Klucz do rzeczywistości moralnej? Etyczne znaczenie i aktualność pojęcia godności
Karolina ROZMARYNOWSKA
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-3479-7495
Abstrakt
Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie o etyczne znaczenie i aktualność pojęcia godności. Autorka wskazuje na istotną rolę tej kategorii w dociekaniach etycznych. Wyszczególnia i omawia najważniejsze sensy terminu „godność”: godność człowieka, godność osobistą oraz poczucie godności. Zwraca uwagę na różnorakie interpretacje i uzasadnienia godności człowieka, sięgające do struktury ontycznej osoby, autonomii i racjonalności podmiotu moralnego oraz fundamentalnych ludzkich zdolności i potrzeb. Autorka dochodzi do wniosku, iż etyczne znaczenie godności wiąże się z tym, że pojęcie to: (1) stanowi kryterium wartościowania ludzkich działań i postaw, miarę poziomu moralnego rozwoju człowieka i jego osobowych zdolności, jak również wyraz jego etycznego stosunku do siebie samego i innych ludzi; (2) najlepiej wyraża etyczne intuicje, potrzeby i pragnienia (intuicje dotyczące tego, co należy czynić, potrzeby związane z szacunkiem ze strony drugiego i pragnienia bycia kimś szczególnym, niepowtarzalnym, jedynym); (3) stanowiąc granice dla utylitaryzmu, chroni etyczne minimum, obejmujące to, czego czynić nie wolno (wobec innego i wobec siebie samego), niezależnie od korzyści, potrzeb czy okoliczności. Podjęte w artykule rozważania domagają się kontynuacji. Aby sprostać wyzwaniom, jakie wiążą się współcześnie z problematyką godności, trzeba podjąć próby aktualizacji jej znaczenia, tak, aby wypływające z niej normy odpowiadały potrzebom naszych czasów.
Słowa kluczowe:
godność, godność człowieka, godność osobowa, godność osobista, poczucie godność, Immanuel Kant, Robert Spaemann, ArystotelesBibliografia
Arystoteles. “Etyka nikomachejska.” Translated by Daniela Gromska. In Arystoteles, Dzieła wszystkie. Vol. 5. “Etyka nikomachejska.” “Etyka wielka.” “Etyka eudemejska.” “O cnotach i wadach.” Translated by Daniela Gromska, Leopold Regner, and Witold Wróblewski. Warszawa: PWN, 1996.
Freeman, Michael. Prawa człowieka. Translated by Marcin Fronia. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2007.
Kant, Immanuel. Uzasadnienie metafizyki moralności. Translated by Mścisław Wartenberg. Warszawa: De Agostini, 2002.
Nussbaum, Martha. Women and Human Development: The Capabilities Approach. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
Miklaszewska, Justyna. “Godność człowieka w koncepcji Immanuela Kanta a doświadczenie Auschwitz.” Ruch Filozoficzny 73, no. 4 (2017): 47–64.
Picker, Eduard. Godność człowieka a życie ludzkie: Rozbrat dwóch fundamentalnych wartości jako wyraz narastającej relatywizacji człowieka. Translated by Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2007.
Podrez, Ewa. “O godności – zalety i braki naszego myślenia.” In Badania nad embrionami ludzkimi w świetle etyki i prawa. Edited by Ewa Podrez, Tomasz Stawecki, and Paulina Smulska. Warszawa: Wydawnictwa UW, 2012.
Saja, Krzysztof. Etyka normatywna: Między konsekwencjalizmem a deontologią. Kraków: Universitas, 2015.
Singer, Peter. Etyka praktyczna. Translated by Agata Sagan. Warszawa: Książka i Wiedza, 2003.
Spaemann, Robert. Granice. Translated by Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2006.
———. Osoby: O różnicy między kimś a czymś. Translated by Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2001.
———. “Przedmowa.” In Eduard Picker, Godność człowieka a życie ludzkie: Rozbrat dwóch fundamentalnych wartości jako wyraz narastającej relatywizacji człowieka. Translated by Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2007.
Styczeń, Tadeusz., “Objawiać osobę.” In Styczeń, Dzieła zebrane. Edited by Alfred M. Wierzbicki. Vol. 3. Objawiać osobę. Edited by Alfred M. Wierzbicki. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL and Instytut Jana Pawła II KUL, 2013.
Szulakiewicz, Marek. Dialog i metafizyka: W poszukiwaniu nowej filozofii pierwszej. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006.
Tugendhat, Ernst. Wykłady o etyce. Translated by Janusz Sidorek. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2004.
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa https://orcid.org/0000-0003-3479-7495
