W (hiszpańskim) potrzasku. Problematyka wolności w prozie Alejandra Cuevasa
Katarzyna GUTKOWSKA-OCIEPA
Uniwersytet Śląski, Katowice , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-4742-1035
Abstrakt
Celem artykułu jest prezentacja tematyki wolności w dwóch najnowszych utworach hiszpańskiego pisarza Alejandra Cuevasa (ur. 1973 r., Valladolid): opowiadaniu Mariluz y el largo etcétera (2018) oraz w powieści Mi corazón visto desde el espacio (2019). Struktura -tekstu jest trójdzielna. Część pierwsza osadza pojęcie wolności w kontekście racjowitalizmu i pojęcia okoliczności zaproponowanego przez José Ortegę y Gasseta, a także zarysowuje ramę interpretacyjną dla opisu strategii Cuevasa. Ramę tę stanowi literackie przedstawienie abulicznej wolności ekstremalnej przez Samuela Becketta w jego pierwszej, nigdy niewystawionej i niedawno przełożonej na język polski sztuce Eleutheria (1947). Część druga koncentruje się na interpretacji motywu wolności w utworach Cuevasa w odniesieniu do sieci uwarunkowań i potrzeb głównych bohaterów: bezimiennego trzydziestodwuletniego „ja” oraz trzydziestosześcioletniej Mariluz z dyplomem doktora, niezdolnej do zapewnienia sobie godziwego zatrudnienia, a tym samym godnego życia. Dzięki nawiązaniu do myśli Miltona Friedmana i skojarzeniu wolności w wymiarze indywidualnym ze sposobem zarządzania systemem gospodarczym i politycznym, artykuł eksponuje znaczenie i zasięg różnych typów wolności na tle toksycznego środowiska lokalnego w Hiszpanii i plutokracji na szczeblu krajowym. Ukazuje problem niestabilności zawodowej i trudności w znalezieniu pracy przez znacznie lepiej wykształcone od poprzednich pokolenie X. Ukazuje też brak złudzeń w przypadku tych, którzy zdecydowali się wybrać kierunki bliskie sztuce i kulturze, w tym filologiczne. Część trzecia łączy wspomniane wątki i ukazuje proces poszukiwania rozwiązań problemów, przed którymi stają bohaterowie utworów Cuevasa, jako „ćwiczenia z wolności”, rozbudowywanie intelektualnego uniwersum, dzięki któremu, mimo opresyjnego charakteru świata zewnętrznego, jednostka – jak Wiktor w Eleutherii Becketta – zachowuje możliwość decyzji o kształcie swojej wolności.
Słowa kluczowe:
wolność, Alejandro Cuevas, stres, Samuel Beckett, José Ortega y Gasset, pieniądze, niepewność zatrudnieniaBibliografia
“Alejandro Cuevas: ‘España es una paella con cucarachas.’” Último cero, November 10, 2019. https://ultimocero.com/cultura/2019/11/10/alejandro-cuevas-espana-una-paella-cucarachas/.
Basanta, Ángel. La trayectoria novelística de Rafael Chirbes. In Convocando al fantasma: Novela crítica en la España actual. Edited by David Becerra Mayor. Madrid: Tierradenadie Ediciones, 2015.
Becerra Mayor, David. “Introducción.” In Convocando al fantasma: Novela crítica en la España actual. Edited by David Becerra Mayor. Madrid: Tierradenadie Ediciones, 2015.
———. “Marta Sanz: del realismo a la posmodernidad (contra la posmodernidad).” In Convocando al fantasma: Novela crítica en la España actual. Edited by David Becerra Mayor. Madrid: Tierradenadie Ediciones, 2015.
Beckett, Samuel. Eleutheria. Translated by Antoni Libera. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2021.
Claeson, Ch. En busca del sentido: exceso y crítica social en ‘Karnaval’ de Juan Francisco Ferré. In Convocando al fantasma: Novela crítica en la España actual. Edited by David Becerra Mayor. Madrid: Tierradenadie Ediciones, 2015.
Combaros, César. “Cuevas publica Mi corazón visto desde el espacio.” El día de Valladolid, November, 2019. https://www.eldiadevalladolid.com/Noticia/ZE998-F37E-BB6C-D3E8-404E9B19C6D6AF0C/201911/Cuevas-publica-Mi-corazonvisto-desde-el-espacio.
Cuevas, Alejandro. Comida para perros. Valladolid: Editorial Difácil, 1999.
———. Mariluz y el largo etcétera. Valladolid: Editorial Difácil, 2018.
———. Mi corazón visto desde el espacio. Palencia: Menoscuarto Ediciones, 2019.
———. La peste bucólica, Madrid: Editorial Losada, 2003.
———. La vida no es un auto sacramental. Barcelona: Ediciones Destino, 1999.
———. Quemar las naves. Valladolid: Editorial Multiversa, 2004.
