Wolność religijna jako wartość
Marek SZULAKIEWICZ
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-4987-2603
Abstrakt
Prześladowania religijne we współczesnym świecie coraz częściej realizują się nie jako zanegowanie jakiejś religii i określonych przekonań religijnych, lecz w poddawaniu wyznawców szykanom za to, że w ogóle są religijni. Ta nowa forma prześladowań wskazuje na konieczność troski o wolność religijną, która przywróci religii możliwość obecności w kulturze. Analizy takiej wolności najczęściej dokonywane są z perspektywy prawnej i politycznej. W artykule podejmuje się natomiast problem metafizycznego, antropologicznego i teologicznego uzasadnienia wolności religijnej. Ukazywane są etapy włączania wolności do religii: od wrogości wobec niej, poprzez tolerancję, aż po wypracowanie idei wolności religijnej. Przedstawione zostały również przemiany idei Boga, człowieka i prawdy, jakie dokonują się, gdy wolność staje się kategorią religijną.
Słowa kluczowe:
wartość, wolność, tolerancja, Dignitatis humanae, Bóg, człowiek, prawdaBibliografia
Bierdiajew, Mikołaj. Niewola i wolność człowieka: Zarys filozofii personalistycznej.
Translated by Henryk Paprocki. Kęty: Wydawnictwo Antyk, 2003.
Böckenförde, Ernst-Wolfgang. “Religionsfreiheit als Aufgabe des Christen: Gedanken eines Juristen zu den Diskussionen auf dem Zweiten Vatikanischen Konzil.” Stimmen der Zeit, no. 176 (1965): 145–76.
Brückner, Aleksander. Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927.
Eliade, Mircea. Historia wierzeń i idei religijnych. Vol. 1. Od epoki kamiennej do misteriów eleuzyńskich. Translated by Stanisław Tokarski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1988.
Erazm z Rotterdamu. Diatryba albo rozprawa o wolnej woli. Translated by Krzysztof J. Bieleszczuk. Wrocław: Papieski Wydział Teologiczny we Wroclawiu, 2022.
Grzegorz XVI. Encyklika Mirari vos https://silesia.edu.pl/index.php/Papie%C5%BC_Grzegorz_XVI_-_encyklika_Mirari_vos_z_15_VIII_1832.
Guardini, Romano. Wolność, łaska, los. Translated by Zofia Włodkowa. Kraków: Znak, 1969.
Halík, Tomáš. Teatr dla aniołów: Życie jako religijny eksperyment. Translated by Andrzej Babuchowski. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2011.
Hartmann, Nicolai. Ethik. Berlin: Walter de Gruyter, 1949.
Heschel, Abraham J. Człowiek nie jest sam: Filozofia religii. Translated by Katarzyna Wojtkowska-Lipska. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2001.
Jan XXIII. “Pacem in terris: Encyklika o pokoju między wszystkimi narodami opartym na prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności.” In Jan XXIII, Paweł VI, and Jan Paweł II. Encykliki: Tekst łacińsko-polski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1981.
Jan Paweł II. “Wolność religijna warunkiem pokojowego współżycia: Orędzie na XXI Światowy Dzień Pokoju.” L’Osservatore Romano, Polish Edition, 9, no. 1(98) (1998): 1, 3–4.
Janssens, Louis. Wolność sumienia i wolność religijna. Translated by Ewa Czerny. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1970.
Jaspers, Karl. Philosophie II. Existenzerhellung. Berlin: Springer Verlag, 1956.
LaCocque, André. “Nie będziesz zabijał.” In André LaCocque, Paul Ricoeur, Myśleć biblijnie. Translated by Ewa Mukoid and Maria Tarnowska. Kraków: Znak, 2003.
Lecler, Joseph. Historia tolerancji w wieku Reformacji. Vol. 1. Translated by Lesława Kühn and Halina Kühn. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1964.
Leclercq, Jacques. Katolicy i wolność myśli. Translated by Jan Prokop. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1964.
Liebert, Jerzy. “Jeździec.” In Liebert, Gusła. Warszawa: Księgarnia Ferdynanda Hoesicka, 1930.
Locke, John. List o tolerancji. Translated by Leon Joachimowicz. Warszawa: PWN, 1963.
Luter, Marcin. O niewolnej woli. Translated by Wiktor Niemczyk. Świętochłowice: Towarzystwo Upowszechniania Myśli Reformowanej Horn, 2002.
Mill, John S. “O wolności.” Translated by Tadeusz Kotarbiński. In Mill, “Utylitaryzm.” “O wolności.” Translated by Maria Ossowska et al. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
Muller, Herbert J. Religion and Freedom in the Modern World. Chicago: University of Chicago Press, 1963.
Pius XII. Encyklika Mystici corporis o mistycznym ciele Jezusa Chrystusa i o naszym w nim zjednoczeniu z Chrystusem. https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/
pius_xii/encykliki/mystici_corporis_29061943.html.
Potz, Maciej. Granice wolności religijnej: Kwestie wolności sumienia i wyznania oraz stosunku państwa do religii w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2008.
Rickert, Heinrich. Der Gegenstand der Erkenntnis: Einführung in die Transzendentalphilosophie. Tübingen: Mohr Verlag, 1928.
Ricoeur, Paul. “Prawda i kłamstwo.” Translated by Małgorzata Łukasiewicz. In Ricoeur, Podług nadziei: Odczyty, szkice, studia. Translated by Stanisław Cichowicz et al. Edited by Stanisław Cichowicz. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1991.
Sartre, Jean-Paul. “Absolutna wolność bytu ludzkiego.” Translated by Joanna Piasecka. In Filozofia egzystencjalna. Translated by Hedda Bartoszek et al. Warszawa: PWN, 1965.
Schmitt, Carl. Die Tyrannei der Werte. Berlin: Berliner Buchdruckerei Union, 2011.
Schoen, Ulrich. “Christen un Muslimen: Zwei Beispiele für gelungenes Zusammenleben auf der Iberischen Halbinsel – vor der Reconquista im Mittleren Osten – vor den Kreuzzügen.” In Religionen und Gewalt. Edited by Giancarlo Collet and Josef Estermann. Münster: Lit Verlag, 2002.
Siemianowski, Antoni. Szkice z etyki wartości. Gniezno: Prymasowskie Wydawnictwo Gaudentinum, 1995.
Sobór Watykański II. “Deklaracja o wolności religijnej Dignitatis humanae.” In Sobór Watykański Drugi: Konstytucje, dekrety, deklaracje; Tekst łacińsko-polski. Paris: Éditions du Dialogue, 1967.
Spinoza, Benedykt. “Traktat teologiczno-polityczny.” Translated by Ignacy Halpern-Myślicki. In Spinoza, Traktaty. Kęty: Wydawnictwo Antyk, 2000.
Stawrowski, Zbigniew. Niemoralna demokracja. Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej, 2008.
Walzer, Michael. O tolerancji. Translated by Tadeusz Baszniak. Warszawa: Aletheia, 2013.
Wojtyła, Karol. “Brat naszego Boga.” In Wojtyła, Poezje i dramaty. Kraków: Znak, 1979.
Wolter. Traktat o tolerancji napisany z powodu śmierci Jana Calasa. Translated by Zdzisław Ryłko and Adolf Sowiński. Warszawa: PIW, 1988.
