Autorytet moralny trzech papieży w opinii młodzieży szkół średnich. Analiza porównawcza postaw światopoglądowych i religijności
Mirosław KALINOWSKI
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-4611-3380
Iwona NIEWIADOMSKA
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-0244-2748
Jarosław KOZAK
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-1048-8575
Abstrakt
Religijność młodego pokolenia w Polsce ulega dynamicznym przemianom, co wpływa m.in. na sposób postrzegania papieży jako autorytetów w szerszym kontekście społecznym. Celem badania była analiza czynników postrzegania trzech ostatnich papieży jako autorytetów moralnych przez młodzież polską. Na reprezentatywnej próbie (n = 1029) zastosowano modele regresji oparte na danych ilościowych z ogólnopolskiego badania uczniów szkół średnich. We wszystkich trzech przypadkach najsilniejszym predyktorem autorytetu moralnego była deklarowana wiara. Najczęściej za autorytet uznawany był Jan Paweł II, którego pozycja była silnie zakorzeniona w tradycyjnych wskaźnikach religijności. Franciszek zajmował miejsce pośrednie, a jego odbiór wśród badanych wiązał się z postrzeganą otwartością na współczesne kwestie moralne, takie jak stosowanie metody in vitro. Benedykta XVI najrzadziej wskazywano jako autorytet moralny, a jego postrzeganie opierało się m.in. na sprzeciwie wobec antykoncepcji, co podkreśla znaczenie doktrynalnej zgodności. Wyniki wskazują, że dla młodego pokolenia autorytet moralny nie opiera się wyłącznie na tradycyjnych wskaźnikach religijności, lecz także na sposobie, w jaki postać papieża odpowiada na ich wrażliwość moralną i społeczną oraz doświadczenia, co sugeruje zmianę mechanizmów, poprzez które młode pokolenie rozpoznaje autorytety moralne, oraz potrzebę dalszych badań nad relacyjnym i emocjonalnym wymiarem ich odbioru.
Słowa kluczowe:
autorytet moralny, Jan Paweł II, Benedykt XVI, papież Franciszek, młodzież szkół średnich, postawy światopoglądowe, religijnośćBibliografia
Bennett, W. Lance, and Steven Livingston. “A Brief History of the Disinformation Age: Information Wars and the Decline of Institutional Authority.” In Streamlining Political Communication Concepts: Updates, Changes, Normalcies. Edited by Susana Salgado and Stylianos Papathanassopoulos. Cham: Springer International Publishing, 2023.
Berłowski, Jan. Pontyfi kat papieża Franciszka w opinii Polaków. Warszawa: Fundacja CBOS, 2014.
Boguszewski, Rafał. Polacy o pontyfi kacie papieża Benedykta XVI. Warszawa: Fundacja CBOS, 2013. https://www.google.com/urlsa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2013/K_039_13.PDF&ved=2ahUKEwjR3saVn7iRAxUoUFUIHWLHAUUQFnoECBcQAQ&us-g=AOvVaw2orE8f-2i3E7PA0jLgC7k2.
Borowik, Irena. “The Role of Religion in Transformations of Identity in Poland.” In Countering the Global: Anti-Global Religion, Global Dissent and Multiple Globalisms. Edited by Brian Arly Jacobsen, Morten Warmind, Peter B. Andersen, and Annika Hvithamar. Leiden: Brill, 2025.
Colliton, William F. “In Vitro Fertilization and the Wisdom of the Roman Catholic Church.” The Linacre Quarterly 74, no. 1 (2007): 10–29.
Davie, Grace. Religion in Modern Europe: A Memory Mutates. Oxford: Oxford University Press, 2000.
Davie, Grace. The Sociology of Religion: A Critical Agenda. Los Angeles: Sage, 2013.
DeBattista, André P. “The Idea of Europe in the Work of Popes John Paul II, Benedict XVI, and Francis.” Religions 16, no. 3 (2025): 1–12.
Deye, Joseph M., and Gail T. Fairhurst. “Dialectical Tensions in the Narrative Discour-se of Donald J. Trump and Pope Francis.” Leadership 15, no. 2 (2019): 152–78.
Fel, Stanisław, and Jarosław Kozak. “University Students’ Religiosity in the United Kingdom and Poland: An Exploration of Sociodemographic Determinants.” British Educational Research Journal 51, no. 3 (2025): 1401–20.
Fel, Stanisław, Marek Wódka, and Magdalena Zdun. Aksjologiczne podstawy ładu społeczno-gospodarczego. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2019.
George, Sherron. “Report on Pope Francis and the 2013 World Youth Day.” International Bulletin of Missionary Research 38, no. 2 (2014): 74–78.
Gil, Vincent E. “When Sally Became Harry and the Church Went OMG: Gen Z, Gender Identity, and the Christian Church.” On Knowing Humanity Journal 9, no. 1 (2025): 1–17.
Guzek, Damian. “Papieże Jan Paweł II, Benedykt XVI i Franciszek w relacjach polskich dzienników. Przypadek sede vacante z 2013 roku.” In Wielkość czy autorytet? Jan Paweł II w przekazach polskich mediów podczas jego kanonizacji. Edited by Jerzy Olędzki and Teresa Sasińska-Klas. Warszawa: Stowarzyszenie Absolwentów Dzieło, 2016.
