„Pogrążyć się w sobie”. O elitarnym charakterze samotności w myśli José Ortegi y Gasseta
Krzysztof POLIT
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-2088-7609
Abstrakt
Samotność stanowi centralną kategorię w filozofii człowieka według José Ortegi y Gasseta. W przekonaniu filozofa człowiek wyłonił się ze świata zwierzęcego dlatego, że dzięki umiejętności pogrążania się w sobie (hiszp. ensimismarse), czyli pozostawania w samotności, zaczął stopniowo uniezależniać się od natury. Możliwość pozostawania w samotności, automatycznie powodująca uniezależnianie się rodzaju ludzkiego od świata zewnętrznego, stanowiła źródło wszystkich działań człowieka o charakterze twórczym, czyli nauki, techniki i kultury. Ceną, jaką płacimy za możliwość tworzenia, jest jednak nasze wewnętrzne rozdarcie. Chociaż mamy bardzo silną potrzebę kontaktu z innymi, tylko w momentach samotności żyjemy życiem w pełni autentycznym i twórczym.
Słowa kluczowe:
samotność, José Ortega y Gasset, człowiek, tradycja, masy, elity, cywilizacja zachodniaBibliografia
Arystoteles. Etyka nikomachejska. Translated by Daniela Gromska. In Aristotle, Dzieła wszystkie. Vol. 5. Warszawa: PWN, 1996.
———. Polityka. Translated by Ludwik Piotrowicz. Warszawa: PWN, 1964.
Caballero Bono, José Luis. “Constantes personalistas de la naturaleza humana en José Ortega y Gasset.” Quién, no. 1 (2015): 117–32.
Cichowicz, Stanisław. “Wstęp.” In José Ortega y Gasset, Po co wracamy do filozofii. Translated by Ewa Burska, Magda Iwińska, and Anna Jancewicz. Warszawa: Spacja, 1992.
Domeracki, Piotr. “Meandry filozofii samotności.” In Zrozumieć samotność: Studium interdyscyplinarne. Edited by Piotr Domeracki and Włodzimierz Tyburski. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2006.
Esquirol, Josep. Los filósofos contemporáneos y la técnica. Barcelona: Gedisa Editorial, 2011.
Góralczyk, Bogdan. Wielki renesans: Chińska transformacja i jej konsekwencje. Warszawa: Dialog, 2018.
Horkheimer, Max, and Theodor W. Adorno. Dialektyka oświecenia. Translated by Małgorzata Łukasiewiecz. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 1994.
Jagłowski, Mieczysław. Realizm transcendentalny Xaviera Zubiriego. Olsztyn: Wydawnictwo UWM, 2000.
Jaspers, Karl. O mojej filozofii. In Jaspers, Filozofia egzystencji: Wybór pism. Translated by Dorota Lachowska. Warszawa: PIW, 1990.
Kolasa, Dawid. “O możliwości komunikacji egzystencjalnej w filozofii Karla Jaspersa.” Filozofia Chrześcijańska 12 (2015): 147–57.
Köhler, Wolfgang. Intelligenzprüfungen an Menschenaffen. Berlin and Heidelberg: Springer, 1921.
de La Mettrie, Julien Offray. Człowiek maszyna. Translated by Stefan Rudniański. Warszawa: PWN, 1984.
López Sastre, Gerardo. “La actualidad del pensamiento de Ortega y Gasset: ¿Qué nos cabe reivindicar?” Kultura i Wartości, no. 28 (2019): 255–75.
Marcuse, Herbert. Człowiek jednowymiarowy: Badania nad ideologią rozwiniętego społeczeństwa przemysłowego. Translated by Stanisław Konopacki et al. Warszawa: PWN, 1991
Ortega y Gasset, José. “A veinte aňos de caza mayor del conde de Yebes.” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 6. Madrid: Revista de Occidente, 1952.
———. Bunt mas. Translated by Piotr Niklewicz. Warszawa: Muza, 1995.
———. “Cosmopolitismo.” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 5. Madrid: Revista de Occidente, 1955.
