Komunikacja człowieka ze sztuczną inteligencją. Warunki brzegowe
Grażyna OSIKA
Katedra Stosowanych Nauk Społecznych, Wydział Organizacji i Zarządzania, Politechnika Śląska, ul. Akademicka 2A, 44-100 Gliwice , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-8729-1001
Abstrakt
Wizje przyszłości formułowane w planowanych strategiach rozwoju za jeden z kluczowych czynników uznają intensywną technicyzację życia codziennego oraz powszechne wykorzystanie technologii kognitywnych. Strategie te wymuszają konieczność rozwijania nowych kompetencji. Jedną z nich jest komunikacja z nieludzkimi aktorami życia społecznego, takimi jak sztuczna inteligencja (SI), czyli nabywania umiejętności wchodzenia w nowy typ interakcji i rozwijania nowych rodzajów relacji. W niniejszych rozważaniach przyjmuje się, że najistotniejsze z tego punktu widzenia jest zbadanie kluczowych warunków zaistnienia komunikacji człowiek–SI, a więc ustalenie odpowiedzi na pytania: jakie warunki brzegowe muszą spełniać poszczególne sytuacje komunikacyjne, aby można je było uznać za komunikację oraz jakie warunki spełnia obecnie SI jako program komputerowy wykorzystujący zaawansowane modele statystyczne do rozwiązywania zadań? W wyniku przeprowadzonej analizy ustalono modelowe warunki występowania procesu komunikacji, zdefiniowano pojęcie SI oraz podjęto próbę rozpoznania na jaki poziom „komunikacji” między człowiekiem a maszyną możemy obecnie liczyć. Zastosowana w badaniach analiza konceptualna pozwoliła na wypracowanie teorii niezbędnej do operacjonalizacji potencjalnych prac empirycznych.
Słowa kluczowe:
komunikacja, sztuczna inteligencja (SI), kompetencje komunikacyjne, Społeczeństwo 5.0, technologie kognitywneBibliografia
Adiwardana, Daniel, and Thang Luong. Towards a Conversational Agent that Can Chat About… Anything. January 28, 2020. https://ai.googleblog.com/2020/01/towards-conversational-agent-that-can.html.
Anderson, Chris. The End of Theory: The Data Deluge Makes the Scientific Method Obsolete, “Wired” 2008. https://www.wired.com/2008/06/pb-theory/.
Arsovski, Slavko. Quality of Life and Society 5.0. “International Quality Conference 13 IQC Quality Research 2019.” http://www.cqm.rs/2019/papers_iqc/81.pdf.
Austin, John L. How to do Things with Words. London: Oxford University Press, 1962.
Bar-Hillel, Yehoshua. “Indexical Expressions.” Mind, New Series, no. 251 (1954): 359–79.
Borgmann, Albert. Technology and the Character of Contemporary Life: A Philosophical Inquiry. Chicago: University of Chicago Press, 1984.
Breque, Maija, Lars De Nul, Athanasios Petridis, and European Commission, Directorate-General for Research and Innovation. Industry 5.0: Towards a Sustainable, Human-centric and Resilient European Industry. Publications Office, 2021. https://data.europa.eu/doi/10.2777/308407.
Brożek, Bartosz. Granice interpretacji. Kraków: Copernicus Center Press, 2014.
Brynjolfsson, Eric, and Andrew McAfee. The Second Machine Age: Work. Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. New York, London: W. W. Norton & Company, 2014.
Collins, Eli, Zoubin Ghahramani. LaMDA: Our Breakthrough Conversation Technology. May 18, 2021. https://blog.google/technology/ai/lamda/.
Craig, Robert T. “Communication Theory as a Field.” Communication Theory, no. 9 (1999): 119–61.
Curtis, Benjamin, and Julian Savulescu. Is Googl’s LaMDA Conscious? A Philosopher’s View. June 15, 2022. https://theconversation.com/is-googles-lamda-conscious-a-philosophers-view-184987.
Dance, Frank. Human Communication Theory: Original Essays. New York: Holt, Rinehart & Winston, 1967.
Davies, Paul. Demon w maszynie. Jak ukryte sieci informacji wyjaśniają tajemnicę życia. Translated by Tomasz Lanczewski. Kraków: Copernicus Center Press, 2020.
Dazeley, Richard, Peter Vamlew, Cameron Foale, Charlotte Young, Sunil Aryal, and Francisco Cruz. “Levels of Explainable Artificial Intelligence for Human-aligned Conversational Explanation.” Artificial Intelligence, no. 299(2021): 1–29.
