Between Myth and Counter-history: Powrót porucznika (The return of the lieutenant) by Jarosław Jakubowski
Joanna MICHALCZUK
John Paul II Catholic University of Lublin , Polandhttps://orcid.org/0000-0001-6809-0952
Abstract
The subject matter of this article is Jarosław Jakubowski’s play Powrót porucznika (The return of the lieutenant), published in 2022. The play addresses, in multifaceted a way, the theme of the human being in the face of real or mystified threats. The article uncovers the intertextual play and literary redefinition of the heroic romantic myth in Powrót porucznika, but also draws on concepts characteristic of the discourse on memory and incorporates Foucault’s notion of counter-history in the interpretation of the relations between myth and history the play evokes. The research goal of the paper is to show the relevance of the drama of contemporary man, stretched between myth and counter-history, in a world that has become chaos in a “destitute time.” The proposed reading of Powrót porucznika, which is among Jakubowski’s latest plays, can become the starting point for more extensive studies of his interesting output.
Keywords:
Jarosław Jakubowski, Polish contemporary drama, war in literatureReferences
Assmann, Jan. “Kultura pamięci.” Translated by Anna Kryczyńska-Pham. In Pamięć zbiorowa i kulturowa: Współczesna perspektywa niemiecka. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska. Kraków: Universitas, 2009.
Bagłajewski, Arkadiusz. “Romantyzm polityczny Jarosława Jakubowskiego albo przepisywanie Dziadów (na prawicy).” Poznańskie Studia Polonistyczne: Seria Literacka 2021, no. 40 (60): 297–323.
Bal-Nowak, Maria. “Kondycja czasu marnego według Hölderlina i jej możliwe transformacje.” Argument 3, no. 2 (2013): 373–81.
Barańczak, Stanisław. “Wstęp: Znajomość z nocą.” In Robert Frost, 55 wierszy. Edited and translated by Stanisław Barańczak. Kraków: Wydawnictwo Arka, 1992.
Bogusławski, Marcin M. “Posthumanizm jako ideologia i perspektywa badawcza.” Hybris, no. 46 (2019):
Bojarska, Katarzyna, and Maria Solarska. “Przeciw-pamięć.” In Modi memorandi: Leksykon kultury pamięci. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, and Joanna Kalicka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014.
Broniewski, Władysław. “‘Ballady i romanse.’” In Broniewski, Poezje zebrane. Vol. 1.Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, 2022.
Cascetta, Anna Maria. “Apocalypsis cum figuris: Radykalne wyzwanie Ciemnego i jego wygnanie ze współczesnego świata w Teatrze Laboratorium Jerzego Grotowskiego.” Translated by Ryszard Kurpiel and Katarzyna Woźniak. Grotowski.Net, https://grotowski.net/performer/performer-6/apocalypsis-cum-fi guris-radykalne-wyzwanie-ciemnego-i-jego-wygnanie.
Encyklopedia Teatru Polskiego: Osoby, s.v. Jarosław Jakubowski. https://encyklope-diateatru.pl/osoby/56288/jaroslaw-jakubowski.Foucault, Michel. “Wykład z 28 stycznia 1976.” In Foucault, Trzeba bronić społeczeń-stwa: Wykłady w Collège de France, 1976. Translated by Małgorzata Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1998.
Frost, Robert. “The Figure a Poem Makes.” In Frost, Complete Poems of Robert Frost. New York, Chicago and San Francisco, 1964.
Frost, Robert. “Przystając pod lasem w śnieżny wieczór.” In Frost, 55 wierszy. Edited and translated by Stanisław Barańczak. Kraków: Wydawnictwo Arka, 1992.
Heidegger, Martin. Objaśnienia do poezji Hölderlina. Translated by Sława Lisiecka. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2004.Hernik Spalińska, Jagoda. “Jarosław Jakubowski, czyli rozległość.” In Jarosław Ja-kubowski, Znaki: Dramaty. Warszawa: PIW, 2023.
Hernik Spalińska, Jagoda. Pytania i znaki. In Jarosław Jakubowski, “Prawda” i inne dramaty. Warszawa: Agencja Dramatu i Teatru ADiT, 2017.
Hölderlin, Friedrich. “Chleb i Wino.” In Hölderlin, Co się ostaje, ustanawiają poeci. Translated by Antoni Libera. Kraków: Znak, 2003.
Iredyński, Ireneusz. Kreacja: Dramaty. Edited by Zbigniew Majchrowski and Paulina Sieniuć. Warszawa: IBL, 2014.
