Mother Earth, Home, and a Lost Paradise: The Transcendent Cinema of Darren Aronofsky; On the Symbolic Appeal of Mother!
Abstract
Both popular culture as such and contemporary Hollywood movies are intended primarily as a form of entertainment, and a culture researcher is not expected to trace hidden symbols, myths or meanings rooted in traditional cultures in them. Modern popular mythologies by no means manifest the mythological pattern described by Mircea Eliade. Today’s popular culture incorporates diverse images, ideas, references, and fragmented meanings and, as such, constitutes a conceptual patchwork. However, I claim that the cinema of Darren Aronofsky delivers more than pure entertainment. It does not consist in a free juxtaposition of elements of popular culture and exhibits tropes and motifs, as well as a symbolic language and archetypal protagonists, pertaining to the myths constantly recurring in the history of culture. The goal of the paper is a discussion of Aronofsky’s Mother! against the concepts of hospitality, home and strangeness (otherness). In his pursuit of answers to the questions he deems as essential, the director (and author of a culturally significant narration) refers to the topoi and tropes characteristic of Mediterranean mythologies and the Judeo-Christian tradition.
Keywords:
transcendence, popular culture, cinema, myth, symbol, hospitality, homeReferences
Św. Augustyn. Państwo Boże. Translated by Władysław Kubicki. Vol.2. Warszawa: Hachette, 2010.
Bargár, Pavol. “Destructive Pursuits of Holiness in Darren Aronofsky’s Mother!” Acta Missiologica 13, no. 1 (2019): 70–76.
Bartmiński, Jerzy. Słownik stereotypów i symboli ludowych. Vol. 2. Ziemia, woda, podziemie. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1999.
Benedyktowicz, Danuta, and Zbigniew Benedyktowicz. “Symbolika domu w tradycji ludowej (cz. I).” Polska Sztuka Ludowa: Konteksty, no. 3 (1990): 48–68.
Benedyktowicz, Danuta, and Zbigniew Benedyktowicz. “Symbolika domu w tradycji ludowej (cz. II).” Polska Sztuka Ludowa: Kon-teksty, no. 4 (1990): 3-16.
Benedyktowicz, Zbigniew. Portrety „obcego”: Od stereotypu do symbolu. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2000.
Benedyktowicz, Zbigniew. “Wprowadzenie.” Polska Sztuka Ludowa: Konteksty, nos. 3–4 (1992): 3–4. Berti, Giordano. Zaświaty. Translated by Grażyna Jurkowiec. Warszawa: Muza, 2001.
Bobowski, Sławomir. Między świętością a potępieniem: Martin Scorsese i religia. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2007.
Bobowski, Sławomir. “Wstęp.” Studia Filmoznawcze 25 (2004): 5–7.
Bułat, Jakub. “Przestrzeń sakralna domu wiejskiego albo okno i stół.” Polska Sztuka Ludowa: Konteksty, no. 4 (1990): 27–38.
Bystroń, Jan Stanisław. Megalomania narodowa. Warszawa: Książka i Wiedza, 1995.
Campbell, Joseph. Potęga mitu. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Znak, 2007.
de Capoa, Chiara. Stary Testament – postacie i epizody. Translated by Ewa Morka. Warszawa: Arkady, 2007.
Czerkawski, Piotr. “Mother!” Kino, no. 11 (2017): 78.
Eliade, Mircea. Aspekty mitu. Translated by Piotr Mrówczyński. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1998.
Eliade, Mircea. Próba labiryntu: Rozmowy z Claude-Henri Rocquetem. Translated by Krzysztof Środa. Warszawa: Sen, 1992.
Eliade, Mircea. Traktat o historii religii. Translated by Jan Wierusz Kowalski. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2000.
Forstner, Dorothea. Świat symboliki chrześcijańskiej. Translated by Wanda Zakrzewska. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990.
Giorgi, Rosa. Aniołowie i demony. Translated by Tamara Łozińska. Warszawa: Arkady, 2005.
Has-Tokarz, Anita. “Horror według Stephena Kinga i Grahama Mastertona: Studium o poetyce współczesnej powieści grozy.” Acta Universitatis Wratislaviensis. Literatura i Kultura Popularna 10 (2002): 127–44.
Hopfinger, Maryla. “Film i antropologia.” In Sztuka na wysokości oczu: Film i antropologia. Edited by Zbigniew Benedyktowicz, Danuta Palczewska, and Teresa Rutkowska. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1985.
Keller, Józef. “Rudolf Otto i jego filozofia religii.” In Rudolf Otto, Świętość: Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych. Translated by Bogdan Kupis. Warszawa: Książka i Wiedza, 1968.
Kempna-Pieniążek, Magdalena. Formuły duchowości w kinie najnowszym. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2013.
Kępiński, Marcin. Mit, symbol, historia, tradycja: Gombrowicza gry z Kulturą. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2006.
