Biskup i kuchmistrzyni. Kilka uwag na temat godności obywatela
Abstrakt
Pretekstem do rozważań na temat godności obywatela (w rozumieniu Emmanuela Lévinasa) jest często ostatnio przytaczana anegdota (wydarzenie to nie miało miejsca), którą w powieści Dziedzictwo przedstawiła na podstawie dziewiętnastowiecznych wzmianek Zofia Kossak-Szczucka. Zachowania społeczne tuż przed wybuchem powstania styczniowego miały swoją dynamikę, spowodowane były nie tylko emocjami związanymi z protestami przeciwko zaborcom, lecz także podziałami wewnątrz społeczeństwa, których źródło stanowiły odmienne stanowiska w kwestii sposobów oporu.. W czasie, gdy w całej Europie toczyły się debaty na temat nowoczesnego pojęcia narodu (w artykule pojęcie to przywołane zostaje na podstawie rozważań Ernsta Renana i komentującego jego dzieło Erica Hobsbawma), wśród Polaków w rygorystyczny sposób kształtowały się wzory i postawy osobowe, a odstępstwo od wyznaczonych norm traktowano często jako zaprzaństwo czy zdradę interesów wspólnoty.
Słowa kluczowe:
Zygmunt Szczęsny Feliński, Lucyna Ćwierczakiewiczowa, godność, naród, wspólnotaBibliografia
Anderson, Benedict. Wspólnoty wyobrażone: Rozważania o źródłach i rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu. Translated by Stefan Amsterdamski. Warszawa and Kraków: Fundacja im. Stefana Batorego and Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 1997.
Barańska, Joanna. “Manuela Gretkowska: Ćwierczakiewiczowa to był kombajn, który przejechał przez XIX w. [Wywiad].” Onet: Książki, https://kultura.onet.pl/ksiazki/manuela-gretkowska-mistrzyni-wywiad-kim-byla-lucyna-cwierczakiewiczowa/nw73v7e.
Berg, Mikołaj. Zapiski o polskich spiskach i powstaniach. Part 2. Warszawa: Drukarnia A. T. Jezierskiego, 1906.
Borkowska, Grażyna. Pozytywiści i inni. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999.
Dobraczyński, Jan. A to jest zwycięzca. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1986.
[Epsilon]. Żywot i czyny Wielopolskiego podług najnowszych badań opisał Epsilon. Poznań: Nakładem Redakcyi “Kuryera Poznańskiego,” 1879.
[Feliński, Zygmunt Szczęsny]. Pamiętniki ks. Zygmunta Szczęsnego Felińskiego. Part. 2., 1851–1883. Kraków: Zgromadzenie Rodziny Maryi, 1897.
Frącek, Teresa. “Idea odrodzenia w duszpasterskiej działalności błogosławionego arcybiskupa Zygmunta Szczęsnego Felińskiego w archidiecezji warszawskiej.” Prawo Kanoniczne 47, nos. 3–4 (2004): 227–56.
[From the Editors]. Dziennik Poznański, no. 90 (1862): 1–2.
Gazeta Wrocławska. “Prezydent-zamachowiec i polski Leonardo da Vinci. Nieznane fakty z życia znanych Polaków.” March 29, 2021. https://gazetawroclawska.pl/prezydentzamachowiec-i-polski-leonardo-da-vinci-nieznane-fakty-z-zyciaznanych-polakow/ga/c11-15284950/zd/46440420.
Giller, Agaton. “Wspomnienie o Zygmuncie Szczęsnym Felińskim arcybiskupie metropolicie warszawskim napisał Stefan Prawdzicki.” In Giller, Historja powstania narodu polskiego 1861–1864 r. Vol. 2. Paryż: Księgarnia Luxemburgska, 1868.
Godlewski, Michał. Tragedia arcybiskupa Felińskiego. Poznań: Redakcja Wydawnictw UAM, 2007.
Gretkowska, Manuela. Mistrzyni. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2021.
Hobsbawm, Eric. On History. London: Little, Brown Book Group, 1998.
Kieniewicz, Stefan. Powstanie styczniowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1983.
“Korespondencya Czasu.” Czas, no. 2 (1862): 1–3.
“Korespondencya Czasu.” Czas, no. 8 (1862): 1–3.
“Korespondencya Czasu.” Czas, no. 85 (1862): 1–3.
Kossak, Zofia. Dziedzictwo. Part 2. In Kossak, Dziedzictwo. Vol. 1. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1974.