[Iredyński, Ireneusz]. “Piszę ciągle jedną i tę samą sztukę.” Interview by Andrzej Wróblewski. Teatr, no. 10 (1971): 6–8.
Jakubowski, Jarosław. “Dożynki: Nie-komedia.” Dialog, no. 6 (2017): 125–55.
Jakubowski Jarosław. “Generał.” Dialog, no. 12 (2010): 28–80.
Jakubowski, Jarosław. “Posłowie.” In Jakubowski, “Generał” i inne dramaty polityczne. Warszawa: Agencja Dramatu i Teatru ADiT, 2014.
Jakubowski, Jarosław. “Powrót porucznika.” In Jakubowski, Znaki: Dramaty. Warszawa: PIW, 2023. Jakubowski, Jarosław. “Wieczny kwiecień.” In Ikony, pseudoherosi i zwykli śmiertelnicy. Antologia najnowszego dramatu polskiego. Edited by Elżbieta Manthey, Kamila Paprocka, and Piotr Grzymisławski. Warszawa: Agencja Dramatu i Teatru ADiT, 2015.
Jakubowski, Jarosław. “Wstęp.” In Jakubowski, Znaki: Dramaty. Warszawa: PIW, 2023.
Jakubowski, Jarosław. “Życie: Komedia dla dorosłych.” In Antologia współczesnej polskiej komedii. Edited by Anna Maria Dolińska. Łódź: Teatr Powszechny, 2010.
Jarmułowicz, Małgorzata. “Polska jest mitem, czyli karmienie złego wilka.” Dialog, nos. 7–8 (2020): 257–66.
Kopciński, Jacek. “Rodzina na swoim: Dramaturgia początku XXI wieku.” In Trans/formacja: Dramat polski po 1989 roku; Antologia. Vol. 2. Edited by Jacek Kopciński. Warszawa: IBL, 2013.
Kosiński, Dariusz. “‘Jeśli zapomnę o nich...’: Pamięć i zapomnienie w masowych dramatyzacjach polskich początku XXI wieku.” In Zła pamięć: Przeciw-historia w polskim teatrze i dramacie. Edited by Monika Kwaśniewska and Grzegorz Niziołek. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012.
Kwaśniewska, Monika, and Grzegorz Niziołek, eds. Zła pamięć: Przeciw historia w polskim teatrze i dramacie. Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2012.
May, Rollo. Błaganie o mit. Translated by Beata Moderska and Tadeusz Zysk. Poznań: Zysk i S-ka, 1997.
Mickiewicz, Adam. “Reduta Ordona: Opowiadanie adiutanta.” In Mickiewicz, Dzieła wszystkie. Vol. 1. Part 3. Wiersze 1829-1855. Edited by Czesław Zgorzelski. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk and Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1981.
Mickiewicz, Adam. “Romantyczność.” In Mickiewicz, Dzieła wszystkie. Vol. 1. Wiersze 1817-1824. Edited by Czesław Zgorzelski. Wrocław, Warszawa, Kraków and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1971.
Mrożek, Sławomir. “Śmierć porucznika.” In Mrożek, Teatr 5: “Krawiec.” “Tango.” “Czarowna noc.” “Śmierć porucznika.” Warszawa: Noir sur Blanc, 1998.
Nasiłowska, Anna. “Mrożek i afera wokół Ordona.” Teksty Drugie, no. 3 (2021): 360–78.“Odwróciłbym Bernharda: Rozmowa z Jarosławem Jakubowskim.” Dialog, no. 6 (2017): 156–62.
Różewicz, Tadeusz. “Do piachu.” In Różewicz, Teatr. Vol. 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1988.
Stasiuk, Andrzej. “Ciemny las.” In Trans/formacja: Dramat polski po 1989 roku; Antologia. Vol. 2. Edited by Jacek Kopciński. Warszawa: IBL, 2013.
Sugiera, Małgorzata. Dramaturgia Sławomira Mrożka. Kraków: Universitas, 1997.
Tomasiewicz, Agata, and Elżbieta Manthey, eds. Polska jest mitem: Nowe dramaty. Warszawa and Łódź: Agencja Dramatu i teatru ADiT and Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. L. Schillera, 2019.
Witkiewicz, Stanisław Ignacy. “Szewcy.” In Witkiewicz, Wybór dramatów. Edited by Jan Błoński and Marian Kwaśny. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1983.
