in Kraków (May 12, 2008). Teoria Muzyki: Studia, Interpretacje, Dokumentacje, no. 3 (2013):86–90.
Lasek, Barbara. Kwartety smyczkowe Henryka Mikołaja Góreckiego. Master’s thesis presented at Akademia Muzyczna in Cracow in 2007 (unpublished).
Malecka, Teresa, “Górecki: Homo Religiosus.” Scontri 1 (2013): 89–96.
———. “Word, Tone, Sacrum in the Music of Henryk Mikołaj Górecki in Terms of the Category of Logos.” In Re-interpreting Music: Mieczysław Tomaszewski’s Kraków School of Music Theory; Studies—Syntheses—Constructs. Edited by Kinga Kiwała et al. Kraków: Akademia Muzyczna w Krakowie, 2022.
Otto, Rudolf. Das Heilige: Über das Irrationale in der Idee des Göttlichen und sein Verhältnis zum Rationalen. München: C. H. Beck, 1987.
Paul VI. Address to Artists Closing of the Second Vatican Ecumenical Council, December 8, 1965. The Holy See, https://www.vatican.va/content/paul-vi/en/speeches/1965/documents/hf_p-vi_spe_19651208_epilogo-concilio-artisti.html.
Pociej, Bohdan. Bycie w muzyce: Próba opisania twórczości Henryka Mikołaja Góreckiego. Katowice: Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, 2005.
Sawicki, Stefan. “Sacrum w literaturze.” Pamiętnik Literacki 71, no. 3 (1980): 169–82.
Stróżewski, Władysław. A review of Henryk Mikołaj Górecki’s oeuvre written in connection with awarding him an honorary doctorate by the Academy of Music in Kraków (May 12, 2008). Teoria Muzyki: Studia, Interpretacje, Dokumentacje, no. 3 (2013): 90–95.
———. W kręgu wartości. Kraków: Znak, 1992.
Thomas, Adrian. Górecki. Oxford: Clarendon Press, 1997.
Tomaszewski, Mieczysław. “Muzyka wobec sacrum: Próba rozeznania.” In: Olivier Messiaen we wspomnieniach i w refleksji badawczej. Edited by Marta Szoka and Ryszard Daniel Golianek. Łódź: Akademia Muzyczna, 2009.
———. A review of Henryk Mikołaj Górecki’s oeuvre written in connection with awarding him an honorary doctorate by the Academy of Music in Kraków
(May 12, 2008). Teoria Muzyki: Studia, Interpretacje, Dokumentacje, no. 3 (2013): 79–86.
[———.] “Sacrum i profanum w muzyce: Z prof. M. Tomaszewskim rozmawia M. Janicka-Słysz.” Maszkaron, no. 1 (2003): 30.
———. “Życia twórcy punkty węzłowe: Rekonesans.” In Muzyka w dialogu ze słowem. Kraków: Akademia Muzyczna, 2003.
Waloszek, Joachim. “Kategorie sacrum i profanum we współczesnej literaturze muzykologicznej.” Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 34 (1987): 45–54.
Wojtyła, Karol—Jan Paweł II. Muzyka: Antologia tekstów. Edited by Dariusz Radziechowski, Teresa Malecka, and Kinga Kiwała. Kraków: Akademia Muzyczna w Krakowie, 2011.
Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie https://orcid.org/0000-0002-5251-9555