Deguchi, Atsushi, Hirai Chiaki, Matsuoka Hideyuki, Tani Shigeyuki, Nakano Taku, and Oshima Kohel. “What is Society 5.0?” In Hitachi-UTokyo Laboratory, Society 5.0: A People-centric Super-smart Society. Singapore: Springer Open, 2020. https://doi.org/10.1007/978-981-15-2989-4_1.
Dehaene, Stanislas. Jak się uczymy: Dlaczego mózgi uczą się lepiej niż komputery… jak dotąd?. Translated by Dariusz Rossowski. Kraków: Copernicus Center Press, 2021.
van Dijk, Jan. Społeczne aspekty nowych mediów. Analiza społeczeństwa sieci. Translated by Jacek Konieczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010.
Domingos, Pedro. Master Algorithm: How the Quest for the Ultimate Learning Machine will Remake Our World. New York: Basic Books, 2015.
Dunbar, Robin. Przyjaciele. O prawdziwej mocy naszych najważniejszych relacji. Translated by Tadeusz Chawziuk. Kraków: Copernicus Center Press, 2021.
Fielding, Guy, and Peter Hartley. “The Telephone: Naglected Medium.” In Studies of Communication. Edited by Asher Cashdan, Martin Jordin. Oxford: Basil Blackwell, 1987.
Fleischer, Michael “Zarys ogólnej teorii komunikacji.” In Radykalny konstruktywizm. Antologia. Translated by Bogdan Balicki, Dominik Lewiński, Bartosz Ryż, and Emil Szczerbuk. Wrocław: Centrum im. Willy Brandta, 2010.
Freenberg, Andrew. Transforming Technology: A Critical Theory Revisited. New York: Oxford University Press, 2002.
———. “Critical Theory of Technology: An Overview.” Tailoring Biotechnologies, no. 1(2005): 47–64.
Gladden, Matthew. “Who will Be the Members of Society 5.0? Towards an Anthropology of Technologically Posthumanized Future Societies.” Social Science, no. 148 (2019) 8(5): 1–39.
Goleman, Daniel. Focus. Sztuka koncentracji jako ukryte dążenie do doskonałości. Translated by Piotr Szymczak. Poznań: Media Rodzina, 2014.
Gopnik, Alison. “AI kontra czterolatek.” In Człowiek na rozdrożu. Sztuczna inteligencja – 25 punktów widzenia. Edited by John Brockman. Translated by Marcin Machnik. Gliwice: Helion, 2020.
Grice, Paul H. “Logic and Conversation.” In Studies in the Way of Words. Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University Press, 1967.
Grobler, Adam Metodologia nauk. Kraków: Wydawnictwo Aureus, Wydawnictwo Znak, 2006.
Haladjian, Harry H., and Carlos Montemayor. “Artificial Consciousness and the Consciousness-attention Dissociation.” Consciousness and Cognition, 45 (2016): 210–25.
Hjorth, Sebastian, and Dimitrios Chrysostomou. “Human-robot Collaboration in Industry Environments: A Literature Review on Non-destructive Disassembly.” Robotics and Computer-Integrated Manufacturing, vol. 73 (2022): 1–18.
Hoffman, Christian H. “Is AI Intelligent? An Assessment of Artificial Intelligence, 70 Years after Turing.” Technology in Society, 68 (2022): 1–12.
Jaakkola, Elina. “Designing Conceptual Articles: Four Approaches.” AMS Review, no. 10 (2020): 18–26.
Jacobson, Roman. Essais de linguistique generale. Paris: Éditions de Minuit, 1963.
Jiang, Hua, Yang Cheng, Yang Jeongwon, and Gao Shanbing. “AI-powerd Chatbot Communication with Customer: Dialogic Interactions, Satisfaction, Engagement, and Customer Behavior.” Computers in Human Behavior, no. 134 (2022): 1–14.
Jinjun, Kim, Kelly Merrill, and Chad Collins. “AI as a Friend or Assistant: The Mediated Role of Precived Usefulness in Social AI vs. Functional AI.” Telemetics and Informatics, no. 64 (2021): 1–8.
Jo, Jason, and Yoshua Bengi. “Measuring the Tendency of CNNs to Learn Surface Statistical Regularities.” Computer Science & Machine Learning, 30.09.2017, 1–13. https://arxiv.org/abs/1711.11561
el Kaliouby, Rama, and Carol Colman. Girl decoded. Jak emocjonalna sztuczna inteligencja pomaga zrozumieć siebie i innych. Translated by Agnieszka Jarosz. Warszawa: CeDeWu, 2021.
Kleppman, Martin. Designing Data-Intensive Applications: The Big Ideas Behind Reliable, Scalable and Maintainable Systems. Beijng, Boston, Farnham, Sebastopol, Tokyo: O’Reilly, 2017.
