Od spełnienia cielesnego do pełni duchowej. Rodzaje i funkcje anagnoryzmu w Uczcie Babette Karen Blixen
Abstrakt
W artykule podejmuje się eksplikację niedostrzeżonego dotąd zagadnienia uobecniania się kategorii anagnoryzmu w noweli Karen Blixen Uczta Babette. Analiza tego arcydzieła dokonana po kątem rekognicji (wewnętrznych i zewnętrznych) pozwoliła na wyodrębnienie trzech rodzajów anagnoryzmu i określenie ich celu i funkcji: po pierwsze, anagnoryzmu zmysłowego, związanego z pamięcią smaków; po drugie, anagnoryzmu personalnego, czyli ujawnienia tożsamości protagonistki; po trzecie, anagnoryzmu metafizycznego, będącego skutkiem iluminacji osiągniętej dzięki uczestnictwu w cudzie uczty i przebudzeniu do „nowego życia”. Pierwsze rozpoznanie staje się udziałem generała Löwenhielma, drugim jest autodemaskacja Babette Hersant, trzecie zaś odnosi się do wszystkich bohaterów utworu.
Słowa kluczowe:
Karen Blixen, Uczta Babette, anagnoryzmBibliografia
Arystoteles. “Retoryka.” “Poetyka.” Translated by Henryk Podbielski. Warszawa: PWN, 1988.
Barron, Robert. Eucharist. New York: Orbis Books, 2008.
Beck, Ervin. “Dinesen’s ‘Babette’s Feast.’” The Explicator 56, no. 4 (1998): 210–13.
Bednarek, Bogusław. “Kwantyfikatory uczty: Przyczynek do sympozjologii.” In Oczywisty urok biesiadowania. Edited by Piotr Kowalski. Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1998.
Benedyktowicz, Zbigniew. “Marta i Maria: Uwagi o Uczcie Babette.” Konteksty. Polska Sztuka Ludowa 46, nos. 3–4 (218–219) (1992): 81–84.
Bergesen, Albert J., and Andrew M. Greeley. “Babette`s Feast of Love: Symbols Subtle but Patent.” In Bergesen and Greeley, God in the Movies. New York: Routledge, 2000.
Blixen, Karen. “Uczta Babette.” In Blixen, Uczta Babette i inne opowieści o przeznaczeniu. Translated by Wiesław Juszczak. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011.
Boitani, Piero. Anagnorisis: Scenes and Themes of Recognition and Revelation in Western Literature. Leiden and Boston: Brill Rodopi, 2021.
Brantly, Susan. Reading Karen Blixen’s “Babette’s Feast.” https://gns.wisc.edu/wp-content/uploads/2018/09/Reading-Karen-Blixens-Babettes-Feast-Brantly.pdf.
Cave, Terence. Recognitions: A Study in Poetics, Oxford and New York: Clarendon Press and Oxford University Press, 1988.
Curry, Thomas J. “Babette’s Feast and the Goodness of God.” Journal of Religion & Film 16, no. 2 (2012). https://digitalcommons.unomaha.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1072&context=jrf.
Czaja, Dariusz. “Moment wieczny: O Uczcie Babette.” Konteksty: Polska Sztuka Ludowa 46, nos. 3–4 (218–219) (1992): 76–80.
Demby, Łucja. “Wielkie żarcie i Uczta Babette – dwa warianty kondycji ludzkiej.” Kultura Współczesna, nos. 1–2 (23–24) (2000): 110–17.
Dinesen, Isak. Anecdotes of Destiny. London: Michael Joseph, 1953.
Finkielkraut, Alain. “Skandal sztuki: Lektura ‘Uczty Babette’ Karen Blixen.” In Finkielkraut, Serce rozumiejące: Z lektur. Translated by Jan Maria Kłoczowski. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
Franciszek. Posynodalna adhortacja apostolska Amoris laetitia. https://www.vatican. va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esorta-zione-ap_20160319_amoris-laetitia.html.
Greimas, Algirdas Julien, and Joseph Courtés. Sémiotique: Dictionnaire raisonné de la théorie du langage. Paris: Hachette, 1979.
Hansen, Ron. A Stay Against Confusion: Essays on Faith and Fiction. New York: Harper Collins, 2001.
Juszczak, Wiesław. “Dzieło, a ‘granica sensu.’” Konteksty: Polska Sztuka Ludowa 46, nos. 3–4 (218–219) (1992): 72–75.
Kennedy, Philip F., and Marilyn Lawrence. “Introduction.” In Recognition: The Poetics of Narrative; Interdisciplinary Studies od Anagnorisis. Edited by Philip F. Kennedy and Marilyn Lawrence. New York: Peter Lang, 2009.
Koczanowicz, Dorota. Pozycja smaku: Jedzenie w granicach sztuki. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2018.
Kowalski, Piotr. O jednorożcu, Wieczerniku i innych motywach mniej lub bardziej ważnych: Szkice z historii kultury. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007.
Leśniakowska, Marta. “O grzechu łakomstwa i konflikcie kulturowym: Z powodu ‘Uczty Babette.’” Konteksty: Polska Sztuka Ludowa 46, nos. 3–4 (218–219) (1992): 85–86.
McNulty, Edward. “Babette’s Extravagant Love.” Christianity and the Arts 6, no. 2 (1999): 37–38.
Podles, Mary Elizabeth. “‘Babette’s Feast’: Feasting with Lutherans.” The Antioch Review 50, no. 3 (1992): 551–65.
Rashkin, Esther. “A Recipe for Mourning: Isak Dinesen’s ‘Babette’s Feast.’” Style 29, no. 3 (1995): 356–74.
Schuler, Jean. “Kierkegaard at Babette’s Feast: The Return to the Finite.” Journal of Religion & Film 1, no. 2 (1997): 9–13. https://digitalcommons.unomaha.edu/cgi/ viewcontent.cgi?article=1867&context=jrf.
Skwara, Marek, and Marta Skwara. “‘Dziwne spotkania’ w literaturze współczesnej, czyli o żywotności anagnoryzmu.” Zagadnienia Rodzajów Literackich 36, nos. 1–2 (71–72) (1993): 45–66.
Stookey, Laurence Hull. Eucharist: Christ’s Feast with the Church. Nashville: Abingdon Press, 1993.
Waldron, Sharn. “An Interpretation of ‘Babette’s Feast’ as a Parable of Trauma.” Journal of Analytical Psychology 55, no. 4 (2010): 556–73.
Wright, Wendy M. “Babette’s Feast: A Religious Film.” Journal of Religion & Film 1, no. 2 (1997). https://digitalcommons.unomaha.edu/cgi/viewcontent.cgi?artic-le=1868&context=jrf.
