Pracowitość – pasja – odwaga. O zapomnianych pracach arabistycznych Juliana Adolfa Święcickiego
Abstrakt
Julian Adolf Święcicki (zm. 1932) to postać w historii literatury polskiej niemal całkiem zapomniana. Był prawdziwym patriotą – uczestnikiem powstania styczniowego i organizatorem pomocy dla ofiar pierwszej wojny światowej, ale zarazem również literatem (choć jego prace nie przetrwały próby czasu), przyjacielem Henryka Sienkiewicza i Bolesława Prusa, znajomym Teofila Lenartowicza, a także autorem szeregu prac na temat historii literatur obcych. Jego zainteresowania, obok jego własnej twórczości literackiej – skupiały się na dwóch odległych zakresach tematycznych: szeroko pojmowanej literaturze romańskiej oraz literaturach orientalnych. W niniejszym artykule omówione są trzy prace Święcickiego poświęcone literaturze arabskiej, podjęta zostaje próba ich oceny, zakresu i prawdopodobny zasięgu. Na arabistyczne prace Święcickiego trzeba patrzeć z perspektywy ich wartości naukowej i pionierskiej, były to bowiem pierwsze w piśmiennictwie polskim kompleksowe historie literatury arabskiej. Święcicki nie znał języka arabskiego, ale jego humanistyczne wykształcenie, znajomość języków obcych, pracowitość, odwaga myślenia niestandardowego, a nade wszystko jego doskonała znajomość ówczesnego stanu badań na temat literatury i kultury arabskiej oraz historii świata arabskiego sprawiły, że zaproponował do dziś aktualny dla czytelnika polskiego wzorzec opisu literatury arabskiej.
Słowa kluczowe:
Julian Adolf Święcicki, historia literatury arabskiej, poezja arabska, OrientBibliografia
Ahlwardt, Wilhelm. Bemerkungen über die Aechtheit der alten arabischen Gedichtemit besonderer Beziehung auf die sechs Dichter, nebst Beiträgen zum richtigen Verständnisse Ennābiga’s und ’Alqama’s.Greifswald: L. Bamberg, 1872.
Ahlwardt, Wilhelm.Über Poesie und Poetik der Araber. Gotha: Friedrich Andreas Perthes, 1856.
Arnold, Friedrich A., ed. Septem Mo’allak.āt Carmina antiquissima Arabum. Lipsia: Sumptibus F.C.G. Vogelii, 1850.
Atallah, Mariette. “Early Arabic Printing in Europe: A Selection of books (1514-1694).” MELA Notes, no. 91 (2018): 43–67.
de Bardi, Filipo. Storia della letteratura araba sotto il califfato. Vols. 1–2. Firenze: Felice le Monnier, 1846.
Bąbiak, Grzegorz P., ed. Szkoła rozumu i charakteru: Szkoła Główna Warszawska (1862-69); Materiały do dziejów. Warszawa: Elipsa, 2019.
Bielawski, Józef. Historia literatury arabskiej: Zarys. Wrocław: Ossolineum, 1968.
Bielawski, Józef. Klasyczna literatura arabska. Warszawa: Dialog, 1995.
Brockelmann, Carl. Geschichte der Arabischen Litteratur. Vol. 1. Weimar: Emil Fel-ber, 1898.
de Castiers, Henry. Les gnomes de Sidi Abd er-Rahman el-Medjedoub. Paris: Ernest Leroux, 1896.
Dozy, Reinhart. Catalogus Codicum Orientalium Biblithecae Acadeniae Lugduno Batavae. Vol. 2. Lugdunum Batavorum: Brill, 1851.
Florkowska-Francić, Halina. Między Lozanną, Fryburgiem i Vevey: Z dziejów polskich organizacji w Szwajcarii w latach 1914-1917. Kraków: Nomos,1997.
Freytag, Georg W., ed. Arabum proverbia sententiaeque proverbiales. Translated by Georg W. Freytag. Bonnae ad Rhenum: Fr. P. Lechnerri, 1843.
