Teatr w poezji Kazimierza Brauna
Joanna MICHALCZUK
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-6809-0952
Abstrakt
Artykuł jest propozycją nowego spojrzenia na twórczość Kazimierza Brauna, dojrzałego artysty i teatrologa, dobrze znanego z prac teatrologicznych i reżyserskich, ale także dramatów i powieści. Ukazuje zafascynowanego teatrem poetę, już nie tylko podążającego w ślad za poetyckim teatrem Cypriana Norwida i Tadeusza Różewicza, ale we własnej poezji rozliczającego się z teatrem i życiem widzianym przez teatr. W centrum rozważań znajdują się teksty stające się liryczną formą wypowiedzenia doświadczenia teatralnego. Ich analiza odsłania węzłowy w twórczości Brauna problem sztuki, jej kształtu i zadań, ale także powinności artysty. W tej twórczości poetyckiej doświadczenie teatralne zyskuje rys bardzo osobisty, intymny, ściśle łączy się z formą modlitewną i postawą rozmodlonego podmiotu lirycznego. Liryczne rozliczenie z teatrem odsłaniające postawę autobiograficzną staje się istotnym dopełnieniem, ale i podsumowaniem twórczości artystycznej Brauna, odsłaniającym z całą wyrazistością jej duchowy i aksjologiczny fundament. Tekst stanowi zarazem zaproszenie do dalszych, szerzej zakrojonych badań nad poezją Brauna i jej związków z całością artystycznego dorobku twórcy.
Słowa kluczowe:
Kazimierz Braun, poezja, teatr, topos theatrum mundi, autobiografizmBibliografia
Augustyn. Wyznania. Translated by Zygmunt Kubiak. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1987.
Bereś, Stanisław, and Kazimierz Braun. Rozdarta kurtyna: Rozważania nie tylko o teatrze. Londyn: Wydawnictwo Aneks, 1993.
Braun, Kazimierz. “1960: Styczeń; Drogowskazy świętego.” In Braun, Dziesięć dni w PRL-u. Lublin: Norbertinum, 2008.
—–—. “Biurko Jana Pawła II.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. Cela ojca Maksymiliana: Dramat dla jednego aktora oraz Epilog; tekst dla aktorki. Kraków: Bratni Zew, 2010.
—–—. Cypriana Norwida teatr bez teatru. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
—–—. “Drogowskazy.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Mała koronka lat dwudziestych XXI wieku.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Mała kronika lat dwudziestych XXI wieku.” Arcana. Kultura, Historia, Polityka, no. 3 (165) (2022): 140–43.
—–—. Maximilianus: Opowieść sceniczna o świętym Maksymilianie Marii Kolbem. Kraków: Bratni Zew, 2010.
—–—. “Meta.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. Męka świętego Maksymiliana. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 2021.
—–—. “Militia Immaculatae.” In Braun, Śladami świętego Maksymiliana: Opowieść uczestnika pielgrzymki. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 2022.
—–—. “Modlitwa do świętego Augustyna.” In Braun, Tajemnice powszednie: Naśladowania i świadectwa. Pelplin: Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej Bernardinum, 1998.
—–—. Mój syn, Maksymilian: Rzecz o Maksymilianie Marii Kolbem i jego matce, Mariannie Kolbowej. Kraków: Bratni Zew, 2010.
—–—. “Mój” teatr Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014.
—–—. “Na obłoki.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Na obłoki.” In Braun, Pieśni świętego Maksymiliana i inne wiersze. Kraków: Bratni Zew, 2021.
—–—. “Nauczyciele.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Norwidowa kategoria pracy.” In Braun, “Mój” teatr Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014.
—–—. “Norwidowe przymierza.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Norwidowskie ‘przemilczenie.’” In Braun, “Mój” teatr Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014.
—–—. “Oczekiwanie.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Oczy zamknięte.” Nasze Sprawy 2, nos. 11–12 (1956): 12–13.
—–—. “Odpowiedzialność reżyserów.” In Braun, Nadmiar teatru. Warszawa: Czytelnik, 1984.
—–—. Passion of Saint Maximilian Kolbe – Męka świętego Maksymiliana Kolbe.
Buffalo: Polish Cultural Foundation – Polska Fundacja Kulturalna, 2011.
—–—. “Pierwsze spotkania z Norwidem. ” In Braun, “Mój” teatr Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014.
—–—. Pieśni świętego Maksymiliana i inne wiersze. Kraków: Bratni Zew, 2021.
—–—. Piramida: Wspomnienia nie tylko teatralne. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen and Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2022.
—–—. “Plan dnia.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Plan dnia.” In Braun, Pieśni świętego Maksymiliana i inne wiersze. Kraków: Bratni Zew, 2021.
—–—. “Polski werbel.” Arcana. Kultura, Historia, Polityka, no. 4 (160) (2021): 23–26.
—–—. “Praca.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Praca.” In Braun, Śladami świętego Maksymiliana: Opowieść uczestnika pielgrzymki. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 2022.
—–—. “Pułapka.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Słyszysz?” Nasze Sprawy 2, nos. 11–12 (1956): 12.
—–—. “Szekspir.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. Śladami świętego Maksymiliana: Opowieść uczestnika pielgrzymki. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 2022.
—–—. “Śmierć więźnia numer 16570.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Tajemnice chwalebne.” In Braun, Oczekiwanie: Wiersze. Częstochowa: Wydawnictwo 3 DOM, 2022.
