Splendor pożywienia. O komunikacyjnych funkcjach przedstawień darów natury w sztuce europejskiej
Małgorzata WRZEŚNIAK
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-7781-2179
Abstrakt
Analiza materiału ikonograficznego dotyczącego przedstawień darów natury w sztuce wskazuje jego zróżnicowaną funkcję i znaczenie. Komunikat przekazywany za pomocą obrazów produktów żywnościowych uzależniony jest nie tylko od ich umiejscowienia w artefakcie (jako sceny głównej, drugoplanowej lub elementu dekoracyjnego), lecz także od szerokiego kontekstu historyczno-kulturowego, który kształtuje ich symboliczną treść: od jasno określonych, a nawet oczywistych konotacji religijnych, przez wskazania moralne, po odniesienia o podtekście erotycznym. Niniejszy artykuł ma na celu ogólną klasyfikację wspomnianego materiału wizualnego oraz przedstawienie wybranych tematów związanych z wizerunkami pożywienia występującymi w kulturze, a także określenie ich funkcji komunikacyjnych w sztuce i modzie. Dokonana klasyfikacja posłuży do rozważań dotyczących symbolicznych treści komunikowanych na przestrzeni dziejów za pomocą obrazów warzyw, owoców i różnych gatunków mięs występujących między innymi w nowożytnych scenach targowych i kuchennych oraz martwych naturach wanitatywnych, które bywają powiązane z treściami charakterze biblijnym bądź mają wydźwięk moralizatorski. Analizowana jest także symbolika pożywienia obecna we współczesnej modzie i reklamach produktów luksusowych. Owoce i warzywa przedstawiane w tym kontekście odsyłają do ugruntowanych w historii sztuki sensów obfitości i spełnienia, w tym także sięgania po to, co zakazane.
Słowa kluczowe:
pożywienie, uczta, martwa natura, owoc zakazany, printy warzywneBibliografia
Brady, Jennifer, Jacqui Gingras, and Elaine Power. “Still Hungry: A Feminist Perspec-tive on Food, Foodwork, the Body and Food Studies.” In Critical Perspectives in Food Studies. Edited by Mustafa Koç, Jennifer Summer, and Anthony Winson. Oxford: Oxford University Press, 2017.
Briggs, Asa, and Peter Burke. Społeczna historia mediów: Od Gutenberga do Internetu. Translated by Jakub Jedliński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010.
Carroll, Margaret D. “The Blade and the Brush: Rembrandt’s Slaughtered Ox and Anatomy of Doctor Deyman.” Oxford Art Journal 40, no. 3 (2017): 347–69.
Cascone, Sarah. “Maurizio Catellan Is Taping Bananas to a Wall at Art Basel Miami Beach and Selling Them for 120,000.” Art News. 14 December 2019. https://news. artnet.com/market/maurizio-cattelan-banana-art-basel-miami-beach-1722516.
Dunbabin, Katherine. Mosaics of the Greek and Roman World. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
Errico, Alessio. “Xenia: La natura morta nei siti vesuviani: Iconografia, collocazione, signigicati.” In Atti del XXV Colloquio dell’Associazione Italiana per lo Studio e la Conservazione del Mosaico. Edited by Claudia Angelelli, Daniela Massara, and Andrea Paribeni. Tivoli: AISCOM and Manent Edizioni, 2019.
Fathy, Ehud. “The asàrotos òikos: Mosaic as an Elite Status Symbol.” Potestas, no. 10 (2017): 5–30.
Filostrat Starszy. Obrazy. Translated by Remigiusz Popowski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004.
Fiske, John. Wprowadzenie do badań nad komunikowaniem. Translated by Aleksandra Gierczak. Wrocław: Astrum, 1998.
Forstner, Dorothea. Świat symboliki chrześcijańskiej. Translated by Ryszard Turzyński and Wanda Zakrzewska. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2001.