Giustiuniani, Agostino. Psalterium Hebraeum, Graecum, Arabicum, et Chaldaicum.Genova: Pietro Paolo Porro, 1516.
Grabowski, Edward. “Literatura kościelno-chrześcijańska i germańsko-pogańska.” In Dzieje literatury średniowiecznej. Edited by Ignacy Radliński, Edward Gra-bowski, and Julian Adolf Święcicki. Warszawa: S. Lewental, 1883.
Freytag, Georg Guil., ed. Hamasae carmina cum Tebrisii scholiis integris primum edidit, indicibus instruxit, versione Latina et commentario illustravit. Bonna: Officina Lechneri, 1828.
de Gayangos, Pascual. “The Translator’s Preface.” In Mohammedan Dynasties in Spain, Extracted from the Nafhu-t-tīb min ghosni-l-Andalusi-r-rattīb wa tārīkh Lisānu-d-Dīn Ibn-i-Khatīb by Ahmed ibn Mohammed al-Makkarī. Vol. 1. London: The Oriental Translation Fund, 1840.
Günzburg, David. Le divan d’Ibn Guzman: Texte, traduction, commentaire, enrichi de considérations, historiques, phililogiques et littéraires sur les poémes d’Ibn Guzman, sa vie, son temps, sa langue et sa métrique. Berlin: S. Calvary & Co., 1896.
Hamāsa oder die ältesten arabischen Volkslieder gesammelt von Abu Temmām. Translated byFriedrich Rückert. Vols. 1–2. Stuttgart: Samuel Gottlieb Liesching, 1846.
Hammer-Purgstall, Joseph. Literaturgeschichte der Araber von ihrem Beginne bis zu Ende des zwölften Jahrhunderts der Hidschret. Vols. 1–7. Wien: Hof-und Staads-druckerei, 1850–1856.
Huart, Clément. A History of Arabic Literature. New York: Appleton and Company, 1903.
Ibn Haukal, Abu’l-Kāsim. Viae et regna: Descriptio ditionis Moslemicae. Edited by Michael Jan de Goeje. Lugdunum Batavorum: Brill, 1873.
Kitāb s.alāt as-sawā’ī. Fano: n.p., 1514.
Journal Asiatique. Peeters Online Journals. https://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=journal.php&code=JA.
Journal of the Royal Asiatic Society. Cambridge University Press: Cambridge Core. https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society.
Lane, Edward W., ed. The Thousand and One Nights Commonly Called in England The Arabian Nights’ Entertainments. Vols. 1–3. Translated by Edward W. Lane. London: John Murray, 1838–1841.
Lamairesse, Eugène, and Gaston Dujarric. Vie de Mahomet aprés la tradition. Paris: J. Maisonneuve, 1897.
Lope de Vega, Feliks Carpio. Komedye wybrane. Translated by Julian Adolf Święcicki. Warszawa: S. Lewental, 1881.
Lyall, Charles J. “Preface.” In The Mufad.d.aliyyāt: An Anthology of Ancient Arabian Odes Composed by al-Mufad.d.al Son of Muh.ammad. Edited by Charles J. Lyall. Oxford: The Clarendon Press, 1921.
Lyall, Charles J., ed. The Mufad.d.aliyyāt: An Anthology of Ancient Arabian Odes Com-posed by al-Mufad.d.al Son of Muhammad. Oxford: The Clarendon Press, 1921.
Łapicz, Czesław. “Niezwykłe losy pierwszego drukowanego przekładu Koranu na język polski.” Poznańskie Studia Polonistyczne 20, no. 2 (2013): 129–43.
MacGuckin de Slane, William. Le diwan d’Amro’lkaïs. Paris: Imprimerie Royal, 1837.
Maçoudi. Les prairies d’or: Texte et traduction. Translated by Charles Barbier de Meynard,and Pavet de Courteille. Vols. 1–9. Paris: L’Imprimerie Impériale,1861–1877.