Kocak, Özgecan, Sanghyun Park, and Phanish Puranam. “Ambiguity Can Compensate for Semantic Differences in Human-AI Communication.” Computers and Human Behavior, no. 6 (2022): 1–21.
Kulczycki, Emanuel. Teoretyzowanie komunikacji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2012.
Kurzweil, Ray. The Singularity is Near: When Humans Transcend Biology. New York: Viking Penguin, 2005.
Kwaśniewski, Jan. Studia nad historią i teorią cywilizacji. https://jacek.kwasniewski.org.pl.
Larson, Eric L. The Myth of Artificial Intelligence. Why Computers Can’t Think the Way We Do. Cambridge, Massachusetts, London: The Belknap Press of Harvard University Press, 2021.
Lasswell, Harold D. “The Structure and Function of Communication in Society.” In The Communication of Ideas. Edited by Lyman Bryson. New York: Harper and Row, 1948.
Lauriola, Ivano, Alberto Lavelli, and Fabio Aiolli. “An Introduction to Deep Learning in Natural Language Precessing: Models, Techniques, and Tools.” Neurocomputing, no. 470 (2022): 443–456.
Lee, Kai-Fu. Inteligencja sztuczna, rewolucja prawdziwa. Chiny, USA i przyszłość świata. Translated by Krzysztof Hejwowski. Poznań: Media Rodzina, 2018 [e-book].
Lu, Yuqian, Hao Zheng, Saahil S. Chand, and Bao Jinsong. “Outlook on Human-centric Manufacturing Towards Industry 5.0.” Journal of Manufacturing Systems, no. 62 (2022): 612–27.
Lu, Yuqian, Juvenal S. Adrados, Saahil S. Chand, and Lihui Wang. “Humans Are Not Machines – Anthropocentric Human-machine Symbiosis for Ultra-flexible Smart Manufacturing.” Engineering, no. 7 (2021): 734–37.
Luhmann, Niklas. Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii. Translated by Michał Kaczmarczyk. Kraków: Nomos, 2012.
van der Maas, Han L.J., Lukas Snoek, Claire E. Stevenson. “How Much Intelligence Is There in Artificial Intelligence? A 2020 Update.” Intelligence 87 (2021): 1–9.
Manovich, Lev. Język nowych mediów. Translated by Piotr Cypryański. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2006.
Mayer-Schönberger, Victor, and Kenneth Cukier. Big data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie. Translated by Michał Gładki. Warszawa: MT Biznes, 2014 [e-book].
Miczka, Tadeusz. “Człowiek techniczny, «człowiek rozszerzony», «człowiek 3D». Próba definicji.” Filo-Sofija 17, no. 39(1) (2017): 37–47.
Miller, Katherine. Communication Theories. Perspectives. Processes and Context. Boston: McGraw Hill, 2005.
Mueller, John P., and Luca Massaron. Sztuczna inteligencja dla bystrzaków. Translated by Krzysztof Konatowicz. Gliwice: Helion, 2021.
Nagroda Loebnera. https://web.archive.org/web/20101230195120/http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html.
Neubauer, Aljoscha C. “The Future of Intelligence Research in Age of Artificial Intelligence – With a Special Consideration of the Philosophical Movements of Trans- and Posthumanism.” Intelligence, no. 87 (2021): 1–8.
Obem, Anna, and Katarzyna Szymielewicz, eds. Sztuczna inteligencja non-fiction. Warszawa: Fundacja Panoptykon, 2020.
Osika, Grażyna. “Czekając na osobliwości – o modelach interpretacji techniki.” Filo-Sofija 17, 39(1)(2017): 65–78.
———. “Dilemmas of Social Live Algorithmization: Technological Proof of Equity”, Scientific Papers of Silesian University of Technology, Organization and Management Series, no. 151 (2021): 525–38.
———. Procesy i akty komunikacyjne. Koncepcje klasyczne i współczesne. Kraków: Universitas, 2011.
———. “The Communicative Acts as Action.” Lingua as Communitas, no. 18 (2008): 35–44.
———. Tożsamości osobowa w epoce cyfrowych technologii komunikacyjnych. Kraków: Universitas, 2016.
Pearl, Judea. Ograniczenia nieprzejrzyście uczących się maszyn. In Człowiek na rozdrożu. Sztuczna inteligencja – 25 punktów widzenia. Edited by John Brockman. Translated by Marcin Machnik. Gliwice: Helion, 2020.
