Tożsamość a wolność. Psychologiczne wyjaśnienie mechanizmu samostanowienia
Henryk JAROSIEWICZ
Uniwersytet Wrocławski (Polska) , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-7057-362X
Jagoda STOMPÓR-ŚWIDERSKA
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-0145-199X
Abstrakt
Celem artykułu jest wyjaśnienie zjawiska tożsamości, czyli wskazanie, co jest podstawą jedności i stałości „ja” w czasie. W części teoretycznej pracy przedstawiono model podmiotu osobowego, w którym wyróżniono cztery jakościowo różne rodzaje wytworów psychicznych. Przeżycie sprawczości odzwierciedlone jest w obrazie rzeczywistości jako obraz osoby, czyli własnego „ja”. Odzwierciedleniu temu towarzyszy zarówno poczucie ciągłości w czasie (tożsamości), jak i jedności „ja”. Chociaż na wolę oddziałuje wiele motywów, jej akty są wyrazem samostanowienia, czyli wolnego czynu osoby. Tożsamość ma zasadnicze znaczenie w życiu i karierze zawodowej człowieka. Aby uzasadnić tę tezę, w części empirycznej przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych wśród młodzieży szkolnej. W okresie dorastania specyfika procesów psychicznych polega na kształtowaniu się dojrzałego obrazu siebie. Wtedy też pojawiają się problemy tożsamości związane z brakiem spójności tego obrazu, który został ukształtowany w dzieciństwie, a obrazem siebie jako mężczyzny lub kobiety w perspektywie powołania życiowego i zawodowego.
Słowa kluczowe:
tożsamość, samostanowienie, wolność, kariera zawodowa, problemy okresu dorastaniaBibliografia
Achtnich, Martin. BBT Obrazkowy Test Zawodów: Projekcyjna metoda wyjaśniania skłonności zawodowych. Translated by Helena Gabiniewicz. Wrocław: Nowe Życie, 2010.
Adler, Alfred. Sens życia. Translated by Maria Kreczowska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986.
Dąbrowski, Kazimierz. “Fazy i poziomy rozwoju psychicznego i trzy kształtujące go czynniki.” In Zdrowie psychiczne. Edited by Kazimierz Dąbrowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.
Erikson, Erik. Dzieciństwo i społeczeństwo. Translated by Przemysław Hejmej. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2000.
—–—. Tożsamość a cykl życia. Translated by Mateusz Żywicki. Poznań: Zysk i S-ka, 2004.
Frankl, Viktor. “Homo patiens.” Translated by Józef Morawski. In Frankl, Homo patiens. Translated by Roman Czerniecki and Józef Morawski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1984.
Hofstede, Geert, and Gert Jan Hofstede. Kultura i organizacje: Zaprogramowanie umysłu. Translated by Małgorzata Durska. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2007.
Izdebski, Zbigniew, Krzysztof Wąż, and Joanna Dec-Pietrowska. “Wychowanie seksualne.” In Psychologia wychowania. Edited by Hanna Liberska and Janusz Trempała. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020.
James, William. Psychologia: Kurs skrócony. Translated by Michał Zagrodzki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
Jan Paweł II. Encyclical Veritatis splendor. https://www.vatican.va/content/john-paulii/pl/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_06081993_veritatis-splendor.html.
Jarosiewicz, Henryk. Psychologia dążeń i skłonności zawodowych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2012.
—–—. Świadomość organizacji: O znaczeniu klimatu dla rozwoju osoby i sukcesu przedsiębiorstwa. Wrocław: Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2022.
—–—. Typy aktywności zawodowej: O rozwoju zawodowym, czyli od Aktora do Autora i z powrotem. Wrocław: Atut, 2017.
—–—. “Uczestnictwo jako warunek rozwoju osobowego.” In Konteksty religijności i rodziny. Edited by Monika Borowska and Jolanta Kraśniewska. Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, 2020.
Jung, Carl Gustav. Typy psychologiczne. Translated by Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2009.
Kołodziejczyk, Anna. “Późne dzieciństwo – młodszy wiek szkolny.” In Psychologia rozwoju człowieka. Edited by Janusz Trempała. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
Kozielecki, Józef. Koncepcja transgresyjna człowieka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987.
Kreutz, Mieczysław. Rozwój psychiczny młodzieży. Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej Tum, 2005.
Kulczycki, Marian. Psychologiczne warunki radzenia sobie w życiu. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1990.
Kunowski, Stefan. Podstawy współczesnej pedagogiki. Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, 2000.
Lewicki, Andrzej. “Psychologia kliniczna w zarysie.” In Psychologia kliniczna. Edited by Andrzej Lewicki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
Nuttin, Joseph. Struktura osobowości. Translated by Tamara Kołakowska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.
Savickas, Mark. “Constructing Careers: Actor, Agent, and Author.” Journal of Employment Counselling 48, no. 4 (2011): 179–81.
Schaffer, Rudolpf H. Psychologia dziecka. Translated by Aleksander Wojciechowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.
Stein, Edyta. Budowa osoby ludzkiej: Wykład z antropologii filozoficznej. Translated by Grzegorz Sowinski. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2015.
Stompór-Świderska, Jagoda, and Stanisław Witkowski. “Proces podejmowania kluczowych decyzji zawodowych przez menedżerów.” In Człowiek w pracy i organizacji: Perspektywa psychologiczna. Edited by Bohdan Rożnowski and Mariola Łaguna. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2011.
Twardowski, Kazimierz. “O czynnościach i wytworach: Kilka uwag z pogranicza psychologii, gramatyki i logiki.” In Twardowski, Wybrane pisma filozoficzne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965.
—–—. “O pojęciu wychowania.” In Twardowski, Wybór pism psychologicznych i pedagogicznych. Edited by Ryszard Jadczak. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992.
Wojtyła, Karol. Miłość i odpowiedzialność. Edited by Tadeusz Styczeń et al. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1982.
—–—. “Osoba i czyn.” In Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne. Edited by Tadeusz Styczeń et al. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1994.
—–—. Rozważania o istocie człowieka. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1999.
—–—. “Zagadnienie woli w analizie aktu etycznego.” Roczniki Filozoficzne 5, no. 1 (1955-57): 111–35.
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Kraków https://orcid.org/0000-0003-0145-199X