Majewski, Jerzy, S. “Historyk literatury za wszelką cenę oryginalny.” Gazeta Wyborcza, March 26, 2010. wyborcza.pl, https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,95190,7703209,historyk-literatury-za-wszelka-cene-oryginalny.html.
Manassewitsch, Boris. Lehrbuch die Arabische Sprache Durch Selbstunterricht schnell und leicht zu erlernen. Wien und Leipzig: A. Hartleben, 1889.
Marzolph, Urlich; and Richard van Leeuwen. The Arabian Nights Encyclopedia. Vol. 1. Santa Barbara, Denver and Oxford: ABC-Clio, 2004.
Muir, William. The Caliphate: Its Rise, Decline and Fall. Oxford: The Religious Tract Society, 1891.
Les Milles et une Nuits. Vols. 1–12. Translated by Antoine Galland. Paris and Lyon: la Veuve Claude Barbin, la Boutique de Claude Barbin, chez la veuve Ricoeur, Florentin Delaulne and Briasson, 1704–1717.
Nicholson, Reynold A. A Literary History of the Arabs. New York: Charles Scribner’s Sons, 1907.
Nöldeke, Theodor. Beiträge zur Kenntniss der Poesie der alten Araber. Hannover: Carl Rümpler, 1864.
Nöldeke, Theodor. Geschichte des Qorāns, Göttingen: Dieterischen Buchhandlung, 1860.
Polski Słownik Biografi czny, s.v. “Święcicki Julian Adolf” (by Maria Obrusznik-Par-tyka). Vol. 51. Part 3. Warszawa and Kraków: Instytut Historii PAN and Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, 2017.
Renan, Ernest. Mélanges d’histoire et de voyages. Paris: Calmann Lévy, 1878.
Radliński, Ignacy. “Początki nowej ery.” In Dzieje literatury średniowiecznej. Edited by Ignacy Radliński, Edward Grabowski, and Julian Adolf Święcicki. Warszawa: S. Lewental, 1883.
Ribera, Julián. Historia de la mủscica árabe medieval y su infl uencia en la espaňola. Madrid: Volvnad S.A., 1927.
Rogowicz, Wacław. Warszawa wydarta niepamięci. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1956.
Rückert, Friedrich. Die Verwandlungen des Abu Seid von Serug oder die Makamen des Hariri. Stuttgart: Cotta,1864.
de Sacy, Silvestre. Chrestomathie arabe, ou, Extraits de divers écrivains arabes, tant en prose qu’en vers, avec une traduction française et des notes, à l’usage des élèves de l’École royale et spéciale des langues orientales vivantes.Paris: L’Im-primerie Royale, 1827.
de Sacy, Silvestre.“Mémoire sur les principales compilations de Macâmât ou com-positions rhythmiques mêlées de prose et de vers, qui ont paru en arabe.” In Mé-moires de l’Institut royal de France. Vol. 2. Paris: Baudouin, 1806.
Sarnecki, Zygmunt. Correspondence. Biblioteka Jagiellońska. Catalogue no. 6717 III. Files 306, 307, and 308.
von Schack, Adolf F. Poesie und Kunst der Araber in Spanien und Sicilien. Vols. 1–2. Stuttgart: Wilhelm Hertz, 1877.
Schiller-Walicka, Joanna. “Cesarski Uniwersytet Warszawski: Między edukacją a po-lityką, 1869-1917.” In Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1816-1915. Edited by Tomasz Kizwalter et al. Warszawa: Wydawnictwa UW, 2016.
Spis wykładów w Szkole Głównej Warszawskiej w letnim półroczu roku naukowego 1863/64 się odbywających. Warszawa: Szkoła Główna Warszawska, 1864.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury arabskiej. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1901.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury babilońsko-assyryjskiej i egipskiej. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1901.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury chińskiej i japońskiej. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1901.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury indyjskiej. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1902.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury perskiej. Part 1. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1902.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury perskiej. Part 2. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1902.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury żydowskiej. Vol. 1. Part 1. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1903.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury żydowskiej. Vol. 1. Part 2. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1903.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury żydowskiej. Vol. 2. Part 1. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1903.