Peirce, Charles S. The Essential Peirce. Selected Philosophical Writings. Vol. 2. (1893-1913). Edited by Nathan Houser et al. Bloomington, Indianapolis: Indiana University Press, 1998.
Pleszczyński, Jan. Epistemologia komunikacji medialnej. Perspektywa ewolucyjna. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2013.
Project Debater. https://research.ibm.com/interactive/project-debater/.
Przegalińska, Agnieszka, and Dariusz Jemielniak. Społeczeństwo współpracy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2020.
Przegalińska, Agnieszka, and Paweł Oksanowicz. Sztuczna inteligencja. Nieludzka, arcyludzka. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2020.
Reeves, Byron, and Clifford Nass. The Media Equation. How People Treat Computers, Television, and New Media Like Real People and Place. New York: Cambridge University Press, 1992.
Rogers, Everett M., and Lawrence D. Kinkaid. Communications Networks: Toward a New Paradigm for Research. New York: Free Press, 1981.
du Sautoy, Marcus. Kod kreatywności. Sztuka i innowacje w epoce sztucznej inteligencji. Translated by Tadeusz Chawziuk. Kraków: Copernicus Center Press, 2020.
Searl, John R. “Mind, Brains, and Programs.” The Behavioral and Brain Sciences 3, 3 (1980): 417–57.
———. Speech acts. An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge, New York, Melbourne, Madrid: Cambridge University Press, 1967.
Shah, Huma, Kevin Warwick, Jordi Vallverdu, and Defeng Wu. “Can Machines Talk? Comparison of Eliza with Modern Dialogue Systems.” Computers in Human Behavior, no. 58 (2016): 278–95.
Shannon, Claude E., and Warren Weaver. The Mathematical Theory of Communication. Urbana: The University of Illinois Press, 1964.
Suchacka, Małgorzata, Rafał Muster, and Mariusz Wojewoda. “Human and Machine Creativity: Social and Ethical Aspects of the Development of Artificial Intelligence.” Creativity Studies, no. 14(2) (2021): 430–43.
Sumpter, David. Osaczeni przez l1cz3y: O algorytmach, które kontrolują nasze życie. Od Facebooka i Googla po fake newsy i bańki filtracyjne. Translated by Radosław Kosarzycki, Kraków: Copernicus Center Press, 2019.
Śledziewska, Katarzyna, and Renata Włoch. Gospodarka cyfrowa: Jak nowe technologie zmieniają świat. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2020.
The World Manufacturing Forum Report. Skills for the Future of Manufacturing. https://worldmanufacturing.org/wp-content/uploads/WorldManufacturingFoundation2019-Report.pdf.
Tiku, Nitasha. “The Google Engineer Who Thinks the Company’s AI Has Come to Life.” Washington Post. June 11, 2022. https://www.washingtonpost.com/technology/2022/06/11/google-ai-lamda-blake-lemoine/.
Tomasello, Michael. A Natural History of Human Thinking. Cambridge: MIT Press, 2008.
Turing, Alan T. “Computing Machinery and Intelligence.” Mind 49 (1950): 433–60.
Vallor, Shannon, ed. The Oxford Handbook of Philosophy of Technology. New York: Oxford University Press, 2022.
Waismann, Friedrich. “Verifiability.” Journal of Symbolic Logic, no. 12(3) (1947): 101.
Walsh, Toby. To żyje! Sztuczna inteligencja. Od logicznego fortepianu do zabójczej broni. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.
Wielki słownik języka polskiego, s.v. “Warunek brzegowy.” https://wsjp.pl/haslo/do_druku/97871/warunek-brzegowy.
Weizenbaum, Joseph. Computer Power and Human Reason: For Judgment to Calculation. New York, San Francisco: W.H. Freeman and Company, 1976.
Wendland, Michał. Konstruktywizm komunikacyjny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2012.
Wieczorek Krzysztof. “The Conscience of the Machin? Artificial Intelligence and the Problem of Moral Responsibility.” Er(r)go. Teoria, literatura, kultura, no. 42 (2021): 15–34.
Słownik języka polskiego PWN, s.v. “Zaimek zwrotny.” https://sjp.pwn.pl/slowniki/zaimek%20zwrotny.html.
Zhu, Yimin, Jiemin Zhang, Jifei Wu, and Yingyue Liu. “AI Is Better When I’m Sure: The Influence of Certainty of Needs on Consumer’s Acceptance of AI Chatbots.” Journal of Business Research, no. 150 (2022): 642–52.
Katedra Stosowanych Nauk Społecznych, Wydział Organizacji i Zarządzania, Politechnika Śląska, ul. Akademicka 2A, 44-100 Gliwice https://orcid.org/0000-0002-8729-1001
