Obiektywne podstawy moralności w perspektywie etyki personalistycznej szkoły lubelskiej
Anna KRAJEWSKA
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-2795-1263
Abstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie obiektywnych i racjonalnych podstaw moralności w ujęciu personalizmu etycznego wypracowanego w lubelskiej szkole filozoficznej. Podstawy te mają swoje źródło w doświadczeniu moralnym rozumianym jako bezpośrednie poznanie osobowej godności. Doświadczenie to cechuje realizm i rozumiejący (intelektualny) charakter. O ile godność osobowa jest racjonalnym źródłem moralności, o tyle natura ludzka stanowi racjonalną podstawę norm moralnych. Sytuacje, przed którymi staje człowiek, zawsze są konkretne, stąd norma personalistyczna, jak i natura ludzka nie wystarczają do sformułowania sądu praktycznego. Konieczny jest sąd podmiotu (sąd sumienia) zobowiązujący podmiot do działania „tu i teraz”. Sąd ten jest wyrazem racjonalności człowieka i poprzez swoje odniesienie do norm moralnych pretenduje do bycia obiektywnym. Wpisane w doświadczenie moralności przeżycie przygodności domaga się interpretacji metafizycznej. Zarysowanie perspektywy teologicznej uzasadnione jest w artykule obecnością treści moralnych w Objawieniu.
Słowa kluczowe:
doświadczenie moralne, osobowa godność, natura ludzka, normy moralne, sumienie, przygodność istnienia, metafizyka, teologia moralnaBibliografia
von Hildebrand, Dietrich. “Rola ‘obiektywnego dobra dla osoby’ w dziedzinie moralności.” Translated by Jan Szewczyk. Znak 27, no. 10 (256) (1975): 1289–1308.
Husserl, Edmund. Medytacje kartezjańskie. Translated by Andrzej Wajs. Warszawa: PWN, 1982.
Ingarden, Roman. Spór o istnienie świata. Vol. 2. Warszawa: PWN, 1961.
Jan Paweł II. Encyklika “Fides et Ratio” o relacjach między wiarą a rozumem. Tarnów: Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej Biblos, 1999.
———. Mężczyzną i niewiastą stworzył ich: Odkupienie ciała a sakramentalność małżeństwa. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1986.
———. “Odpowiedzialność za prawdę poznawaną i przekazywaną.” In Jan Paweł II, “Do końca ich umiłował.” Trzecia wizyta duszpasterska w Polsce, 8-14 czerwca 1987 roku. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1987.
Krajewski, Kazimierz. “Personalistyczny wymiar sumienia.” In Racjonalność w etyce: Sumienie; Prawość i twórczość. Edited by Kazimierz Krajewski. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2009.
Krąpiec, Mieczysław Albert. Realizm ludzkiego poznania. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1995.
MacIntyre, Alasdair. Czyja sprawiedliwość? Jaka racjonalność? Edited by Adam Chmielewski. Translated by Adam Chmielewski et al. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2007.
Maryniarczyk, Andrzej, ed. Powszechna encyklopedia filozofii. Vol. 7, s.v. “Natura” (by Mieczysław A. Krąpiec). Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2006.
Mizdrak, Inga. “Osoba i natura w ujęciu Karola Wojtyły.” In Oblicza natury ludzkiej: Studia i rozprawy. Edited by Piotr Duchliński and Grzegorz Hołub. Kraków: Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna “Ignatianum” and Wydawnictwo WAM, 2010.
Spaemann, Robert. Osoby: O różnicy między czymś a kimś. Translated by Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2001.
Stępień, Antoni B. “Rodzaje bezpośredniego poznania.” In Stępień, Studia i szkice filozoficzne. Vol. 1. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1999.
Styczeń, Tadeusz. “Dlaczego Bóg Chlebem?” Ethos 11, nos. 1–2 (41–42) (1998): 31–60.