Durán Vázquez, José, and Eduardo Duque. “Trayectorias y actitudes generacionales: Temporalidades y actitudes ante la educación, el trabajo y el consumo de très generaciones de jóvenes españoles y portugueses.” Sociología: Problemas e Prácticas, no. 87 (2018): 9–28. http://journals.openedition.org/spp/4337.
Eurofund. European Quality of Life Survey 2016. https://www.eurofound.europa.eu/pl/eqls2016#3.
de la Fuente, Alejandra. La España precaria. Madrid: Ediciones Akal, 2021.
de la Fuente, Ana. “‘Un relato es como una maleta de cabina, hay que elegir bien qué metes.’” Diario de Valladolid, April 29, 2018. http://www.diariodevalladolid.es/noticias/cultura/un-relato-es-maleta-cabina-hay-elegir-bien-metes_118236.html.
Franczak, Jerzy. Błądzące słowa: Jacques Rancière i filozofia literatury. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2017.
Friedman, Milton. “Związki między wolnością ekonomiczną a wolnością polityczną.” In Odkrywając wolność przeciw zniewoleniu umysłów. Edited by Leszek Balcerowicz. Poznań: Zysk i S-ka, 2012.
García Lorca, Federico. “Miasto bez snu: Nokturn z Brooklyn Bridge.” Translated by Irena Kuran-Bogucka. In Wiersze i wykłady. Translated by Mikołaj Bieszczadowski et al. Edited by Michał Kunik. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2020.
Gutkowska-Ociepa, Katarzyna. Odkodowana bliskość: Powieściopisarstwo Enrique Vili-Matasa, Antonia Muñoza Moliny i Alejandra Cuevasa w kontekście prozy polskiej po 1989 roku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2016.
Hernández Pedreño, Manuel, and Diego Pascual López Carmona. “Jóvenes españoles vulnerables en tiempos de crisis: Un enfoque multidimensional.” Aposta: Revista de ciencias sociales, no. 67 (2015): 9–32.
Howe, Neil, and William Strauss. Millenials Rising: The Next Great Generation. New York: Vintage Books, 2000.
———, eds. Generations: The History of America’s Future, 1584 to 2069. New York: Quill William Morrow, 1992.
Jagłowski, Mieczysław. Zarys historii filozofii hiszpańskiej: Nurty i szkoły. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2013.
Laín Entralgo, Pedro. “Reflexiones sobre lo puro y la pureza a la luz de Platón.” Cuadernos Hispanoamericanos, no. 100 (1958): 12–22.
[Libera, Antoni]. Antoni Libera o “Eleutherii”: to arcyciekawy przyczynek do całej twórczości Becketta. Interview by Grzegorz Janikowski. PAP, March 5,2020. https://www.pap.pl/aktualnosci/news,827378,antoni-libera-o-eleutheriiarcyciekawy-przyczynek-do-calej-tworczosci.
López, Ángeles. “‘No se escribe para enseñar nada, se escribe para aprender.’” Mercurio, no. 198 (2018). http://mercurio.fundacionjmlara.es/ediciones/2018/mercurio-198/rosa-montero-no-se-escribe-ensenar-nada-se-escribe-aprender/.
Mordka, Cezary. “(Nie)aktualność koncepcji człowieka José Ortegi y Gasseta.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska: Philosophy and Sociology 39, no. 2 (2014): 61–69.
Mühlmann, Heiner. MSC: Maximal Stress Cooperation; The Driving Force of Cultures. Vienna: Springer-Verlag, 2005.
Niño, Victoria M. “Alejandro Cuevas: ‘El dinero es un búnker que te permite aislartede la mediocridad.’” El Norte de Castilla, November 2, 2019. https://www.elnortedecastilla.es/culturas/libros/alejandro-cuevas-dinero-20191102090332-nt.html.
Ortega y Gasset, José. “Czytelniku...” In Ortega y Gasset, Medytacje o “Don Kichocie.” Translated by Janusz Wojcieszak. Warszawa: Wydawnictwo Literackie Muza, 2008.
Pawłowski, Maciej. Państwa notorycznego kryzysu: Problemy gospodarcze i społeczno-polityczne Włoch, Hiszpanii i Grecji w latach 2008-2020. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2022.
Polański, Grzegorz. Pokolenia X i Y: Kompetencje społeczne; Mediatyzacja codzienności. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2021.
Saló, Aleix. Españistán 1: Este país se va a una mierda. Barcelona: Editores de Tebeos, 2011.
———. Españistán, de la Burbuja Inmobiliaria a la Crisis. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=N7P2ExRF3GQ.
Sánchez-Cuenca, Ignacio. La impotencia democrática: Sobre la crisis política de España. Madrid: Catarata, 2014.
Stadniczeńko, Stanisław L. “Od wolności osoby do wolności politycznej i gospodarczej.” In Idea wolności w ujęciu historycznym i prawnym: Wybrane zagadnienia. Edited by Ewa Kozerska, Piotr Sadowski, and Andrzej Szymański. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.
Sloterdijk, Peter. Stres i wolność. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2018.