Święcicki, Julian Adolf. Historya literatury żydowskiej. Vol. 2. Part 2. Warszawa: Drukarnia A.T. Jezierskiego, 1903.
Święcicki, Julian Adolf. Literatura arabska. Kraków: Miniatura, 2004.
Święcicki, Julian Adolf. “Literatura arabska.” In Dzieje literatury średniowiecznej. Edited by Ignacy Radliński, Edward Grabowski, Julian Adolf Święcicki. Warszawa: S. Lewental, 1883.
Święcicki, Julian Adolf. “Literatura chińska.” In Dzieje literatury starożytnej. Edited by Julian Adolf Święcicki, Teofil Krasnosielski, Kazimierz Kaszewski, and Florian Łagowski. Warszawa: S. Lewental, 1880.
Święcicki, Julian Adolf. Literatura francuska. In: Dzieje literatury nowożytnej: Okres drugi; Czasy reakcyi i pseudo-klasycyzmu. Edited by Edward Porębowicz, Julian Adolf Święcicki, and Feliks Jezierski. Warszawa: S. Lewental, 1893.
Święcicki, Julian Adolf. “Literatura francuzka XVI wieku.” In Dzieje literatury no-wożytnej: Okres pierwszy; Czasy humanizmu i reformacyi. Edited by Edward Porębowicz and Julian Adolf Święcicki. Warszawa: S. Lewental, 1890.
Święcicki, Julian Adolf. “Literatura hiszpańska wieku złotego.” In Dzieje literatury nowożytnej: Okres pierwszy; Czasy humanizmu i reformacyi. Edited by Edward Porębowicz and Julian Adolf Święcicki. Warszawa: S. Lewental, 1890.
Święcicki, Julian Adolf. “Literatura perska.” In Dzieje literatury średniowiecznej.Edited by Ignacy Radliński, Edward Grabowski, and Julian Adolf Święcicki, Warszawa, S. Lewental, 1883.
Święcicki, Julian Adolf, ed. O poetach i poezyi arabskiej przed Mahometem (studium literackie). Warszawa: Wydanie Redakcyi Biblioteki Warszawskiej, 1878.
Święcicki, Julian Adolf. Weterani 1863 r. – Narodowi! Warszawa: Skład Główny u Gebethnera i Wolffa, 1920.
Święcicki, Julian Adolf. “Współcześni powieściopisarze hiszpańscy.” Świat: Dwuty-godnik Ilustrowany, no. 1 (1888): 39–41.
Tausend und eine Nacht: Arabische Erzählungen. Translated by Gustav Weil. Vols. 1–4. Stuttgart and Pforzheim: Verlag der Klassiker, 1838–1841.
Tysiąc nocy i jedna. Vols. 1–12. Warszawa: Gröll, 1767–1775.
Tütken, Johannes. Privatdozenten im Schatten der Georgia Augusta: Zur älteren Pri-vatdozentur (1734 bis 1831). Vol. 2. Biographische Materialien zu den Privatdo-zenten des Sommersemesters 1812. Göttingen: Universitätsverlag, 2005.
Wikipedia (s.v. Kategoria: Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego). https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategoria:Absolwenci_i_studenci_Cesar-skiego_Uniwersytetu_Warszawskiego&pagefrom=Lipsztat%2C+Jakub%0AJaku-b+Lipsztat#mw-pages.
Wituski, Leon. O życiu i dziele optycznym Vitellona. Poznań: Leon Wituski, 1870.
Wolff, Philipp. Muallakat: Die Sieben Preisgedichte der Araber ins Deutsche übertragen. Rotweil: Adolf Degginger, 1857.
Wüstenfeld, Ferdinand. Die Geschichtschreiber der Araber und ihre Werke. Göttingen: Dieterch’sche Verlags-Buchhandlung, 1882.
Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft. Verlag Harrassowitz. https://www.harrassowitz-verlag.de/zeitschrift_375.ahtml.
