Przypadki zawiadują życiem. Próba lektury Przypadku Zuzanny Ginczanki
Abstrakt
Artykuł jest próbą odczytania wiersza Przypadek Zuzanny Ginczanki. Utwór ten powstał na początku 1934 roku. Wyszedł zatem spod pióra niespełna siedemnastoletniej wówczas poetki. Wiersz ten może zostać odczytany jako przykład filozoficznej refleksji nad rolą przypadku w życiu człowieka. O losie obu jego bohaterek decyduje bowiem właśnie przypadek – miejsce i czas narodzin (jedna z bohaterek urodziła się w rodzinie bogatej, druga – w ubogiej). W artykule szczególną uwagę zwraca się na mechanizmy konstrukcyjne świata przedstawionego. Podstawową reguła kompozycyjną wiersza jest zasada symetrii – każda cecha i zdarzenie z życia jednej z bohaterek ma swój odpowiednik (zaprzeczenie) w opisie drugiej. Wiersz jest dowodem dojrzałości sądów, wnikliwości obserwacji i wrażliwości społecznej autorki oraz świadectwem jej umiejętności poetyckich.
Słowa kluczowe:
Zuzanna Ginczanka, przypadek, poezja polska dwudziestego wieku, poetyka,Bibliografia
Araszkiewicz, Agata. Wypowiadam wam moje życie: Melancholia Zuzanny Ginczanki. Warszawa: Fundacja OŚKa, 2001.
Lidia Drabik, Aleksandra Kubiak-Sokół, Elżbieta Sobol, and Lidia Wiśniakowska, eds. Słownik języka polskiego PWN (s.v. „Przypadek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
Ginczanka, Zuzanna. “Przypadek.” In Ginczanka, Poezje zebrane (1931-1944). Edited by Izolda Kiec. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2019.
———. “Przypadek.” In Ginczanka, Wiersze wybrane. Edited by Jan Śpiewak. Warszawa: Czytelnik 1953.
Kiec, Izolda. Zuzanna Ginczanka: Życie i twórczość. Poznań: Obserwator, 1994. ———. Szoszana znaczy Niewinna: O poezji i biografii Zuzanny Ginczanki. Poznań: Instytut Kultury Popularnej, 2019.
———. Ginczanka: Nie upilnuje mnie nikt. Warszawa: Marginesy, 2020.
Kobielus, Stanisław. Bestiarium chrześcijańskie: Zwierzęta w symbolice i interpretacji; Starożytność i średniowiecze. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2002.
Koschany, Rafał. “Kulawy traf: O Przypadku Zuzanny Ginczanki.” In Ginczanka: Na stulecie Poetki. Edited by Katarzyna Kuczyńska-Koschany and Katarzyna Szymańska. Nowy Sącz: Pasaże, 2018.
———. Przypadek: Kategoria egzystencjalna i artystyczna w literaturze i filmie. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2016.
Łazicka, Agnieszka. “Umysł i ciało, słowo i rzecz: O twórczości Zuzanny Ginczanki.” In Kobiece dwudziestolecie 1918-1939. Edited by Radosław Sioma. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2018.
Łotman, Jurij. Semiotyka filmu. Translated by Jerzy Faryno and Tadeusz Miczka. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1983.
Poliszczuk, Jarosław. “Przypadek Zuzanny Ginczanki.” Bibliotekarz Podlaski, no. 4 (2018): 63–74.
Skoczyńska, Maria. “Ironia Zuzanny Ginczanki.” Master’s thesis, Stockholms universitet, 2020. https://www.slav.su.se/polopoly_fs/1.498808.1589188392!/menu/standard/file/Ironia_Zuzanny_Ginczanki.pdf.
Stolarczyk, Aleksandra. “O miejscu człowieka w świecie Boga (boga): Przypadek Zuzanny Ginczanki.” Akcent, no. 2 (2012): 196–202.
Śpiewak, Jan. “Zuzanna, gawęda tragiczna.” In Śpiewak, Przyjaźnie i animozje. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965.
Wojda, Dorota. “‘Sprawy korzenne’: Fenomenologia Zuzanny Ginczanki.” Przestrzenie Teorii, no. 28 (2017): 269–80.
