Człowiek i moralność w społeczeństwie rosyjskim. Analiza filmów "Elena" i "Niemiłość" Andrieja Zwiagincewa
Małgorzata BOGUNIA-BOROWSKA
Uniwersytet Jagielloński, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-9807-7484
Abstrakt
Celem artykułu jest opis i diagnoza współczesnego społeczeństwa rosyjskiego i kierunku jego rozwoju. Materiałem wykorzystanym do dokonania krytycznej analizy są filmy Elena i Niemiłość rosyjskiego reżysera Andrieja Zwiagincewa. Dzieła te przedstawiają obraz społeczeństwa rosyjskiego, występujące w nim postawy życiowe i wartości oraz potencjalne kierunki jego rozwoju. Autorka twierdzi, że zarówno poszczególne jednostki, jak i społeczeństwo rosyjskie jako całość działają zgodnie z logiką wojny, która stanowi rodzaj stylu życia i filozofii codzienności. Obecność logiki wojny przejawia się nie tylko w życiu prywatnym ludzi, lecz także w życiu społeczeństwa jako całości oraz w jego instytucjach i w strukturach władzy państwowej. Logika ta dopuszcza działania niemoralne i zwalnia z odpowiedzialności za dokonywane czyny, tłumacząc je osobistym dobrobytem lub wyższą koniecznością. W kontekście wojny toczącej się w Ukrainie postawy bohaterów i bohaterek filmów Andrieja Zwiagincewa zyskują wymiar symboliczny i profetyczny.
Słowa kluczowe:
moralność, etyka, wolność, filozofia wojny, jednostka, społeczeństwo, Rosja, Andriej ZwiagincewBibliografia
Aleksijewicz, Swietłana. Cynkowi chłopcy. Translated by Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2015.
———. Czasy secondhand: Koniec czerwonego człowieka. Translated by Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2014;
———. Wojna nie ma nic z kobiety. Translated by Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022.
Brzozowski, Grzegorz. “Spragnieni (nie)miłości: Recenzja filmu Andrieja Zwiagincewa.” Kultura Liberalna, no. 7 (2018). https://kulturaliberalna.pl/2018/02/13/grzegorz-brzozowski-spragnieni-niemilosci-andriej-zwiagincew/.
Gogol, Mikolaj. Martwe dusze. Translated by Władysław Broniewski. Kraków: Zielona Sowa, 2008.
Jaszewska, Dagmara. “Film jako medium (nie)obecności Boga: Ukryta teologia w Niemiłości Andrieja Zwiagincewa.” Kultura – Media – Teologia, no. 31 (2017): 39–57.
Kapuściński, Ryszard. Lapidaria I–III. Warszawa: Agora, 2008.
Koneczny, Feliks. O cywilizację łacińską. Gliwice: Onion, 1999.
Łotman, Jurij M. “Dom w Mistrzu i Małgorzacie Michaiła Bułhakowa.” Translated by Roman Mazurkiewicz. Pamiętnik Literacki 78, no. 4 (1987): 311–9.
Michur-Ziemba, Maria. “Cele i zasady funkcjonowania Wspólnoty Niepodległych Państw.” Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, no. 1 (2017): 223–46.
Pawletko, Beata, and Beata Waligórska-Olejniczak. Współczesne kino rosyjskie w obliczu traum wojennych: Kontekst literacki i kulturowy. Katowice: Śląsk, 2020.
Piotrowska, Anita. “W szarej strefie.” Tygodnik Powszechny, no. 15(3274) (2012): 47.
Pomerantsev, Peter. Jądro dziwności: Nowa Rosja. Translated by Iga Noszczyk. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2020
Stovrag, Joanna. Chwila na miłość. Zakrzewo: Replika, 2017.
Sztompka, Piotr. “Struktura społeczna: Próba uogólnienia.” In Socjologia lektury. Edited by Piotr Sztompka and Marek Kucia. Kraków: Znak, 2007.
Świder, Konrad. “Transformacja polityczna w Rosji w latach 90. XX wieku – główne problemy.” Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej 17, no. 1 (2019): 97–121.
Turgieniew, Iwan. “Sen” Translated by Aleksander Wat. In Wat, Poezje zebrane. Edited by Anna Micińska and Jan Zieliński. Kraków: Znak, 1992.
Waligórska-Olejniczak, Beata. “O doświadczeniu starości w kontekście współczesnych dylematów egzystencjalnych: Film Elena Andrieja Zwiagincewa.” Slavica Wratislaviensia, no. 163 (2016): 313–23.
———. “Znacząca (nie)obecność. Niemiłość Andrieja Zwiagincewa (2017) i Psie serce Michaiła Bułhakowa.” In Waligórska-Olejniczak, Literackie konstelacje (w) twórczości Andrieja Zwiagincewa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2022.
———. “Zwiagincewowskie minusy-chwyty: Elena (2011) i dramaturgia Antona Czechowa.” In Waligórska-Olejniczak, Literackie konstelacje (w) twórczości Andrieja Zwiagincewa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2022.
Wróblewski, Janusz. “Wywiad z Andriejem Zwiagincewem.” Polityka, April 7,
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/1525521,1,wywiad-zandriejem-zwiagincewem.read.
———. “Zła matka Rosja.” Polityka, no. 4 (2018): 90.
Zamojski, Adam. “Cywilizacja turańska Feliksa Konecznego – założenia teoretyczne oraz współczesna egzemplifikacja.” The Peculiarity of Man, no. 27 (2018): 65–80.