Kraushar, Aleksander. Z życia arcybiskupa Zygmunta Szczęsnego Felińskiego (nieco tajnych dokumentów z roku 1862): Ze źródła archiwalnego. Warszawa: Tłocznia Wł. Łazarskiego, 1916.
“Kronika. Archidiecezya warszawska (Korespond.).” Tygodnik Katolicki 3, no. 22 (1862): 209–12.
Lévinas, Emmanuel. “Duch i twarz.” In Lévinas, Trudna wolność: Eseje o judaizmie. Translated by Agnieszka Kuryś and Jacek Migasiński. Gdynia: Wydawnictwo Atext, 1991.
—–—. Etyka i Nieskończony: Rozmowy z Philippe’em Nemo. Translated by Bogna Opolska-Kokoszka. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 1991.
—–—. “Państwo Izrael a religia Izraela.” In Lévinas, Trudna wolność: Eseje o judaizmie. Translated by Agnieszka Kuryś and Jacek Migasiński. Gdynia: Wydawnictwo Atext, 1991.
Migasiński, Jacek. “O pojęciu sprawiedliwości w pismach Emmanuela Lévinasa.” Etyka 49 (2014): 83–96.
Niebelski, Eugeniusz. “Arcybiskup Zygmunt Szczęsny Feliński w obronie duchownych więzionych i zesłanych za udział w ruchu narodowym lat 1861–1864.” Niepodległość i Pamięć 12, no. 1 (21) (2005): 31–45.
Nowak, Maciej. “Lucyna Ćwierczakiewiczowa na sztandary!” wyborcza pl, April 6, 2016. https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,34862,19873114,lucyna-cwierczakiewiczowa-na-sztandary-felieton-nowaka.html.
Nowakowska-Teofilak, Izabela. “Przepis na życie: O niezwykłym życiu Lucyny Ćwierczakiewiczowej opowiada Manuela Gretkowska.” Zwierciadło, March 9, 2022. Zwierciadło: Kultura, https://zwierciadlo.pl/kultura/526044,1,przepis-nazycie-o-niezwyklym-zyciu-lucyny-cwierczakiewiczowej-opowiada-manuelagretkowska.read.
Piwowar, Małgorzata. “Ćwierczakiewiczowa, popularniejsza od Prusa i Sienkiewicza.” Rzeczpospolita, January 2, 2019. Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/literatura/art1560761-cwierczakiewiczowa-popularniejsza-od-prusa-i-sienkiewicza.
Płachecki, Marian. Wojny domowe: Szkice z antropologii słowa publicznego w dobie zaborów (1800–1880). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 2009.
Prawdzicki, Stefan, Wspomnienie o Szczęsnym Felińskim, arcybiskupie metropolicie warszawskim. Kraków: Księgarnia i Wydawnictwa Dzieł Katolickich, Naukowych i Rolniczych W. Wielogłowskiego i W. Jaworskiego, 1866.
Prus, Bolesław. “Omyłka.” In Prus, Wybór pism. Vol. 3. Nowele. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1957.
[Przyborowski, Walery]. Historya dwóch lat 1861–1862 przez Z. L. S. Vol. 4. Rok 1862. Part 2. Styczeń–czerwiec. Kraków: Wł. Anczyc i Spółka, 1895.
Renan, Ernst. “Co to jest naród?” Translated by Michał Warchala. Res Publica Nowa 18, no. 1 (183) (2005): 135–44.
Sitnik, Aleksander Krzysztof. “Udział bernardynów w powstaniu styczniowym i ich późniejsze losy.” Roczniki Teologiczne 68, no. 4 (2021): 23–85.
Sztokfisz, Marta. Pani od obiadów: Lucyna Ćwierczakiewiczowa; Historia życia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2018.
“Wiadomości polityczne.” Nadwiślanin 13, no. 54 (1862): 3–4.
Wyczawski, Hieronim Eugeniusz. Arcybiskup Zygmunt Szczęsny Feliński 1822–1895. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1975.
—–—. “Zbiór materiałów do życia i działalności arcybpa Zygmunta Szczęsnego Felińskiego.” Studia Theologica Varsaviensia 4, no. 1 (1966): 167–249.
Urban, Jacek. “Ks. Ignacy Polkowski (1833–1888) w świetle jego spuścizny przechowywanej w archiwum kapitulnym na Wawelu.” Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 119 (2022): 437–57.
