„Poezja wzywa do życia”. Filozofia życia i filozofia twórczości w późnych wierszach Adama Zagajewskiego (na wybranych przykładach)
Abstrakt
Artykułu stanowi próbę rekonstrukcji światoodczucia w późnych wierszach Adama Zagajewskiego w aspekcie dającej się odtworzyć na podstawie tej poezji postawy podmiotu wobec życia. Chodzi zatem o wydobycie w drodze postępowania hermeneutycznego zasadniczych rysów stosunku „ja” lirycznego do egzystencji i uchwycenie aksjologicznego fundamentu rządzącego postawami bohatera. W rezultacie przeprowadzonych analiz zauważono ścisłe powiązania między wpisaną w utwory filozofią życia a filozofią twórczości, pojmowaniem samego aktu twórczego, a przede wszystkim rozumieniem misji poezji we współczesnym świecie. Jako podstawową kategorię w obydwu wymiarach postawy „ja” lirycznego – a więc zarówno w odniesieniu do życia, jak i w odniesieniu do procesu twórczego i powołania poety – wskazano prawdę. W toku analiz zwrócono też uwagę na możliwość odczytywania filozofii Zagajewskiego według klucza metafizycznego oraz interpretacji tej poezji poprzez soczewkę znaczeń religijnych, dyskretnie wpisanych w późne utwory.
Słowa kluczowe:
poezja, filozofia, duchowość, prawdaBibliografia
Bodzioch-Bryła, Bogusława. Kapłan biblioteki: O poetyckiej i eseistycznej twórczości Adama Zagajewskiego. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2009.
Boecjusz, O pocieszeniu, jakie daje filozofia. Edited and translated by Gabriela Kurylewicz and Mikołaj Antczak. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2006.
Bogalecki, Piotr. “‘Z kronik współczesnej mistyki’: Adam Zagajewski i Nowa Fala; Opowieść postsekularna.” Konteksty kultury 15, no. 3 (2018): 321–41.
Cavanagh, Clare. “‘Spróbuj opiewać okaleczony świat’: Adam Zagajewski i poezja 11 września.” Translated by Tomasz Bilczewski. Ruch Literacki 61, no. 6 (363) (2020): 653–62.
Chojnacki, Roman. Od “mówienia wprost” do “nowej prywatności”: O poezji lat siedemdziesiątych. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1984.
Czabanowska-Wróbel, Anna. Poszukiwanie blasku: O poezji Adama Zagajewskiego. Kraków: Universitas, 2005.
Czabanowska-Wróbel, Anna, ed. I cień i światło... O twórczości Adama Zagajewskiego. Kraków: Wydawnictwo a5, 2015.
Jarosiński, Zbigniew. “Nowa Fala.” In Jarosiński, Postacie poezji. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985.
Klejnocki, Jarosław. Bez utopii? Rzecz o poezji Adama Zagajewskiego. Wałbrzych: Ruta, 2002.
Kornhauser, Julian, and Adam Zagajewski. Świat nieprzedstawiony. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1974.
Leibniz, Gottfried Wilhelm. Teodycea: O dobroci Boga, wolności człowieka i pochodzeniu zła. Edited and translated by Małgorzata Frankiewicz and Jerzy Kopania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.
Miłosz, Czesław. “W Warszawie.” In: Miłosz, Poezje. Warszawa: Czytelnik, 1981.
Nyczek, Tadeusz. Kos: O Adamie Zagajewskim. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002.
—–—, ed. Określona epoka: Nowa Fala 1968–1993; Wiersze i komentarze. Kraków: Oficyna Literacka, 1994.
Próchniak, Paweł. “Zagajewski: Reszta, żal.” In Próchniak, Zamiar ze słów (szkice, notatki). Kraków: Pasaże, 2011.
Stróżewski, Władysław. “Wartości estetyczne i nadestetyczne.” In Stróżewski, Wokół piękna: Szkice z estetyki. Kraków: Universitas, 2002.
Szaruga, Leszek. Walka o godność: Poezja polska w latach 1939–1988. Berlin: Veronika Körner Verlag, 1990.
Szulc-Packalén, Małgorzata Anna. Pokolenie 68: Studium o poezji polskiej lat siedemdziesiątych; Na przykładzie poezji S. Barańczaka, J. Kornhausera, R. Krynickiego i A. Zagajewskiego. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN and Fundacja Centrum Międzynarodowych Badań Polonistycznych, 1997.
Zagajewski, Adam. Anteny. Kraków: Wydawnictwo A5, 2005.
—–—. “Autoportret.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Autoportret, nie wolny od wątpliwości.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Houston, szósta po południu.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. Jechać do Lwowa. Londyn: Aneks, 1985.
—–—. Komunikat. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
—–—. List. Poznań: Od Nowa, 1978.
—–—. List: Oda do wielości. Paryż: Instytut Literacki, 1983.
—–—. “Muzyka słuchana z tobą.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Obrona poezji, etc.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Opus pośmiertne.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Podwodne miasto.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Poezja jest poszukiwaniem blasku.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. Pragnienie. Kraków: Wydawnictwo a5, 1999.
—–—. “Prawda.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. Prawdziwe życie. Kraków: Wydawnictwo a5, 2019.
—–—. “Skarga młodzieńca z dawnych lat.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. Solidarność i samotność. Kraków: Margines, 1986.
—–—. “Spróbuj opiewać okaleczony świat.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Vita contemplativa.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Wielkie statki.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Zawieja.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
—–—. “Zwyczajne życie.” In Zagajewski, Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2010.
Zarębianka, Zofia. “W stronę metafizyki: Ewolucje poezji pokolenia Nowej Fali (Stanisław Barańczak, Adam Zagajewski, Stanisław Stabro, Leszek Aleksander Moczulski, Julian Kornhauser).” In Obrazy Boga w literaturze polskiej XX i XXI wieku: Od pokolenia wojennego do Nowej Fali. Edited by Dorota Siworand Józef Maria Ruszar. Bielsko-Biała and Kraków: Wydawnictwo Naukowe ATH and Instytut Myśli Józefa Tischnera, 2019.
