Godność osoby chorującej. Medycyna narracyjna w przywracaniu podmiotowości pacjenta
Abstrakt
Poczucie godności jest konceptem indywidualnym, podlegającym rozmaitym zmianom w zależności od okoliczności, w których znajduje się jednostka. Prawo osoby do poszanowania jej godności wydaje się niepodlegającą dyskusji oczywistością. Społeczna praxis dotycząca osób z utratą świadomości, zaburzeniami pamięci czy zaburzeniami psychicznymi prawo to podważa, stwarzając konieczność nieustannego upominania się o godność osoby chorującej. Poszanowanie ludzkiej godności w trudnym czasie, jakim jest choroba, ma znaczenie kluczowe, gdyż determinuje przekonania i postawy chorujących, ich wiarę (lub jej brak) w pomyślność leczenia, wolę walki z chorobą. Uwrażliwianie lekarzy i personelu medycznego na drugiego człowieka, przywracanie chorującym sprawstwa, ale przede wszystkim głosu, którego często w procesie leczenia są pozbawieni, stanowić może jedną z ważnych form przywracania utraconej godności. Jedną z ważniejszych ról w tym procesie odgrywa medycyna narracyjna.
Słowa kluczowe:
godność, medycyna narracyjna, kompetencja komunikacyjna, choroba, zdrowie, proces leczenia, patosystemBibliografia
Bachtin, Michaił. Problemy poetyki Dostojewskiego. Translated by Natalia Modzelewska. Warszawa: PIW, 1970.
Bronk, Andrzej. “Kategoria godności człowieka w świetle hermeneutyki.” Analiza i Egzystencja, no. 19 (2012): 11–29.
Charon, Rita. Narrative Medicine: Honoring the Stories of Illness. New York: Oxford University Press, 2006.
Charon, Rita, et al. The Principles and Practice of Narrative Medicine. New York: Oxford University Press, 2017.
Chojnacka-Kuraś, Marta. “Cele i metody kształcenia kompetencji narracyjnej w ujęciu Rity Charon (na przykładzie opowiadania Alice Munro ‘Wiszący most.’)” Teksty Drugie, no. 1 (2021): 81–100.
Cioran, Emil. Zeszysty 1957-1972. Translated by Ireneusz Kania. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2016.
Czapliński, Przemysław. “Narracje i medycyna.” Teksty Drugie, no. 1(2021): 19–37.
———. “Opiekuńcza utopia.” Teksty Drugie, no. 1 (2021): 7–18.
Dauksza, Agnieszka. “Humanistyka medyczna: O leczeniu (się) w patosystemie.” Teksty Drugie, no. 1 (2021): 38–58.
Frank, Arthur W. The Wounded Storyteller: Body, Illness, and Ethics. Chicago and London: University of Chicago Press, 2005.
Frankl, Viktor E. Wola sensu: Założenia i zastosowania logoterapii. Translated by Aleksandra Wolnicka. Warszawa: Czarna Owca, 2010.
Gabriel, Yiannis. “The Voice of Experience and the Voice of the Expert – Can They Speak to Each Other.” In Narrative Research in Health and Illness. Edited by Brian Hurwitz, Trisha Greenhalgh, and Vieda Skultans. London: Blackwell, 2004.
Gadamer, Hans Georg. O skrytości zdrowia. Translated by Andrzej Przyłębski. Poznań: Media Rodzina, 2011.
Goleman, Daniel. Inteligencja emocjonalna. Translated by Andrzej Jankowski. Poznań: Media Rodzina, 1997.
Gołąb, Andrzej. “Normy moralne a gotowość do udzielania pomocy innym.” In Osobowość a społeczne zachowanie się ludzi. Edited by Janusz Reykowski. Warszawa: Książka i Wiedza, 1976.
Gulla, Bożena, Bernadetta Izydorczyk, and Rafał Kubiak. Godność i intymność pacjenta: Aspekty psychologiczne i prawne. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 2019.
Jacobson, Nora. “Dignity Violation in Health Care.” Qualitative Health Research 19, no. 11 (2009): 1536–47.
Klemperer, Victor. LTI: Notatnik filologa. Translated by Juliusz Zychowicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1983.
Kwiatkowska, Agnieszka. “Jedność w bólu.” Teksty Drugie, no. 1 (2021): 194–204.
Lavant, Christine. Zapiski z domu wariatów. Translated by Małgorzata Łukasiewicz. Wrocław: Ossolineum, 2017.
Maruszewski, Tomasz. “Pamięć autobiograficzna – nowe dane.” Neuropsychiatria i Neuropsychologia 5, nos. 3–4 (2010): 122–9.
