Dwie koncepcje ludzkiego działania: Hannah Arendt i Karol Wojtyła
Abstrakt
Hannah Arendt i Karol Wojtyła to dwoje ważnych filozofów dwudziestego wieku, którzy dążyli do poznania człowieka poprzez analizę jego działania. Chociaż oboje odwoływali się do dziedzictwa tradycji klasycznej, to biorąc pod uwagę różne aspekty dynamizmu działania, doszli do odmiennych koncepcji antropologicznych. Arendt, analizując działanie jako aktywność praktyczną skierowaną bezpośrednio na drugiego człowieka, ukazała dynamiczny wymiar ludzkiego istnienia, jakim jest kondycja ludzka. Wojtyła poprzez analizę czynu chciał wniknąć w naturę osoby ludzkiej jako podmiotu działania. Artykuł wykazuje, że te dwie odmienne i przeciwstawne koncepcje podejścia do ludzkiego działania w wielu miejscach wzajemnie się dopełniają. Opozycje między omawianymi koncepcjami oraz ich wzajemnie dopełnianie się widoczne są w rozumieniu przez Arendt i Wojtyłę działania, w ich postrzeganiu natury i kondycji człowieka, a także w ujęciu przez filozofów podmiotu działania i etycznego oraz politycznego wymiaru ludzkiej aktywności.
Słowa kluczowe:
Hannah Arendt, Karol Wojtyła, działanie ludzkie, etyka i polityka, vita activa, actus humanusBibliografia
Arendt, Hannah. Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil. New York: Penguin Classics, 2006.
———. The Human Condition. Chicago: The University of Chicago Press, 1998.
———. The Life of the Mind. San Diego: Harcourt, 1981.
———. On Violence. New York: Harcourt, Brace and World, 1970.
———. The Origins of Totalitarianism. New York: Harvest Book, 1979.
[Aristotle]. “The Great Ethics.” In The Great Ethics of Aristotle. Translated with explanatory comments by Peter L. P. Simpson. London and New York: Routledge, 2014.
Barrett, Edward. Persons and Liberal Democracy: The Ethical and Political Thought of Karol Wojtyła/Pope John Paul II. Lanham, Maryland: Lexington Books, 2010.
Button, Mark. “Arendt, Rawls, and Public Reason.” In “Religion and Politics.” Special issue, Social Theory and Practice 31, no. 2 (2005): 257–80.
Conovan, Margaret. Hannah Arendt: A Reinterpretation of Her Political Thought. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
Espartinez, Alma S. “Karol Wojtyła on Participation and Alienation.” Studia Gilsoniana 12, no. 1 (2023): 33–59.
Gałkowski, Jerzy W. “The Place of Thomism in the Anthropology of K. Wojtyla.” Angelicum 65, no. 2 (1988): 181–94.
Ioannes Paulus PP II. Encyclical Letter Laborem Exercens. The Holy See, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_4091981_laborem-exercens.html.
[———]. “Letter of His Holiness Pope John Paul II to Artists.” The Holy See. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/letters/1999/documents/hf_jp-ii_let_23041999_artists.html.
Mejos, Dean Edward A. “Against Alienation: Karol Wojtyla’s Theory of Participation.” Kritikē 1, no. 1 (2007): 71–85. Kritike: An Online Journal of Philosophy. http://www.kritike.org/journal/issue_1/mejos_june2007.pdf.
Ricoeur, Paul. “Action, Story and History: On Re-reading The Human Condition.” In “On Hannah Arendt.” Special issue, Salmagundi, no. 60 (1983): 60–72.
Ślipko, Tadeusz. “The Concept of Value in the Ethical Thought of Cardinal Karol Wojtyla.” Forum Philosophicum 1 (2006): 7–28.
Tsao, Roy T. “Arendt against Athens: Rereading The Human Condition.” Political Theory 30, no. 1 (2002): 97–123.
Vila-Chã, João J. “The Plurality of Action: Hannah Arendt and the Human Condition.” Revista Portuguesa de Filosofia 50, no. 1/3 (1994): 477–84.
Wojtyła, Karol. The Acting Person. Translated by Andrzej Potocki. Boston: D. Reidel, 1979.
———. “Person and Act.” In Wojtyła, “Person and Act” and Related Essays. Translated by Grzegorz Ignatik. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 2021.
———. “Person and Act” and Related Essays. Translated by Grzegorz Ignatik. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 2021.
Wojtyła, Karol. Person and Community: Selected Essays. Translated by Theresa H. Sandok. New York: Peter Lang, 1993.
