Między mitem a przeciw-historią. Powrót porucznika Jarosława Jakubowskiego
Joanna MICHALCZUK
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-6809-0952
Abstrakt
Przedmiotem artykułu jest dramat Jarosława Jakubowskiego Powrót porucznika (2022), który w sposób wieloaspektowy mówi o człowieku stojącym wobec realnych i mistyfikowanych zagrożeń. Artykuł odsłania intertekstualną grę i literacką redefinicję bohaterskiego mitu romantycznego w dramacie Jakubowskiego, ale sięga także po instrumentarium dyskursu pamięci i pojęcie przeciw-historii Foucaulta, by zinterpretować problematyzowane w dramacie relacje między mitem a historią. Celem rozważań jest ukazanie aktualności rozpiętego między mitem a przeciw-historią dramatu współczesnego człowieka w świecie, który stał się chaosem w „czasie marnym”. Proponowane tu odczytanie jednego z najnowszych utworów Jakubowskiego może być puntem wyjścia do szerzej zakrojonych ujęć tej interesującej twórczości dramaturgicznej.
Słowa kluczowe:
Jarosław Jakubowski, polski dramat współczesny, wojna w literaturzeBibliografia
Assmann, Jan. “Kultura pamięci.” Translated by Anna Kryczyńska-Pham. In Pamięć zbiorowa i kulturowa: Współczesna perspektywa niemiecka. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska. Kraków: Universitas, 2009.
Bagłajewski, Arkadiusz. “Romantyzm polityczny Jarosława Jakubowskiego albo przepisywanie Dziadów (na prawicy).” Poznańskie Studia Polonistyczne: Seria Literacka 2021, no. 40 (60): 297–323.
Bal-Nowak, Maria. “Kondycja czasu marnego według Hölderlina i jej możliwe transformacje.” Argument 3, no. 2 (2013): 373–81.
Barańczak, Stanisław. “Wstęp: Znajomość z nocą.” In Robert Frost, 55 wierszy. Edited and translated by Stanisław Barańczak. Kraków: Wydawnictwo Arka, 1992.
Bogusławski, Marcin M. “Posthumanizm jako ideologia i perspektywa badawcza.” Hybris, no. 46 (2019):
Bojarska, Katarzyna, and Maria Solarska. “Przeciw-pamięć.” In Modi memorandi: Leksykon kultury pamięci. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, and Joanna Kalicka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014.
Broniewski, Władysław. “‘Ballady i romanse.’” In Broniewski, Poezje zebrane. Vol. 1.Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, 2022.
Cascetta, Anna Maria. “Apocalypsis cum figuris: Radykalne wyzwanie Ciemnego i jego wygnanie ze współczesnego świata w Teatrze Laboratorium Jerzego Grotowskiego.” Translated by Ryszard Kurpiel and Katarzyna Woźniak. Grotowski.Net, https://grotowski.net/performer/performer-6/apocalypsis-cum-fi guris-radykalne-wyzwanie-ciemnego-i-jego-wygnanie.
Encyklopedia Teatru Polskiego: Osoby, s.v. Jarosław Jakubowski. https://encyklope-diateatru.pl/osoby/56288/jaroslaw-jakubowski.Foucault, Michel. “Wykład z 28 stycznia 1976.” In Foucault, Trzeba bronić społeczeń-stwa: Wykłady w Collège de France, 1976. Translated by Małgorzata Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1998.
Frost, Robert. “The Figure a Poem Makes.” In Frost, Complete Poems of Robert Frost. New York, Chicago and San Francisco, 1964.
Frost, Robert. “Przystając pod lasem w śnieżny wieczór.” In Frost, 55 wierszy. Edited and translated by Stanisław Barańczak. Kraków: Wydawnictwo Arka, 1992.
Heidegger, Martin. Objaśnienia do poezji Hölderlina. Translated by Sława Lisiecka. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2004.Hernik Spalińska, Jagoda. “Jarosław Jakubowski, czyli rozległość.” In Jarosław Ja-kubowski, Znaki: Dramaty. Warszawa: PIW, 2023.
Hernik Spalińska, Jagoda. Pytania i znaki. In Jarosław Jakubowski, “Prawda” i inne dramaty. Warszawa: Agencja Dramatu i Teatru ADiT, 2017.
Hölderlin, Friedrich. “Chleb i Wino.” In Hölderlin, Co się ostaje, ustanawiają poeci. Translated by Antoni Libera. Kraków: Znak, 2003.