———. “Etyka jako antropologia normatywna: W sprawie epistemologicznie zasadnego i metodologicznie poprawnego punktu wyjścia etyki, czyli od stwierdzenia: ‘jest tak’ – ‘nie jest tak,’ do naczelnej zasady etycznej.” In Styczeń, Dzieła zebrane. Edited by Alfred M Wierzbicki. Vol. 4. Wolność w prawdzie. Edited by Kazimierz Krajewski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL and Instytut Jana Pawła II KUL, 2013.
———. “Etyka niezależna?” In Styczeń, Dzieła zebrane. Edited by Alfred M. Wierzbicki. Vol. 2. Etyka niezależna. Edited by Kazimierz Krajewski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL and Instytut Jana Pawła II KUL, 2012.
———. “Problem człowieka problemem miłości.” In Styczeń, Dzieła zebrane. Edited by Alfred M. Wierzbicki. Vol. 3. Objawiać osobę. Edited by Alfred Wierzbicki. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL and Instytut Jana Pawła II KUL, 2013.
———. “Problem możliwości etyki jako empirycznie uprawomocnionej i ogólnie ważnej teorii moralności: Studium metaetyczne.” In Styczeń, Dzieła zebrane. Edited by Alfred M. Wierzbicki. Vol. 2. Etyka niezależna. Edited by Kazimierz Krajewski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL and Instytut Jana Pawła II KUL, 2012.
Styczeń, Tadeusz, and Andrzej Szostek. “Uwagi o istocie moralności.” In Tadeusz Styczeń, Dzieła zebrane. Edited by Alfred M. Wierzbicki. Vol. 2. Etyka niezależna. Edited by Kazimierz Krajewski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL and Instytut Jana Pawła II KUL, 2012.
Styczeń, Tadeusz, and Jarosław Merecki. ABC etyki. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1996.
Szostek, Andrzej. “Bóg w religii i w moralności.” In Szostek, Wokół godności, prawdy i miłości. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1998.
———. Natura, rozum, wolność. Rzym: Fundacja Jana Pawła II, 1990.
———. Pogadanki z etyki. Częstochowa: Biblioteka “Niedzieli,” 1993.
———. “Wolność – prawda – sumienie.” In Szostek, Wokół godności, prawdy i miłości. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1998.
Ślipko, Tadeusz. Zarys etyki ogólnej. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.
św. Tomasz z Akwinu. Suma teologiczna. Translated by Pius Bełch et al. Vol. 13. Prawo. Translated by Pius Bełch. London: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas,” 1985.
Wierzbicki, Alfred. Osoba i moralność: Personalizm w etyce Karola Wojtyły i Tadeusza Stycznia. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2021.
Williams, Bernard. Ethics and the Limits of Philosophy. Cambridge: Harvard University Press, 1985.
———. “Punkt widzenia wszechświata.” Translated by Michał Szczubiałka. In Williams, Ile wolności powinna mieć wola. Translated by Tadeusz Baszniak, Tomasz Duliński, and Michał Szczubiałka. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1999.
Wojtyła, Karol. Człowiek w polu odpowiedzialności. Rzym and Lublin: Instytut Jana Pawła II KUL and Ośrodek Dokumentacji Pontyfikatu Fundacji Jana Pawła II, 1991.
———. Miłość i odpowiedzialność. Lublin: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego KUL, 1982.
———. “Osoba i czyn.” In Wojtyła, “Osoba i czyn” oraz inne studia antropologiczne. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1994.
———. “Problem doświadczenia w etyce.” Roczniki Filozoficzne 17, no. 2 (1969): 5–24.
———. “Osoba ludzka a prawo naturalne.” Roczniki Filozoficzne 18, no. 2 (1970): 53–57.
———. “Osoba: podmiot i wspólnota.” In Wojtyła, “Osoba i czyn” oraz inne studia antropologiczne. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1994.
———. “Uczestnictwo czy alienacja?” In Wojtyła, “Osoba i czyn” oraz inne studia antropologiczne. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1994.