——— “Człowiek i ludzie.” Translated by Henryk Woźniakowski. In Ortega y Gasset, “Bunt mas” i inne pisma socjologiczne. Translated by Piotr Niklewicz and Henryk Woźniakowski. Warszawa: PWN, 1982.
———. “Dzieje jako system.” Translated by Anna Jancewicz. In Ortega y Gasset, Po co wracamy do filozofii? Translated by Ewa Burska, Magda Iwińska, and Anna Jancewicz. Warszawa: Spacja, 1992.
———. España invertebrada. Madrid: Revista de Occidente, 1957.
———. Ewolucja teorii dedukcyjnej: Pojęcie zasady u Leibniza. Translated by Ewa Burska. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2004.
———. “El hombre y la gente.” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 7. Madrid: Revista de Occidente, 1964.
———. “Idee i przeświadczenia.” Translated by Ewa Burska. In Ortega y Gasset, Po co wracamy do filozofii? Translated by Ewa Burska, Magda Iwińska, and Anna Jancewicz. Warszawa: Spacja, 1992.
———. “Individuo y organización.” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 9. Madrid: Revista de Occidente, 1965.
———. Meditación de la técnica. Madrid: Espasa Calpe, 1965.
———. Obras completas. Vols. 1–9. Madrid: Revista de Occidente, 1962–1965.
———. Obras completas. Vols. 1–10. Madrid: La Fundación José Ortega y Gasset and Gregorio Marañon (FOM), 2004–2008.
———. “Po co wracamy do filozofii?” Translated by Anna Jancewicz. In Ortega y Gasset, Po co wracamy do filozofii? Translated by Ewa Burska, Magda Iwińska, and Anna Jancewicz. Warszawa: Spacja, 1992.
———. “Prólogo a ‘Introducción a las ciencias del espíritu’ por Wilhelm Dilthey.” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 7. Madrid: Revista de Occidente, 1964.
———. “¿Qué es filosofía?” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 7. Madrid: Revista de Occidente, 1964.
———. “Uwagi o powieści.” In Ortega y Gasset, Dehumanizacja sztuki i inne eseje. Translated by Piotr Niklewicz. Warszawa: Czytelnik, 1980.
———. “Velázquez.” In Ortega y Gasset, Obras completas. Vol. 8. Madrid: Revista de Occidente, 1970.
———. “Zadanie naszych czasów.” Translated by Magda Iwińska. In Ortega y Gasset, Po co wracamy do filozofii? Translated by Ewa Burska, Magda Iwińska, and Anna Jancewicz. Warszawa: Spacja, 1992.
———. “Zmierzch rewolucji.” Translated by Magda Iwińska. In Ortega y Gasset, Po co wracamy do filozofii? Translated by Ewa Burska, Magda Iwińska, and Anna Jancewicz. Warszawa: Spacja, 1992.
Pescador, José H. El derecho en Ortega. Madrid: Revista de Occidente, 1966.
Platon. Fajdros. Translated by Władysław Witwicki. Warszawa: PWN, 1958.
Polit, Krzysztof. “Samotność jako centralna kategoria w filozofii człowieka José Ortegi y Gasseta.” In Zrozumieć samotność: Studium interdyscyplinarne. Edited by Piotr Domeracki and Włodzimierz Tyburski. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2006.
Rousseau, Jan Jakub. O umowie społecznej. Translated by Maciej Starzewski. Warszawa: De Agostini and Altaya, 2002.
———. Rozprawa o pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi. Translated by Henryk Elzenberg. Warszawa: PWN, 1956.
Rousseau, Jean-Jacques. Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes. n.p.: Les Échos du Maquis, 2011.
Rumayor, Miguel. “El Yo y la intimidad en Ortega y Gasset.” Anales del Seminario de Historia de la Filosofía 32, no. 1 (2015): 161–82.
de Unamuno, Miguel. “La ideocracia.” In de Unamuno, Obras completas. Vol. 8. Madrid: Biblioteca Castro, 2007.
