Loneliness and the Absence of God: Metaphysics in Tadeusz Różewicz’s Late Poems; An Interpretative Perspective
Abstract
The article presents an attempt at a synthetic interpretation of the evolution, inherent in Tadeusz’s Różewicz’s poems, of the poet’s attitude to metaphysical and religious questions. His early works are expressive of his agnosticism motivated by the trauma of the Second World War, or even the the denial of God’s existence on the grounds of the impossibility to explain why good God allows evil, while the poems written in 1990s reveal a change in Różewicz’s attitude and his tentative recognition of a horizon of metaphysical meanings. The author of the article addresses also the connection between metaphysical issues and Różewicz’s views on the literary creation process and on the indispensability of metaphysical values for the existence of culture.
Keywords:
Tadeusz Różewicz, poetry, metaphysics, God, atehism, existentialism, esthetics, cultureReferences
Adorno, Theodor W. “Kulturkritik und Gesellschaft.” In Adorno, Prismen: Kulturkritik und Gesellschaft. München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1963.
Czura, Tomasz. “Sacrum w poezji Tadeusza Różewicza.” Świat i słowo 14, no. 2 (27) (2016): 95–109.
Dakowicz, Przemysław. Poeta (bez)religijny: O twórczości Tadeusza Różewicza. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016.
Dzień, Mirosław. Człowiek w perspektywie eschatologicznej w poezji Czesława Miłosza i Tadeusza Różewicza: Studium analityczno-interpretacyjne. Vols. 1–2. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2010.
Fiut, Aleksander. “Po śmierci Boga: O twórczości Tadeusza Różewicza.” Teksty Drugie, no. 3 (21) (1993): 22–34.
Gutowski, Wojciech. “Aluzje biblijne i symbolika religijna w poezji Tadeusza Różewicza.” Acta Universitatis Nicolai Copernici: Nauki Humanistyczno-Społeczne, no. 32 (193) (1989): 77–102.
Herbert, Zbigniew. “Pan Cogito a długowieczność.” In Herbert, Wiersze zebrane. Edited by Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5, 2008.
—–—. “Żeby tylko nie anioł.” In Herbert, Wiersze zebrane. Edited by Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5, 2008.
Januszkiewicz, Michał. “Różewicz – nihilista.” In Januszkiewicz, Horyzonty nihilizmu: Gombrowicz, Borowski, Różewicz. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2009.
—–—. “Tadeusz Różewicz – poeta ‘słabej’ wiary.” Znak, no. 12 (619) (2006): 48–58.
Kołakowski, Leszek. Jezus ośmieszony: Esej apologetyczny i sceptyczny. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2014.
Krupa, Renata. “Inna wiara, inny Bóg: Problem wiary w twórczości lirycznej Tadeusza Różewicza.” Acta Universitatis Lodziensis: Folia Litteraria Polonica, no 4 (2001): 219–36.
Kruszewski, Wojciech. Deus desideratus: Sacrum w poetyckim dziele Tadeusza Różewicza. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2005.
Miłosz, Czesław. “Oeconomia divina.” In Miłosz, Gdzie słońce wschodzi i kędy zapada i inne wiersze. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1980.
—–—. “Unde malum.” In Miłosz, To. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2000.
Niesporek, Katarzyna. “Pusty kościół: Religijne juwenilia Tadeusza Różewicza.” In Niesporek, Cztery studia o poetyckim doświadczeniu Boga. Katowice: Uniwersytet Śląski, 2017.
Różewicz, Tadeusz. “bez.” In Różewicz, Płaskorzeźba. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1991.
—–—. “Cierń.” In Różewicz, Matka odchodzi. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1999.
—–—. “Cierń.” In Różewicz, Poezja. Vol. 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1988.
—–—. “czego byłoby żal.” In Różewicz, Zawsze fragment. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
—–—. “dlaczego piszę?” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “‘Der Tod ist ein Meister aus Deutschland.’” In Różewicz, Płaskorzeźba. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1991.
—–—. “[Dostojewski mówił...]” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “[Einst hab. Ich die Muse gefragt...]” In Różewicz, Płaskorzeźba. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1991.
—–—. “Francis Bacon, czyli Diego Velázquez na fotelu dentystycznym.” In Różewicz, Zawsze fragment. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
—–—. “jest taki pomnik.” In Różewicz, Szara strefa. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2002.
—–—. “Lament.” In Różewicz, Poezja. Vol. 1. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1988.
—–—. “nauka chodzenia.” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “ostatnia rozmowa.” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “rozmowa ojca z synem o zabijaniu czasu.” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “rozmowa z Przyjacielem.” In Różewicz, Płaskorzeźba. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1991.
—–—. “szara strefa.” In Różewicz, Szara strefa. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2002.
—–—. “tempus fugit (opowieść).” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “wstydzę się.” In Różewicz, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
—–—. “zadanie domowe.” In Różewicz, Zawsze fragment. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
Ruszar, Józef Maria. “‘Cóż z tego, że we śnie?’ Dylematy religijne Tadeusza Różewicza.” Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein, no. 18 (2017): 123–38.
—–—. Mane, tekel, fares: Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza. Bielsko-Biała and Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej and Instytut Myśli Józefa Tischnera, 2019.
—–—. “Różewicz: Ewangelia według Kaina.” In Ewangelia odrzuconego: Szkice w 90. rocznicę urodzin Tadeusza Różewicza. Edited by Józef Maria Ruszar. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2011.
Szczukowski, Dariusz. Tadeusz Różewicz wobec niewyrażalnego. Kraków: Universitas, 2008.
Varillon, François. Pokora Boga. Translated by Mieczysław Figarski. Paryż: Éditions du Dialogue, 1982.
Zagajewski, Adam. “Mistyka dla początkujących.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