Harrison, Joel. “Pope Francis, True Religion, and Religious Liberty.” Journal of Law and Religion 33, no. 3 (2018): 447–80.
Hułas, Maciej. “Życie publiczne i moralność.” Zeszyty Naukowe KUL 60, no. 2 (2018): 399–415.
Kalinowski, Mirosław. “The Importance of Catholic Social Coexistence Rules for the Effectiveness of Provided and Received Support.” Journal of Modern Science 53, no. 4 (2023): 308–29.
Kalinowski, Mirosław, Iwona Niewiadomska, Stanisław Fel, and Jarosław Kozak. “The Social Perception of Pope John Paul II: A Cross-sectional Study among University Students and Young Adults.” International Studies in Catholic Edu-cation (2025): 1–17. Taylor & Francis Online, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19422539.2025.2543880.
Kozak, Jarosław. Dzieci postmoderny? Studium socjologiczne nad religijnością stu-dentów. Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia, 2014.
Kozak, Jarosław. Małżeństwo i rodzina w świadomości nupturientów w Polsce i Wielkiej Brytanii: Studium Socjologiczne na 120-lecie Polskiej Misji Katolickiej Anglii i Walii. Lublin: Wydawnictwo Gaudium, 2015.
Królikowska, Anna Małgorzata. Zachowanie, porzucanie, dekonstrukcja: Religia w świadomości młodzieży studenckiej. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2013.
Krzyżak, Tomasz. “Jan Paweł II jest autorytetem dla młodych? Znamy wyniki sondażu.”April 02, 2025. Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/spoleczenstwo/ar-t42049011-jan-pawel-ii-jest-autorytetem-dla-mlodych-znamy-wyniki-sondazu.
Lefevor, G. Tyler, Lauren J. A., Bouton, Edward B. Davis, Samuel J. Skidmore, and Ilan H. Meyer. “Correlates of Christian Religious Identification and Deidentification among Sexual and Gender Minorities: A U.S. Probability Sample.” Psychology of Sexual Orientation and Gender Diversity 12, no. 3 (2023): 496–507.
Luckmann, Thomas, Tom Kaden, and Bernt Schnettler. The Invisible Religion: The Problem of Religion in Modern Society. London: Routledge, 2022.
Łobocki, Mieczysław. Metody i techniki w badaniach pedagogicznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, 2009.
Mariański, Janusz. “Godność ludzka i jej zagrożenia w nauczaniu społeczno-moralnym papieża Benedykta XVI.” Copernicus Political and Legal Studies 3, no. 3 (2024): 28–44.
Mariański, Janusz. “Migracje eschatologiczne: Postawy młodzieży szkolnej ze wsi, małych i dużych miast wobec eutanazji.” In Małe Miasta: Ruch i zmiana. Edited by Mariusz Zemło. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2024.
Mąkosa, Paweł M., and Piotr Rozpędowski. “Youth Attitudes Toward the Catholic Church in Poland: A Pastoral Perspective.” Practical Theology 16, no. 1 (2023): 69–81.
McCormick, William. “The Populist Pope?: Politics, Religion, and Pope Francis.” Politics and Religion 14, no. 1 (2021): 159–81.
McGavin, Patrick A. “Responding to the Moral Theology Inheritance of Benedict XVI in the Era of Francis I.” Pacifi ca 27, no. 3 (2014): 271–93.
McLarren, Katharina. “The Silence of the Roman Catholic Church on the Ukraine War.” The Review of Faith & International Affairs 22, no. 1 (2024): 97–101.
Niewiadomska, Iwona. “Młodzież.” In Wzrastanie człowieka w godności, miłości i miłosierdziu. Edited by M. Kalinowski. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2005.
Norris, Pippa, and Ronald Inglehart. Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
Okupnik, Małgorzata. “‘Cień Kaina’: Temat wojny w wypowiedziach papieża Franciszka.” Człowiek i Społeczeństwo 54 (2022): 151–67.
Ptaszek, Robert T. “Odejście od Transcendencji: Współczesna młodzież polska wobec religii i duchowości.” Ethos: Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL 38, no. 1 (149) (2025): 172-87.
Roguska, Beata. O społecznym autorytecie Kościoła. Warszawa: Fundacja CBOS, 2022.
Szczygielski, Dominik. Etos małżeńsko-rodzinny w warunkach polskiego społeczeństwa konsumpcyjnego: Studium socjologiczne. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2020.
Tran, Dung Q., and Larry C. Spears. “Servant-Leadership and Community: Humanistic Perspectives from Pope John XXIII and Robert K. Greenleaf.” Humanistic Management Journal 5, no. 1 (2020): 117–31.
Zarzycka, Beata, Kamil Tomaka, Annette Mahoney, and Radosław Rybarski. “Relationship Stability in a Polish Cultural Setting: A Moderated Mediation Model of Acceptance of Transcendence, Sanctification, and Religious Literalism.” Marriage & Family Review 61, no. 2 (2025): 107–29.
Zemło, Mariusz. Aksjonormatywne orientacje uczniów szkół ponadpodstawowych. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2019.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0002-4611-3380
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0002-0244-2748
