Indolencja, sekwencja i koincydencja. O przypadkach nieoczywistych
Barbara CHYROWICZ
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-0919-3844
Abstrakt
Artykuł dotyczy problemu wynikających z działania skutków, które nazywane są przypadkowymi, ale ich przypadkowy charakter można podważyć, biorąc pod uwagę możliwość ich przewidzenia. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których wykazujący się indolencją podmiot działania nazywa jego skutek przypadkowym tylko dlatego, że wcześniej nie rozeznał wystarczająco przedmiotu działania. Przypadkami nie można też nazwać skutków wynikających z naszego działania przez pośrednictwo drugich, jeśli tylko byliśmy w stanie przewidywać, jak zareagują na nasze działania. Zdecydowanie nieprzewidywalna jest koincydencja, ale i tutaj można się zastanawiać, czy podjęcie wcześniej konkretnych działań nie miało wpływu na pojawiające się w późniejszym czasie koincydencje.
Słowa kluczowe:
przypadek, skutek, indolencja, koincydencja, odpowiedzialnośćBibliografia
Baumeister, Roy F. Zwierzę kulturowe: Między nauką a kulturą. Translated by Dorota Stefańska-Szewczuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
Bhogal, Harjit. Coincidences and the Grain of Explanation. “Philosophy and Phenomenological Research” 50, no. 3 (2020): 677–94.
Chyrowicz, Barbara. Widok stąd: Dlaczego działamy tak, a nie inaczej? Kraków: Znak, 2021.
Coffman, E.J. Luck: Its Nature and Significance for Human Knowledge and Agency. New York: Palgrave Macmillan, 2015.
Eco, Umberto. Na ramionach olbrzymów. Translated by Krzysztof Żaboklicki. Warszawa: Noir sur Blanc, 2017.
Fischer, John M., and Mark Ravizza. “Introduction.” In Perspectives on Moral Responsibility. Edited by John M. Fischer and Mark Ravizza. Ithaca: Cornell University Press, 1993.
Greco, John. Achieving Knowledge: A Virtue-Theoretic Account of Epistemic Normativity. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
Hart, Herbert L.A., and Tony Honoré. Causation in the Law. Oxford: Oxford University Press, 1959.
Hartman, Robert J. In Defence of Moral Luck: Why Luck Often Affects Praiseworthiness and Blameworthiness. New York and London: Routledge, 2017.
Heller, Michał. Filozofia przypadku: Kosmiczna fuga z preludium i codą. Kraków: Copernicus Center Press, 2012.
Kotarbińska, Janina. “Analiza pojęcia przypadku (przyczynek do słownika filozoficznego).” In Kotarbińska, Z zagadnień teorii nauki i teorii języka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990.
Lando, Tamar. “Coincidence and Common Cause.” Noûs 51, no. 1 (2017): 132–51.
Levy, Neil. Hard Luck: How Luck Undermines Free Will and Moral Responsibility. New York: Oxford University Press, 2011.
Łukasiewicz, Dariusz. Opatrzność Boża, wolność, przypadek. Poznań: Wydawnictwo “W drodze,” 2014.
Macrae, Neil C., Charles Stangor, and Miles Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia. Translated by Anna Majchrzak, Magdalena Kacmajor, and Agnieszka Nowak. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 1999.
Maibom, Heidi. “Knowing What We Are Doing.” In Moral Psychology and Human Agency. Edited by Justin D’Arms and Daniel Jacobson. Oxford: Oxford University Press.
Nagel, Thomas. “Traf w życiu moralnym.” In Nagel, Pytania ostateczne. Translated by Adam Romaniuk. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1997.
Owens, David. Causes and Coincidences. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
Pritchard, Duncan. Epistemic Luck. Oxford: Oxford University Press, 2005.
Scholz, Franz. Wege, Umwege und Auswege der Moraltheologie: Ein Plädoyer für begründete Ausnahmen. München: Don Bosco Verlag, 1976.
Smith, Holly M. “Culpable Ignorance.” The Philosophical Review 92, no. 4 (1983): 543–71.
Statman, Daniel. “Moral and Epistemic Luck.” Ratio 4, no. 2 (1991): 146–56.
Moral Luck. Edited by Daniel Statman. Albany: State University of New York Press, 1993.
Tomasz z Akwinu. Suma teologiczna. Vol. 16. Miłość. Translated by Andrzej Glażewski. London: Veritas, 1967.
———. Traktat o roztropności: Summa teologii II-II, q. 47-56. Translated by Włodzimierz Galewicz. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2011.
Williams, Bernard. Traf moralny. In Williams, Ile wolności powinna mieć wola. Translated by Michał Szczubiałka. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1999.
Zalta, Edward N., ed. The Stanford Encyclopedia of Philosophy, s.v. “Moral Luck” (by Dana Kay Nelkin). https://plato.stanford.edu/entries/moral-luck/.
Zimmerman, Michael J. “Moral Responsibility and Ignorance.” Ethics 107, no. 3 (1997): 410–26.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0002-0919-3844
