Kazimiera Iłłakowiczówna o godności uchodźcy
Abstrakt
Przedmiotem prezentowanych badań jest zagadnienie godności uchodźcy w prozie i poezji Kazimiery Iłłakowiczówny. Celem dociekań jest ukazanie sposobu uobecniania się w tej twórczości praktycznych wskazówek dotyczących działań na rzecz ocalenia owej dignitas hominis i samych tych poczynań podejmowanych przez poetkę, w tym również kwestii zachowania szacunku do ojczyzny i narodu w czasie przymusowego pobytu na obczyźnie. Kontekstem metodologicznym przedstawianych rozważań jest hermeneutyka podbudowana refleksją filologiczno-historyczną oraz uwagami filozoficznymi na temat fenomenu autobiografii. Badania ujawniają, że twórczość polskiej pisarki koncentruje się wokół problemów aksjologicznych, które odnoszą się wprost do godności cudzoziemca w perspektywie jego kondycji materialnej, a także sfery psychologiczno-emocjonalnej czy też szerzej – duchowo-intelektualnej. Z tekstów Iłłakowiczówny wyłania się wieloaspektowy autoportret uchodźcy, który stara się godnie przetrwać czas rozłąki z bliskimi i ojczyzną, z zaangażowaniem podejmując działalność społeczno-patriotyczną i edukacyjną, pracę zarobkową oraz inicjatywy twórcze.
Słowa kluczowe:
Kazimiera Iłłakowiczówna, proza, poezja, uchodźca, godnośćBibliografia
Borkowski, Andrzej. “A ja jestem córką czarownicy”: Żywioł autoportretowy w twórczości Kazimiery Iłłakowiczówny. Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKRiBL, 2018.
Chojnowski, Zbigniew. Postacie kobiecości: O poezji Kazimiery Iłłakowiczówny. Kraków and Warszawa: Instytut Literatury and Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2019.
Danielewska, Łucja. Portrety godzin: O Kazimierze Iłłakowiczównie. Warszawa: Czytelnik, 1987.
Dubisz, Stanisław, ed. Uniwersalny słownik języka polskiego. Vol. 4, s.v. “Uchodźca.” Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2003.
Grimal, Pierre. Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, s.v. “Niobe.” (Translated by Maria Bronowska) Edited by Jerzy Łanowski. Translated by Maria Bronowska et al. Wrocław, Warszawa, Kraków, and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1997.
Gusdorf, Georges. “Warunki i ograniczenia autobiografii.” Translated by Janusz Barczyński. In Autobiografia. Edited by Małgorzata Czermińska. Gdańsk: słowo/obrazterytoria, 2009.
Iłłakowiczówna, Kazimiera. “Czy łatwo jest wrócić?” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Do mojej Grabosi.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 2. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Jeszcze o repatriacji.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Katyński piasek.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Krajobraz z jednego okna.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. Listy do siostry Barbary Czerwijowskiej z lat 1946–1959. Edited by Lucyna Marzec. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, 2014.
—–—. “Matka Boska Katyńska.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Modlitwa.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–— “Modlitwa w tłoku.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 2. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Modlitwa za nieprzyjaciół.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Moi uczniowie.” In Iłłakowiczówna, Wspomnienia i reportaże. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Włoszczyńska. Warszawa: Biblioteka “Więzi”, 1997.
—–—. “Nie ma to jak lekcje!” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Nie ode mnie ten głos...” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 2. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “O tłumaczeniu wierszy rumuńskich.” In Iłłakowiczówna, Wspomnienia i reportaże. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Włoszczyńska. Warszawa: Biblioteka “Więzi”, 1997.
—–—. “Oka w zupie.” In Iłłakowiczówna, Wspomnienia i reportaże. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Włoszczyńska. Warszawa: Biblioteka “Więzi”, 1997.
—–—. “Pogrom w Kolozsvárze.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Powszednie życie w Siedmiogrodzie.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Prowincja.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Różne aspekty wygnania.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Różni moi przyjaciele.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Siedmiogrodzkie kwiaty.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. Trazymeński zając: Księga dygresji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1968.
—–—. “Trudne początki.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Tutti frutti Kolozsváru.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
—–—. “Ulica została pusta.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by
Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Wiersz na styczeń 1944.” In Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 3. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
—–—. “Wrażenia i wiersze: Andrzej Ady.” In Iłłakowiczówna, Niewczesne wynurzenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
Jan Paweł II. Pamięć i tożsamość: Rozmowy na przełomie tysiącleci. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciel-Frydryszak, Joanna. Iłła: Opowieść o Kazimierze Iłłakowiczównie. Warszawa: Marginesy, 2017.
Marzec, Lucyna. Papiery po Iłłakowiczównie: Archiwum jako przedmiot badań. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2022.
Miłosz, Czesław. “Świat (Poema naiwne).” In Miłosz, To, co pisałem: Wiersze. Edited by Włodzimierz Bolecki. Warszawa: Świat Książki, 1998.
Nasiłowska, Anna. “Ciemne światło dzieciństwa: O Kazimierze Iłłakowiczównie – po ukazaniu się jej Poezji zebranych.” Tygodnik Powszechny, no. 37 (1999): 8.
Ołdakowska-Kuflowa, Mirosława. Chrześcijańskie widzenie świata w poezji Kazimiery Iłłakowiczówny. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1993.
Podsiad, Antoni. Słownik terminów i pojęć filozoficznych, s.v. “Godność.” Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2000.
Ratajczak, Józef. Lekcje u Iłłakowiczówny. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986.
—–—. “Twarze Iłły.” In Kazimiera Iłłakowiczówna, Poezje zebrane. Vol. 1. Edited by Jacek Biesiada and Aleksandra Żurawska-Włoszczyńska. Toruń: Algo, 1999.
Ricoeur, Paul. “Egzystencja i hermeneutyka.” Translated by Karol Tarnowski. In Ricoeur, Egzystencja i hermeneutyka: Rozprawy o metodzie. Edited by Stanisław Cichowicz. Translated by Ewa Bieńkowska et al. Warszawa: De Agostini, 2003.
Sawicki, Stefan. “Problematyka aksjologiczna w badaniach literackich.” In Problematyka aksjologiczna w nauce o literaturze. Edited by Stefan Sawicki and Andrzej Tyszczyk. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1992.
Siedlecka, Joanna. Wypominków ciąg dalszy. Warszawa: Iskry, 1999.
Święch, Jerzy. Literatura polska w latach II wojny światowej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1997.
Walawander, Diana. “Obraz Rumunii we wspomnieniach Kazimiery Iłłakowiczówny: O tułaczce poetki w latach 1939–1947.” Zeszyty Naukowe Zbliżenia Cywilizacyjne 10 (2014): 191–206.
Żmigrodzki, Piotr, ed. Wielki Słownik Języka Polskiego, s.v. “Uchodźca.” https://wsjp.pl/haslo/podglad/23011/uchodzca.
Żynda, Bolesław. Iłłakowiczówna we wspomnieniach starego księgarza. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1988.