Hamilton, John. “Voluptas Carnis: Allegory and Non-Knowledge in Pieter Aertsen’s Still-Life Paintings.” In Cornel Zwerlein, The Dark Side of Knowledge: Histories of Ignorance; 1400 to 1800. Leiden: Brill, 2016.
Homer. Odyseja. Translated by Jan Parandowski. Warszawa: Czytelnik, 1956.
Jan Paweł II. Mężczyzną i niewiastą stworzył ich: Odkupienie ciała a sakramentalność małżeństwa. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1986.
Kobielus, Stanisław. Bestiarium chrześcijańskie: Zwierzęta w symbolice i interpretacji; Starożytność i średniowiecze. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2002.
Kobielus, Stanisław. Krzyż Chrystusa: Od znaku i figury do symbolu i metafory. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2000.
Konieczyńska, Anna. “Moschino jesień-zima 2020-2021: Niech jedzą ciastka!” Vogue, 21 February 2020. https://www.vogue.pl/a/moschino-jesien-zima-2020-2021-niech-jedza-ciastka.
Kumaniecki, Kazimierz. Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: PWN, 1972.
Luciani, Nicola. “Un’iconografi a dionysiaca nell’Iseum et Serapeum del Campo Marzio.” Engrama, no. 163 (2019): 36–9.
Mower, Sarah. “Dolce & Gabbana Spring Ready-to-Wear 2017.” Vogue Runway, 25 September 2016. https://www.vogue.com/fashion-shows/spring-2017-ready-to-wear/dolce-gabbana.
Pawłowska-Jądrzyk, Brygida. Zarys poetyki uwodzenia: O strategiach perswazyjnych w reklamie wizualnej. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2021.
Phelps, Nicole. “Dolce & Gabbana Spring 2012 Ready-to-Wear.” Vogue Runway, 24 September 2011. https://www.vogue.com/fashion-shows/spring-2012-ready-to-wear/dolce-gabbana.
Pliny the Elder. Historia naturalis. https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/ Texts/Pliny_the_Elder/36*.html.
Peter Chrysologus. “Sermo LXVII: In orationem Dominicam.” In Patrologia Latina. Vol. 52. Edited by Jacques Paul Migne. Paris, 1889.
Ripa, Cesare. Ikonologia. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Universitas, 1992.
R.P. “Warszawa: Wystawa Mlask: Seksualizacja jedzenia w sztuce.” Label. https://label-magazine.com/sztuka/artykuly/warszawa-wystawa-mlask-seksualizacja-jedzenia-w-sztuce?fbclid=IwAR17GVjAQBXasuoU4TTVnEDYgxOiIDZRAlyBZ3DKM 55-VFe4XvheRqKRlOo.
Sterling, Charles. Martwa natura: Od starożytności po wiek XX. Translated by Joanna Pollakówna and Wiktor Dłuski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe and Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
S.S. “Al Salon du Chocolat sfilano i vestiti di cicolatto: abiti e accessori create col cibo degli Dei.” Io, Donna, 17 February 2020. hhttp//iodonna.it/attualita/eventi-e-mostre/2020/02/17/ al-salon-du-chocolat-sfilano-i-vestiti- di-cioccolato-abiti-e-accessori-creati-col-cibo-degli-dei).
Stronciwilk, Agata. “Kuchnia oporu i kosmos kuchenny (Gastronomki).” ArtPaper, no. 8 (320) (2017). http://artpapier.com/index.php?page=artykul&wydanie=323&ar-tykul=6070.
Węcowski, Marek. Sympozjon, czyli wspólne picie: Początki greckiej biesiady arystokratycznej (IX–VII w. p.n.e). Warszawa: Sub Lupa, 2011.
Witruwiusz. O architekturze ksiąg dziesięć. Translated by Kazimierz Kumaniecki. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.
Wróbel, Renata. “MTV Video Awards: Strój Lady Gagi – mięso i larwy?” Rzeczpos-polita.pl. 14 September 2010. https://www.rp.pl/kultura/art15000611-mtv-video-awards-stroj-lady-gagi-mieso-i-larwy.
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa https://orcid.org/0000-0001-7781-2179