Iredyński, Ireneusz. Kreacja: Dramaty. Edited by Zbigniew Majchrowski and Paulina Sieniuć. Warszawa: IBL, 2014.
[Iredyński, Ireneusz]. “Piszę ciągle jedną i tę samą sztukę.” Interview by Andrzej Wróblewski. Teatr, no. 10 (1971): 6–8.
Jakubowski, Jarosław. “Dożynki: Nie-komedia.” Dialog, no. 6 (2017): 125–55.
Jakubowski Jarosław. “Generał.” Dialog, no. 12 (2010): 28–80.
Jakubowski, Jarosław. “Posłowie.” In Jakubowski, “Generał” i inne dramaty polityczne. Warszawa: Agencja Dramatu i Teatru ADiT, 2014.
Jakubowski, Jarosław. “Powrót porucznika.” In Jakubowski, Znaki: Dramaty. Warszawa: PIW, 2023. Jakubowski, Jarosław. “Wieczny kwiecień.” In Ikony, pseudoherosi i zwykli śmiertelnicy. Antologia najnowszego dramatu polskiego. Edited by Elżbieta Manthey, Kamila Paprocka, and Piotr Grzymisławski. Warszawa: Agencja Dramatu i Teatru ADiT, 2015.
Jakubowski, Jarosław. “Wstęp.” In Jakubowski, Znaki: Dramaty. Warszawa: PIW, 2023.
Jakubowski, Jarosław. “Życie: Komedia dla dorosłych.” In Antologia współczesnej polskiej komedii. Edited by Anna Maria Dolińska. Łódź: Teatr Powszechny, 2010.
Jarmułowicz, Małgorzata. “Polska jest mitem, czyli karmienie złego wilka.” Dialog, nos. 7–8 (2020): 257–66.
Kopciński, Jacek. “Rodzina na swoim: Dramaturgia początku XXI wieku.” In Trans/formacja: Dramat polski po 1989 roku; Antologia. Vol. 2. Edited by Jacek Kopciński. Warszawa: IBL, 2013.
Kosiński, Dariusz. “‘Jeśli zapomnę o nich...’: Pamięć i zapomnienie w masowych dramatyzacjach polskich początku XXI wieku.” In Zła pamięć: Przeciw-historia w polskim teatrze i dramacie. Edited by Monika Kwaśniewska and Grzegorz Niziołek. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012.
Kwaśniewska, Monika, and Grzegorz Niziołek, eds. Zła pamięć: Przeciw historia w polskim teatrze i dramacie. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012.
May, Rollo. Błaganie o mit. Translated by Beata Moderska and Tadeusz Zysk. Poznań: Zysk i S-ka, 1997.
Mickiewicz, Adam. “Reduta Ordona: Opowiadanie adiutanta.” In Mickiewicz, Dzieła wszystkie. Vol. 1. Part 3. Wiersze 1829-1855. Edited by Czesław Zgorzelski. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk and Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1981.
Mickiewicz, Adam. “Romantyczność.” In Mickiewicz, Dzieła wszystkie. Vol. 1. Wiersze 1817-1824. Edited by Czesław Zgorzelski. Wrocław, Warszawa, Kraków and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1971.
Mrożek, Sławomir. “Śmierć porucznika.” In Mrożek, Teatr 5: “Krawiec.” “Tango.” “Czarowna noc.” “Śmierć porucznika.” Warszawa: Noir sur Blanc, 1998.
Nasiłowska, Anna. “Mrożek i afera wokół Ordona.” Teksty Drugie, no. 3 (2021): 360–78.“Odwróciłbym Bernharda: Rozmowa z Jarosławem Jakubowskim.” Dialog, no. 6 (2017): 156–62.
Różewicz, Tadeusz. “Do piachu.” In Różewicz, Teatr. Vol. 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1988.
Stasiuk, Andrzej. “Ciemny las.” In Trans/formacja: Dramat polski po 1989 roku; Antologia. Vol. 2. Edited by Jacek Kopciński. Warszawa: IBL, 2013.
Sugiera, Małgorzata. Dramaturgia Sławomira Mrożka. Kraków: Universitas, 1997.
Tomasiewicz, Agata, and Elżbieta Manthey, eds. Polska jest mitem: Nowe dramaty. Warszawa and Łódź: Agencja Dramatu i teatru ADiT and Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. L. Schillera, 2019.
Witkiewicz, Stanisław Ignacy. “Szewcy.” In Witkiewicz, Wybór dramatów. Edited by Jan Błoński and Marian Kwaśny. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1983.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0001-6809-0952
