Edukacja w dobie sztucznej inteligencji. wola słuchania jako nowe wyzwanie pedagogiczne

Margaret A. GORALSKI

Uniwersytet Quinnipiac , Stany Zjednoczone

Krystyna GÓRNIAK-KOCIKOWSKA

Uniwersytet Stanowy Południowego Connecticut , Stany Zjednoczone

Abstrakt

Jednym z ważnych problemów w edukacji jest to, że bardzo dużą liczbę studentów charakteryzuje brak woli słuchania, szczególnie słuchania krytycznego. Słuchanie krytyczne jest ściśle związane z myśleniem krytycznym, które z kolei postrzegane jest jako umiejętność niezbędna do właściwego funkcjonowania w społeczeństwach postoświeceniowych. W ostatnich kilku latach autorki tego artykułu poświęciły szereg prac problemom krytycznego myślenia i krytycznego słuchania. Niniejszy tekst podejmuje zagadnienie słuchania (głównie woli słuchania) jako wyzwania dla edukacji w dzisiejszej, jakościowo nowej sytuacji, gdy systemy edukacyjne na wielką skalę inkorporują nauki kognitywne i inne powstające i zbiegające się dyscypliny naukowe, jak również technologie cyfrowe, w tym w szczególności sztuczną inteligencję. Obecność tych czynników stawia różnorodne teorie i praktyki edukacyjne wobec nowych wyzwań. Wiele z nich dotyczy słuchania i woli słuchania, a niektóre, szczególnie te związane ze sztuczną inteligencją i z rozumieniem funkcjonowania ludzkiego mózgu, mają charakter bezprecedensowy i wymagają poważnych badan w zakresie zagadnień etycznych, społecznych, politycznych, ekonomicznych i innych, aż po najbardziej fundamentalne kwestie filozoficzne. Autorki rozważają niektóre spośród tych problemów, głównie w kontekście kwestii słuchania i woli słuchania.

Biorąc pod uwagę możliwość dalszego rozwoju sztucznej inteligencji i przekonanie wielu badaczy, że niebawem dorówna ona człowiekowi lub nawet zastąpi go w wykonywaniu wielu czynności uważanych dotąd za wykonywane wyłącznie przez człowieka, autorki zwracają uwagę na potrzebę dalszych badań nad kondycją ludzką, szczególnie w obszarach etyki i duchowości. Uważają one też, że istnieje pilna potrzeba dalszego zgłębiania problemu wartości życia, które na naszej planecie jest obecnie własnością organizmów ludzkich i nie-ludzkich, lecz w przyszłości – potencjalnie – również istot stworzonych przez ludzi (sztucznej inteligencji). W tym kontekście szczególnie wartościowa wydaje się zasada szacunku dla życia (wszelkiego życia) w sformułowanej przez Alberta Schweitzera. Nadaje to nową wagę edukacji jako narzędziu wykorzystywanemu przez ludzkość w drodze z przeszłości w przyszłość, a także większą wartość woli słuchania, jak i słuchaniu w ogóle.

Słowa kluczowe:

badania interdyscyplinarne, edukacja, etyka, myślenie krytyczne, nauki kognitywne, słuchanie