Prawdziwa wolność jest w umyśle. Stanisława Herakliusza Lubomirskiego refleksja nad wolnością
Ireneusz SZCZUKOWSKI
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-6520-2218
Abstrakt
Celem artykułu jest ukazanie refleksji Stanisława H. Lubomirskiego nad wolnością. Jako punkt wyjścia autor przyjmuje obecną w piśmiennictwie antycznym kategorię troski o siebie i jej chrześcijańskie rozumienie, z jednej strony odwołujące się do humanistycznej paidei (czy ćwiczeń duchowych), z drugiej zaś wpisujące antyczną formułę troski o siebie w obszar teologicznych rozważań o naturze i łasce. Lubomirski łączył bowiem ideał mędrca z chrześcijanką koncepcją łaski umożliwiającej doświadczenie wolności.
Słowa kluczowe:
Stanisław Herakliusz Lubomirski, poezja XVII wieku, ćwiczenia duchowe, wolnośćBibliografia
Dąbkowska-Kujko, Justyna. “Arkadia filozofów.” In Staropolskie arkadie. Edited by Justyna Dabkowska-Kujko and Joanna Krauze-Karpińska. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN and Stowarzyszenie “Pro Cultura Litteraria,” 2010.
———. “Theatrum Stanisława Herakliusza Lubomirskiego.” In Drogi duchowe katolicyzmu polskiego XVII wieku. Edited by Alina Nowicka-Jeżowa. Warszawa: Wydawnictw WUW, 2016.
Foucault, Michel. Hermeneutyka podmiotu. Translated by Michał Herer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
———. Historia seksualności. Vol. 3. Troska o siebie. Translated by Tadeusz Komendant. Warszawa: Czytelnik, 2000.
———. Rządzenie sobą i innymi. Translated by Michał Herer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
Hadot, Pierre. Czym jest filozofia antyczna? Translated by Piotr Domański. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2000.
———. Filozofia jako ćwiczenie duchowe. Translated by Piotr Domański. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 1992.
———. Twierdza wewnętrzna: Wprowadzenie do “Rozmyślań” Marka Aureliusza. Translated by Piotr Domański. Warszawa: Wydawnictwo Marek Derewecki, 2004.
Karpiński, Adam. “O autorze: W poszukiwaniu wizerunku ‘Salomona polskiego.’” In Stanisław Herakliusz Lubomirski. Poezje zebrane. Vol. 2. Komentarze. Edited by Adam Karpiński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1996.
———.“Stanisław Herakliusz Lubomirski i neostoicyzm.” In Wątki neostoickie w literaturze polskiego renesansu i baroku: Materiały z sesji “Neostoicyzm w literaturze i kulturze staropolskiej”; Szczecin, 20-22 października 1997 roku. Edited by Piotr Urbański. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 1999.
———. “Stanisława Herakliusza Lubomirskiego spotkania z sacrum.” In Religijność literatury polskiego baroku. Edited by Czesław Hernas and Mirosława Hanusiewicz. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1995.
Lasocińska, Estera. “Cnota sama z mądrością jest naszym żywotem”: Stoickie pojęcie cnoty w poezji polskiej XVII wieku. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2003.
—–—. “O lekarstwach ludzkiej duszy: Wokół ‘De remediis animi humani’ Stanisława Herakliusza Lubomirskiego.” Analecta: Studia i Materiały z Dziejów Nauki 29, no. 2 (2020): 83–96.
Lubomirski, Stanisław Herakliusz. “Adverbia moralia.” Edited by Mieczysław Mejor. Translated by Antoni Chryzanty Łapczyński. In Lubomirski, Poezje zebrane. Vol. 1. Teksty. Edited by Adam Karpiński. Warszawa: Wydawnictwo Semper, 1995.
———. Dzieła prozą. Edited by Adam Karpiński et al. Vol. 1. Rozmowy Artaksesa i Ewandra. Edited by Justyna Dąbkowska-Kujko. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN and Stowarzyszenie “Pro Cultura Litteraria”, 2006.
[———]. Momenta ostatnie zycia [...] Stanisława Herakliusza Lubomirskiego [...] albo ksiązka nazwana Repertorum Opuscula, ktorą przed zeszćiem z tego świata łaćińskim wydał stylem, teraz na polski ięzyk przetłumaczona y do druku podana. Warszawa: Drukarnia Scholarum Piarum, 1707. Polona, https://polona.pl/itemview/12cbe6b4-4a64-4f60-9c99-897b7c8a6494?page=5.
—–—. Theomusa sive doctrina fidei Christianae, primum polono, ac dein latino carmine descripta. Theomuza, albo nauka wiary chrystusowey, wprzod polskim, a potem łacińskim wierszem opisana. Polona, https://polona.pl/item-view/b76d99bb-b6e4-4907-afe8-4c132f81303e?page=7.
Martz, Louis Lohr. The Poetry of Meditation: Study in English Religious Literature of the Seventeenth Century. New Haven and London: Yale University Press, 1965.
Mrowcewicz, Krzysztof. Czemu wolność mamy? Antynomie wolności w poezji Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk and Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.
———. Trivium poetów polskich epoki baroku: klasycyzm – manieryzm – barok: Studia nad poezją XVII stulecia. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN and Stowarzyszenie “Pro Cultura Litteraria,” 2005.
Nussbaum, Martha C. The Therapy of Desire: Theory and Practice in Hellenistic Ethics. Princeton and Oxford: Princeton University Press, 2018.
Otwinowska, Barbara. “Metafizyka pana na Ujazdowie.” In Religijność literatury polskiego baroku. Edited by Czesław Hernas and Mirosława Hanusiewicz. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1995.
Pelc, Janusz. “Wokół ‘Adverbiorum moralium.’” In Stanisław Herakliusz Lubomirski: Pisarz – polityk – mecenas. Edited by Wanda Roszkowska-Sykałowa. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk and Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982.
Rabbow, Paul. Seelen-führung: Methodik der Exertitien in der Antike. München: Kösel-Verlag, 1954.
Raubo, Grzegorz. Barokowy świat człowieka: Refleksja antropologiczna w twórczości Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Poznań: Wydawnictwo UAM, 1997.
———. “Libertas indifferentiae i dylematy barokowego humanizmu.” In Etos humanistyczny. Edited by Piotr Urbański. Warszawa: Neriton, 2010.
Skrzypek, Marian. “Filozoficzny rodowód antropologii Lubomirskiego i jej centralny problem – człowiek w świecie pozorów.” In Stanisław Herakliusz Lubomirski: Twórca i dzieła. Edited by Adam Karpiński and Estera Lasocińska. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2003.
Sloterdijk, Peter. Musisz swe życie odmienić: O antropotechnice. Translated by Jarosław Janiszewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014.
Trościński, Grzegorz. Wczasy wielkiego człowieka: Studium o poezji Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Sandomierz: Wyższa Szkoła Humanistyczno-Przyrodnicza, 2005.
Urbański, Piotr. Natura i łaska w poezji polskiego baroku: Okres potrydencki; Studia o tekstach. Kielce: Wydawnictwo Szumacher, 1996.
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz https://orcid.org/0000-0001-6520-2218