McKay, Matthew, Martha Davis, and Patrick Fanning. Sztuka skutecznego porozumiewania się . Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005.
Modzelewski, Piotr. “Przejawy empatii a satysfakcja z bliskiego związku: Oddziaływanie na podstawie społeczno-emocjonalnego uczenia się.” Psychoseksulogia, no. 3 (2017): 68–78.
Obara, Jerzy. “Nazwy najstarszych pacjentów w socjolekcie medycznym.” In Romantyzm: Literatura – kultura – obyczaj; Prace dedykowane Prof. Marianowi Urselowi w 65. rocznicę urodzin. Edited by Magdalena Jonca, Małgorzata Łoboz, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2015.
Parks, Malcolm R. “Communicative Competence and Interpersonal Control”. In Handbook of Interpersonal Communication. Edited by Mark L. Knapp and Gerlad R. Miller. Beverly Hills: Sage Publications 1997.
Parsons, Talcott. “Propagadna a kontrola społeczna.” In Parsons, Szkice z teorii socjologicznej. Translated by Alina Bentkowska. Warszawa: PWN, 1972.
Pease, Allan, and Barbara Pease. To przecież proste! Towarzyskie umiejętności, które ułatwiają życie. Translated by Bożena Jóźwiak. Poznań: Rebis, 2006.
Pfeifer, Jennifer H., and Mirella Dapretto. “Mirror, mirror, in my mind”: Empathy, Interpersonal Competence, and Mirror Neuron System.” In The Social Neuroscience of Empathy. Edited by Jean Decety and William Ickes. London: The MIT Press, 2009.
Piechowiak, Marek. Filozofia praw człowieka: Prawa człowieka w świetle ich międzynarodowej ochrony. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1999.
Rannikko, Sunna, Minna Stolt, Ritta Suhonen, and Helena Leino-Kilpi. “Dignity Realization in Patients with Stroke in Hospital Care: A Grounded Theory.” Nursing Ethics 26, no. 2 (2019): 378–89.
Sacks, Olivier. Przebudzenia. Translated by Piotr Jaśkowski. Poznań: Zysk i S-ka, 1997.
Samborska-Kukuć, Dorota. “Spotkanie pacjenta z lekarzem oraz anamneza jako clou medycyny narracyjnej w eseistyce Andrzeja Szczeklika.” Teksty Drugie, no. 1 (2021): 101–16.
Shotton, Leila, and David Seedhouse. “Practical Dignity in Caring.” Nursing Ethics 5, no. 3 (1998): 246–55.
Snyder, Timothy. Amerykańska choroba: Szpitalne zapiski o wolności. Translated by Bartłomiej Pietrzyk. Kraków: Znak, 2021.
Szczeklik, Andrzej. Katharsis: O uzdrowicielskiej mocy natury i sztuki. Kraków: Znak, 2006.
———. Kore: O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny. Kraków: Znak, 2007.
———. Nieśmiertelność: Prometejski sen medycyny. Kraków: Znak, 2012.
Szpunar, Magdalena. “Niewidoczna kultura: O znaczeniu i wartości podejścia kulturowego w psychiatrii.” Ethos 35, no. 2 (138) (2022): 156–79.
Szugajew, Aleksandra. “Metoda uważnego czytania (close reading) w medycynie narracyjnej.” In Medycyna narracyjna: Opowieści o doświadczeniu choroby w perspektywie medycznej i humanistycznej. Edited by Marta Chojnacka-Kuraś. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2019.
Trzebiński, Jerzy. “Narracyjne konstruowanie rzeczywistości.” In Narracja jako sposób rozumienia świata. Edited by Jerzy Trzebiński. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2002.
Wolynn, Mark. Nie zaczęło się od ciebie: Jak dziedziczona trauma wpływa na to, kim jesteśmy i jak zakończyć ten proces. Translated by Maria Reimann. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca 2017.
Woods, Angela. “Więcej niż rany: Nowe spojrzenie na narracyjność, chorobę i ucieleśnione doświadczenie siebie.” Translated by Aleksandra Pogońska-Baranowska. Teksty Drugie, no. 1 (2021): 245–66.
Woolf, Virginia. “O chorowaniu.” In Woolf, Eseje wybrane. Translated by Magdalena Heydel. Kraków: Karakter, 2015.
Woźny, Aleksander. Scenariusze kultury w mediach i medycynie narracyjnej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2020.
Żukowska, Aneta. Mięcho. Kraków: Karakter, 2019.
