Między wolną wolą a determinizmem losu. Kontyngencja w relacji Anny Katarzyny Emmerich i Clemensa Brentana w kontekście Apologii przypadkowości Odo Marquarda
Agnieszka RESZKA
Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-7340-6525
Abstrakt
Tematem artykułu jest kontyngencja relacji łączącej Annę Katharinę Emmerich, niemiecką mistyczkę żyjącą na przełomie osiemnastego i dziewiętnastego stulecia, i Clemensa Brentana, niemieckiego poetę doby romantyzmu, niemalże rówieśnika Emmerich, który po spotkaniu z nią został „sekretarzem” zapisującym jej wizje. Celem artykułu jest analiza przypadkowości tej relacji na gruncie apologii przypadkowości wypracowanej przez filozofa Odo Marquarda. Hipoteza badawcza zakłada, że relację łączącą Emmerich i Brentana cechowała kontyngencja, jakkolwiek miała ona charakter asymetryczny i jako ciąg zdarzeń losowych widoczna jest wyraźniej w biografii poety. Mistyczka o przybyciu Pielgrzyma (tak nazwała Clemensa Brentano) wiedziała wcześniej na podstawie doświadczanych przez nią objawień. Nie znała okoliczności, w jakich to nastąpi, a po pojawieniu się poety przez kilka lat, aż do swojej śmierci w roku 1824, cierpliwie przekazywała mu treść otrzymywanych wizji. W celu zbadania słuszności przyjętej hipotezy przeanalizowano materiały źródłowe, literaturę przedmiotu dotyczącą życia mistyczki oraz biografii Clemensa Brentana, a także wybrane prace Odo Marquarda. W oparciu o te materiały ukazany został sens przypadkowości relacji łączącej Emmerich i Brentana. Dalsze badania nad tą kwestią mogą ogniskować się na analizie treści wizji przekazanych poecie przez mistyczkę i na próbie wypracowania oceny współpracy między nimi.
Słowa kluczowe:
przypadkowość, determinizm, mistycyzm chrześcijański, program absolutyzacji człowiekaBibliografia
Adam, Joseph. “Das Emmerick-Erlebnis Clemens Brentanos.” In “Clemens Brentano und Anna Katharina Emmerick: Begegnung dichterischen Genies und religiöser Größe Dülmener Heimatblätter,” special issue, Dülmener Heimatblätter (1985): 17–30.
Babiński, Jarosław. “Wolność w ujęciu Odo Marquarda.” Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie, no. 16 (2011): 5–17.
Brentano, Clemens. “An Dieselbe.” Clemens Brentano to Luise Hensel, September 22, 1818. In Brentano, Gesammelte Schriften. Vol. 8. Gesammelte Briefe von 1795 bis 1842. Frankfurt am Main: Sauerländer Verlag, 1855.
——. Gesammelte Schriften. Vol. 8. Gesammelte Briefe von 1795 bis 1842. Frankfurt am Main: Sauerländer Verlag, 1855.
Castelli, Myriam, and Marcello Stanzione. Aniołowie w wizjach wielkich mistyczek: Podróż ze świętymi prowadzonymi przez niebieskie duchy. Translated by Barbara Żurowska. Kraków: Wydawnictwo AA, 2016.
Emmerich, Anna Katharina. Das bittere Leiden unseres Herrn Jesu Christi: Nach den Betrachtungen der Gottseligen. n.p.: Fine Books & Collections, 2018.
Emmerich, Anna Katarzyna. Tajemnice czasów ostatecznych: Wizje nieba, piekła, czyśćca, aniołów, szatana i ostatniej walki Kościoła. Translated by Wiesław Szymona. Kraków: Wydawnictwo AA, 2011.
———. Żywot i bolesna męka Pana naszego Jezusa Chrystusa i Najświętszej Matki Jego Marji wraz z tajemnicami Starego Przymierza według widzeń świątobliwej Anny Katarzyny Emmerich: Z zapisków Klemensa Brentano. Translated by Władysław Rakowski. Mikołów: Spółdzielnia wydawnicza Karola Miarki, 1927.
Frühwald, Wolfgang. “Von der Macht der Phantasie – Zu Leben und Werk Clemens Brentanos.” In “Clemens Brentano und Anna Katharina Emmerick: Begegnung dichterischen Genies und religiöser Größe Dülmener Heimatblätter,” special issue, Dülmener Heimatblätter (1985): 4–16.
Gordon, Dane Rex. Filozofia i wizja. Translated by Tadeusz Buksiński and Liliana Sikorska. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, 1995.
Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Die Vernunft in der Geschichte. Edited by Georg Lasson. Hamburg: Felix Meiner Verlag, 1955.
———. Die Vernunft in der Geschichte. Edited by Johannes Hoffmeister. Hamburg: Felix Meiner Verlag, 1994.
Hümpfner, Winfried. Tagebuch des Dr. med. Franz Wilhelm Wesener über die Augustinerin Anna Katharina Emmerick. Regensburg and Aschaffenburg: Paul Pattloch Verlag, 1973.
Marquard, Odo. “Apologia przypadkowości: Dociekania filozoficzne na temat człowieka.” In Marquard, Apologia przypadkowości: Studia filozoficzne. Translated by Krystyna Krzemieniowa. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1994.
———. Apologie des Zufälligen. Stuttgart: Reclam Verlag, 1986.
———. “Koniec mocy przeznaczenia? Kilka uwag o nieuchronności tego, czym nie da się rozporządzać.” In Marquard, Rozstanie z filozofią pierwszych zasad: Studia filozoficzne. Translated by Krystyna Krzemieniowa. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1994.
———. “Sceptyk: Mowa dziękczynna.” In Marquard, Apologia przypadkowości:
Studia filozoficzne. Translated by Krystyna Krzemieniowa. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1994.
———. “Śmiech jest małą teodyceą: Odo Marquard w rozmowie ze Steffenem Dietzschem.” In Marquard, Apologia przypadkowości: Studia filozoficzne. Translated by Krystyna Krzemieniowa. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1994.
Misiurek, Jerzy. Wielkie mistyczki Kościoła. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1996.
Pattloch, Bernard. “Posłowie.” In Anna Katarzyna Emmerich, Tajemnice czasów ostatecznych: Wizje nieba, piekła, czyśćca, aniołów, szatana i ostatniej walki Kościoła. Translated by Wiesław Szymona. Kraków: Wydawnictwo AA, 2011.
Schmöger, Karl E. Das Leben der gottseligen Anna Katharina Emmerich. Freiburg im Breisgau: Herdersche Verlagsbuchhandlung, 1907.
Scholz, Günter. Anna Katarzyna Emmerich: Mistyczne życie. Translated by Joanna Kubaszczyk. Kraków: Wydawnictwo Dębogóra, 2013.
Stanzione, Marcello. Aniołowie i mistycy: Niebiańskie duchy w wizjach świętych Kościoła. Translated by Agnieszka Zielińska. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2022.
Tomasz z Akwinu. Traktat o Bogu. Summa teologii, kwestie 1-26. Translated by Gabriela Kurylewicz, Zbigniew Nerczuk, and Mikołaj Olszewski. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1999.
Wegener, Thomas. Bł. Anna Katarzyna Emmerich: Stygmaty i wizje. Translated by Wiesław Szymona. Kraków: Wydawnictwo AA, 2012.
Zajdler-Janiszewska, Anna. “O pożytku z filozoficznego kaskaderstwa: Szkic do portretu Odo Marquarda.” In Odo Marquard, Rozstanie z filozofią pierwszych zasad: Studia filozoficzne. Translated by Krystyna Krzemieniowa. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1994.