—–—. “Tajemnice chwalebne.” In Braun, Pieśni świętego Maksymiliana i inne wiersze. Kraków: Bratni Zew, 2021.
—–—. “Tajemnice chwalebne.” In Braun, Tajemnice powszednie: Naśladowania i świadectwa. Pelplin: Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej Bernardinum, 1998.
—–—. Tajemnice powszednie: Naśladowania i świadectwa. Pelplin: Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej Bernardinum, 1998.
—–—. Teatr wspólnoty. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
—–—. Teatralizacja życia: Praktyki i strategie. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2020.
—–—. “Wiersz dzisiejszy.” Nasze Sprawy 2, no. 10 (1956): 8–9.
—–—. “Zamyślenia.” Arcana. Kultura, Historia, Polityka, no. 6 (156) (2020): 7–13.
—–—. “Zamyślenia.” In Braun, Pieśni świętego Maksymiliana i inne wiersze. Kraków: Bratni Zew, 2021.
Bułat, Barbara, ed. Horyzonty teatru III: Bibliografia Kazimierza Brauna. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2014.
Chlebowski, Piotr. “‘Kształtem jest Miłości’: O idei piękna w twórczości Norwida.” Ethos 32, no. 3 (127) (2019): 377–405.
Dunajski, Antoni. “Wstęp: Kazimierz Braun wobec Cypriana Norwida.” In Kazimierz Braun, “Mój” teatr Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014.
Fiedeń, Anna. “Debiut pisarski Kazimierza Brauna w ujęciu (nowo)historycznym.” In Doświadczenie – przeżycie – kontemplacja: Pisarstwo Kazimierza Brauna. Edited by Jolanta Pasterska and Barbara Trygar. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017.
Hofman-Wiśniewska, Justyna. “Grand Drame – Grand Théâtre: Dramat Różewicza – Teatr Brauna.” In Kazimierz Braun, “Mój” teatr Różewicza. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2013.
Jan Paweł II. Encyklika Laborem exercens. Vatican. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/pl/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_14091981_laborem-exercens.html.
—–—. “List do artystów.” L’Osservatore Romano, Polish Edition, 20, nos. 5-6 (213) (1999): 4–11.
Kaczmarek, Wojciech. “Istota teatru w perspektywie chrześcijańskiej.” In Kaczmarek, Przeniknąć człowieka: Chrześcijański horyzont dramatu i teatru XX wieku. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2016.
Maroszczuk, Grażyna. “Wobec historii, wobec teatru: Poetyka i pragmatyka wywiadów książkowych z Kazimierzem Braunem.” In Doświadczenie – przeżycie – kontemplacja: Pisarstwo Kazimierza Brauna. Edited by Jolanta Pasterska and Barbara Trygar. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017.
Michalczuk, Joanna. “‘Teatr powinien być narzędziem Sprawy’: Wokół twórczości artystycznej Kazimierza Brauna.” In 1984: Literatura i kultura schyłkowego PRL-u. Edited by Kamila Budrowska, Wiktor Gardocki, and Elżbieta Jurkowska. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2015.
Norwid, Cyprian. Cyprian Norwid to Bronisław Zaleski, May 14, 1869. In Norwid, Pisma wszystkie. Vol. 9. Listy 1862-1872. Edited by Juliusz Wiktor Gomulicki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
—–—. “Promethidion.” In Norwid, Pisma wszystkie. Vol. 3. Poematy. Edited by Juliusz Wiktor Gomulicki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Ożóg, Zenon. Modlitwa w poezji współczesnej. Rzeszów: Stowarzyszenie Literacko-Artystyczne “Fraza”, 2007.
Pasterska, Jolanta. “Kazimierza Brauna dyskurs o współczesności: Rozważania wokół powieści Dzwon na trwogę.” In Doświadczenie – przeżycie – kontemplacja: Pisarstwo Kazimierza Brauna. Edited by Jolanta Pasterska and Barbara Trygar. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017.
Pasterska, Jolanta, and Barbara Trygar. “Od redakcji.” In Doświadczenie – przeżycie – kontemplacja: Pisarstwo Kazimierza Brauna. Edited by Jolanta Pasterska and Barbara Trygar. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017.
Pasterski, Janusz. “Wokół zbioru Tajemnice powszednie: Naśladowania i świadectwa Kazimierza Brauna.” In Doświadczenie – przeżycie – kontemplacja. Pisarstwo Kazimierza Brauna. Edited by Jolanta Pasterska and Barbara Trygar. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017.
Różewicz, Tadeusz. Kartoteka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988.
Sawicki, Stefan. “Czym jest poezja?” In Sawicki, Wartość – sacrum – Norwid: Studia i szkice aksjologicznoliterackie. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1994.
Trygar, Barbara. “Ja” w drodze do wolności, prawdy i piękna: Aspekty aksjologiczne twórczości prozatorskiej Kazimierza Brauna. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2019.
Wojtyła, Karol. “Przed sklepem jubilera: Medytacja o sakramencie małżeństwa przechodząca chwilami w dramat.” In Wojtyła, Poezje i dramaty. Kraków: Znak, 1979.
Zarębianka, Zofia. “O poezji religijnej i sposobach jej badania.” Roczniki Humanistyczne KUL 38, no. 1 (1990): 25–56.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0001-6809-0952