Kępiński, Marcin. Podróż w ciemności: Kulturowe obrazy wojny. Łódź: Interdyscyplinarny Zespół Badania Wsi UŁ, 2012.
Kępiński, Marcin. “Zapaśnik – ucieczka do wolności.” Kultura i Społeczeństwo, no. 3 (2012): 131–63.
Kowalski, Piotr. Leksykon znaki świata: Omen, przesąd, znaczenie, s.v. “Dom.” Warszawa: PWN, 1989.
Kowalski, Piotr. Leksykon znaki świata: Omen, przesąd, znaczenie, s.v. “Obcy.” Warszawa: PWN, 1989.
van der Leeuw, Gerardus. Fenomenologia religii. Translated by Jerzy Prokopiuk. Warszawa: Książka i Wiedza, 1997.
Lis, Marek. “Epifania czy instrumentalizacja Boga? Spojrzenie na filmy religijne.” In: Sacrum w kinie dekadę później. Szkice, eseje, rozprawy. Edited by Sebastian Jakub Konefał, Magdalena Zelent, and Krzysztof Kornacki. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2013.
Marczak, Mariola. “‘Anioł w szafie’ – w poszukiwaniu tożsamości filmu religijnego.” In Poszukiwanie i degradowanie sacrum w kinie. Edited by Mirosław Przylipiak and Krzysztof Kornacki. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2002.
Mieletinski, Eleazar. Poetyka mitu. Translated by Józef Dancygier. Warszawa: PIW, 1981.
Mikołaj z Kuzy. O oświeconej niewiedzy. Translated by Ireneusz Kania. Warszawa: Aletheia, 2014.
Moore, Lila, and Marianna Ruah-Midbar Shapiro. “Humanity’s Second Chance: Dar-ren Aronofsky’s Noah (2014) as an Environmental Cinematic Midrash.” Journal of Religion & Film 22, no. 1 (2018): article 35, https://digitalcommons.unomaha. edu/jrf/vol22/iss1/35.
Nowina-Sroczyńska, Ewa. Przezroczyste ramiona ojca. Łódź: Wydawnictwo UŁ, 1997.
Otto, Rudolf. Świętość: Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych. Translated by Bogdan Kupis. Warszawa: Wydawnictwo KR, Warszawa 1999.
Piotrowska, Małgorzata. “Świat dziecka w horrorze Stephena Kinga.” Acta Universitatis Wratislaviensis: Literatura i Kultura Popularna 10 (2002): 145–72.
Przylipiak, Mirosław. “Wprowadzenie.” In Poszukiwanie i degradowanie sacrum w kinie. Edited by Mirosław Przylipiak and Krzysztof Kornacki. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2002.
Przytuła, Piotr. “Religia Hollywood: Popkulturowe przetwarzanie duchowości w kinie popularnym ostatniej dekady.” In Sacrum w kinie dekadę później: Szkice, eseje, rozprawy. Edited by Sebastian Jakub Konefał, Magdalena Zelent, and Krzysztof Kornacki. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2013.
Pytel, Jan Kanty. Gościnność w Biblii: Studium źródłowo-porównawcze. Poznań: Księgarnia Świętego Wojciecha, 1990.
Rega, Artur. Człowiek w świecie symboli: Antropologia filozoficzna Mircei Eliadego. Kraków: Wydawnictwo Nomos, 2001.
Rek, Jan. “Między filmowym analfabetyzmem a kompetencją: Przyczynek do antropologii filmu.” In Film: Tekst i kontekst. Edited by Alicja Helman and Wiesław Godzic. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1982.
Ricoeur, Paul. Symbolika zła. Translated by Stanisław Cichowicz and Maria Ochab. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1986.
SBS The Feed. “Darren Aronofsky: Making Mother, Why There’s No Music and Other Creative Choices.” YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=L2yd77MgBCY. Scorsese, Martin. Pasja i bluźnierstwo. Translated by Barbara Kosecka. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1997.
Sokołowski, Marek. Kościół, kino, sacrum: W poszukiwaniu definicji filmów o tematyce religijnej. Olsztyn: Oficyna Wydawnicza Kastalia, 2002.
Szponar, Ewa. “Zagadki umysłu i ciała.” Kino, no. 11 (2017): 26–29.
Sulka, Ivo. “Darren Aronofsky – destrukcja marzeń, dekonstrukcja formy.” In Współczesność. Edited by Łukasz A. Plesnar and Rafał Syska. Kraków: Wydawnictwo Rabid, 2010.
Zupancic, Metka. “Aronofsky’s Mother! (2017): The Disturbing Power of Syncretic Mythical Paradigms.” In Myth and Audiovisual Creation: New Essays on Cultural Myth-Criticism. Edited by Antonella Lipscomb and José Manuel Losada. Berlin: Logos Verlag, 2019.
