„...A nade wszystko byście zobaczyli”. Podmiot i wzrok w opowiadaniu Josepha Conrada U kresu sił
Katarzyna SOKOŁOWSKA
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-7971-6113
Abstrakt
Autorka artykułu analizuje centralny temat opowiadania Josepha Conrada U kresu sił – postępującej ślepoty kapitana Whalleya i jego postawy moralnej – w kontekście kartezjańskiej koncepcji poznania, afirmującej wzrok jako instrument dochodzenia do prawdy. Whalley reprezentuje postawę podmiotu, który odnajdując w sobie źródło pewności poznania, pragnie utwierdzić swoją pozycję sprawującego władzę i kontrolę zarówno nad sobą, jak i nad rzeczywistością zewnętrzną. David M. Levin łączy ten model podmiotowości ze stylem patrzenia, który ma charakter konfrontacji między patrzącym „ja” a znajdującym się przed nim przedmiotem, i przemienia bycie w reprezentację. Odchodząc od tradycji okulocentrycznej, Levin stwierdza, że wzrok, który wyodrębnia przedmiot z przepływu wrażeń, unieruchamia ów przedmiot, aby uczynić go w pełni dostępnym dla precyzyjnego oglądu, i w ten sposób wyraża wolę mocy, która łączy się z pragnieniem pewności. W opowiadaniu Conrada utrata wzroku przez Whalleya podważa status protagonisty jako podmiotu (kartezjańskiego cogito), który uznaje siebie za centrum i dążąc do realizacji swej woli, tworzy spójne reprezentacje. Obrazy ciemności, jaskrawego męczącego światła, natłoku splątanych albo rozpadających się kształtów podają w wątpliwość wiarygodność reprezentacji. U kresu sił przywołuje typowe dla Conrada i literatury modernizmu pytania o relację patrzącego podmiotu do świata.
Słowa kluczowe:
Joseph Conrad, wzrok, ślepota, podmiot, reprezentacjaBibliografia
Batchelor, John. The Life of Joseph Conrad: A Critical Biography. Oxford and Cambridge: Blackwell, 1996.
Billy, Ted. A Wilderness of Words: Closure and Disclosure in Conrad’s Short Stories. Lubbock: Texas Tech University Press, 1997.
Bonney, William W. Thorns and Arabesques: Contexts for Conrad’s Fiction. Baltimore and London: Johns Hopkins University Press, 1980.
Conrad, Joseph. “Jądro ciemności.” In Conrad, Dzieła. Vol. 6. Młodość i inne opowiadania. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Aniela Zagórska. Warszawa: PIW, 1972.
Conrad, Joseph. Joseph Conrad to Frank Nelson Doubleday, February 7, 1924. In The Collected Letters of Joseph Conrad. Vol 8. 1923–1924. Edited by Laurence Davies and Gene M. Moore. Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
Conrad, Joseph. “Lord Jim.” In Conrad, Dzieła. Vol. 5. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Aniela Zagórska. Warszawa: PIW, 1972.
Conrad, Joseph. “Młodość.” In Conrad, Dzieła. Vol. 6. Młodość i inne opowiadania. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Aniela Zagórska. Warszawa: PIW, 1972.
Conrad, Joseph. “Murzyn z załogi ‘Narcyza’: Opowieść morska.” In Conrad, Dzieła. Vol. 3. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Bronisław Zieliński. Warszawa: PIW, 1972.
Conrad, Joseph. “Nostromo: Opowieść z wybrzeża.” In Conrad, Dzieła. Vol. 8. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Jadwiga Korniłowiczowa. Warszawa: PIW, 1972.
Conrad, Joseph. “Smuga cienia: Wyznanie.” In Conrad, Dzieła. Vol. 18. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Jan Józef Szczepański. Warszawa: PIW, 1973.
Conrad, Joseph. “Tajfun.” Translated by Halina Carroll-Najder. In Conrad, Dzieła. Vol. 7. Tajfun i inne opowiadania. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Halina Carroll-Najder and Aniela Zagórska. Warszawa: PIW, 1972.
Conrad, Joseph. “Tajny agent: Opowieść prosta.” In Conrad, Dzieła. Vol. 10. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Agnieszka Glinczanka. Warszawa: PIW, 1973.
Conrad, Joseph. “The End of the Tether.” In Conrad, Youth, Heart of Darkness, The End of the Tether. London: Dent, 1946.
Conrad, Joseph. “U kresu sił.” In Conrad, Dzieła. Vol. 6. Młodość i inne opowiadania. Edited by Zdzisław Najder. Translated by Aniela Zagórska. Warszawa: PIW, 1972.
Descartes, René. Dioptryka. Translated by Piotr Błaszczyk and Kazimierz Mrówka. Kraków: Universitas, 2018.
Descartes, René. Medytacje o pierwszej filozofii. Translated by Maria Ajdukiewicz and Kazimierz Ajdukiewicz. Warszawa: PWN, 1958.
Descartes, René. Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach. Translated by Tadeusz Żeleński (Boy). Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2004.
Descartes, René. Zasady filozofii. Translated by Izydora Dąmbska. Kęty: Wydawnictwo Antyk, 2001.
Graver, Lawrence. Conrad’s Short Fiction. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1969.
Gurko, Leo. Joseph Conrad: Giant in Exile. New York: Macmillan, 1962.
Heidegger, Martin. “Czas światoobrazu.” Translated by Krzysztof Wolicki. In Heidegger, Budować, mieszkać, myśleć: Eseje wybrane. Edited by Krzysztof Michalski. Translated by Krzysztof Michalski et al. Warszawa: Czytelnik, 1977.
Karl, Frederick R. Joseph Conrad: The Three Lives. London: Faber and Faber, 1979.
Land, Stephen K. Conrad and the Paradox of Plot. London: Macmillan, 1984. Levin, David Michael. The Opening of Vision: Nihilism and the Postmodern Situation. New York and London: Routledge, 1988.
Maisonnat, Claude. Joseph Conrad and the Voicing of Textuality. Lublin and New York: Maria Curie-Skłodowska University Press and Columbia University Press, 2017.
Peters, John G. Conrad and Impressionism. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
Pick, Daniel. “Stories of the Eye.” In Rewriting the Self: Histories from the Renaissance to the Present. Edited by Roy Porter. London and New York: Routledge, 1997.
Pinsker, Sanford. ‘“The End of the Tether’: Conrad’s Death of a Sailsman.” Conra-diana 3, no. 2 (1971–1972): 74–76.
Platon. Państwo. Translated by Władysław Witwicki. Warszawa: Wydawnictwo Akme, 1991.
Purssell, Andrew M. ‘“The End of the Tether’: Conrad, Geography, and the Place of Vision.” The Conradian 33, no. 2 (Autumn 2008): 30–43.
Schwarz, Daniel R. Conrad: The Later Fiction. London and Basingstoke: Macmillan, 1982.
Tarnas, Richard. The Passion of the Western Mind: Understanding the Ideas That Have Shaped Our World View. London: Pimlico, 2010.
Watt, Ian. Conrad w wieku dziewiętnastym. Translated by Maria Boduszyńska-Borowikowa. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1984.
Young, Gloria L. “Chance and The Absurd in Conrad’s ‘The End of the Tether’ and ‘Freya of the Seven Isles.’” Conradiana 7, no. 3 (1976): 253–61.
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin https://orcid.org/0000-0001-7971-6113
