A Possibility of a Different Reality: The Hidden Dimension of Gérard de Nerval’s Poetic World
Hanna RATUSZNA
Nicolaus Copernicus University in Toruń , Polandhttps://orcid.org/0000-0002-7544-3581
Abstract
Gérard de Nerval is a poet whose work exerted a significant influence on the achievements of Polish modernists. One of the authors who, in creating her fictional world, used a similar narrative method to that applied by Nerval, was Maria Komornicka. What connects the works of the two artists is a melancholic worldview, in which an anamorphic vantage point plays an important role. Characteristic of the 19th-century vision-centeredness, the figure of anamorphosis makes it possible to investigate numerous philosophical contexts, as well as the problems related to the aesthetics of lack and to the “flickering” of the “I.” In the article, an analysis of the anamorphic images included in Nerval’s poem is complemented by a reflection on Komornicka’s work Biesy. The juxtaposition of the texts so removed in terms of the time of their origin makes it possible to grasp the importance of anamorphic imaging in the process of shaping the 20th-century aesthetic discourse.
Keywords:
Gérard de Nerval, Maria Komornicka, anamorphosis, melancholy, El Desdichado, visocentrism, philosophy, literatureReferences
Alighieri, Dante. Boska komedia. Translated by Edward Porębowicz. Warszawa: PIW, 1975.
Alighieri, Dante. Życie nowe. Translated by Edward Porębowicz. Warszawa: PIW, 1960. Apulejusz. Metamorfozy albo Złoty osioł. Translated by Edwin Jędrkiewicz. Warszawa: PIW, 1976.
Bachelard, Gaston. “Poetyka przestrzeni: Szuflada, kufry i szafy.” Translated by Wiktoria Krzemień. Pamiętnik Literacki 67, no. 1 (1976): 233–43.
Bajda, Justyna. “Poeci – to są słów malarze…” Typy relacji między słowem a obrazem w książkach poetyckich okresu Młodej Polski. Wrocław: Wydawnictwo Uniwer-sytetu Wrocławskiego, 2010.
Baltrušaitis, Jurgis. Anamorfoza albo Thaumaturgus opticus. Translated by Tomasz Stóżyński. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
Barthes, Roland. Roland Barthes. Edited by Tomasz Swoboda. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2012.
Baszkiewicz, Jan. Historia Francji. Wrocław, Warszawa, and Kraków: Zakład Naro-dowy im. Ossolińskich, 2004.
Benjamin, Walther. Berlińskie dzieciństwo na przełomie wieków. Translated by Bog-dan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Literackie, 2010.
Benjamin, Walther. “O pojęciu historii.” Translated by Krystyna Krzemieniowa. In Benjamin, Anioł historii: Eseje, szkice i fragmenty. Edited by Hubert Orłowski. Translated by Krystyna Krzemieniowa, Hubert Orłowski, and Janusz Sikorski. Poznań: Wy-dawnictwo Poznańskie, 1996.
Boniecki, Edward. Modernistyczny dramat ciała: Maria Komornicka. Warszawa: IBL PAN, 1998.
Brix, Michel. “Nerval et les anamorphoses de l’Orient.” In “Clartés d’Orient”: Nerval ailleurs. Edited by Jean Nicolas Illouz and Claude Mouchard. Paris: Éditions Laurence Teper, 2004.
Caillois, Roger. “Modliszka.” Translated by Jan Błoński. In Caillois, Odpowiedzial-ność i styl: Eseje. Translated by Jan Błoński et al. Warszawa: PIW, 1967.
Czabanowska-Wróbel, Anna. “Powrót Komornickiej.” Dekada Literacka, nos. 2–3 (126–127) (1997): 10-11.
Dhaenens, Jacques. Le destin d’Orphée, étude sur “El Desdichado” de Nerval. Paris: Lettres modernes, 1972.
Éluard, Paul. “Donner à voir.” In Éluard, Oeuvres complètes. Vol. 1. Paris: Gallimard, 1968.
Filipiak, Izabela. Komornicka: Obszary odmienności. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2006.
Foucault, Michel. “Przedmowa do transgresji.” Translated by Tadeusz Komendant. In Osoby. Edited by Maria Janion and Stanisław Rosiek. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1984.
Garnier, Xavier. “Legendarne obrazy Gérarda de Nervala.” Literatura na Świecie, nos. 3–4 (2008): 381–92.
Goethe, Johann Wolfgang. Cierpienia Młodego Wertera. Translated by Kazimierz Brodziński. Warszawa: N. Glücksberg, 1822.
Goethe, Johann Wolfgang. “Rybak.” Translated by Hanna Januszewska. In Goethe, Dzieła wybrane. Selected by Stefan H. Kaszyński. Warszawa: PIW, 1983.
Hartwig, Julia. Gérard de Nerval. Warszawa: PIW, 1972.
Heine, Henryk. “Lorelei.” Translated by Aleksander Kraushar. In Heine, Dzieła wy-brane. Vol. 1. Utwory poetyckie. Translated by Aleksander Kraushar et al. Warszawa: PIW, 1956.
Helbig-Mischewski, Brygida. Strącona bogini: Rzecz o Marii Komornickiej. Translated by Katarzyna Długosz, Brigitta Helbig-Mischewski, and Krzysztof Pukański. Kraków: Universitas, 2010.
Homer. Odyseja. Translated by Józef Wittlin. Warszawa: PIW, 1982.
Janion, Maria. “Maria Komornicka: Im memoriam.” In Janion, Kobiety i duch inności. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 1996.
Jung, Carl Gustav. “Syzygia: Anima i animus.” In Jung, Archetypy i symbole: Pisma wybrane. Edited and translated Jerzy Prokopiuk. Warszawa: Czytelnik, 1993.
Kawafis, Konstandinos. “Itaka.” In Kawafis, Wiersze wszystkie. Apanta Poietika. Translated by Ireneusz Kania. Kraków, Budapeszt and Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria, 2019.
Komornicka, Maria. “Biesy.” In Komornicka, Utwory poetyckie prozą i wierszem. Edited by Maria Podraza-Kwiatkowska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996.
Komornicka, Maria. “Inkantacja.” Chimera, vol. 10, no. 30 (1907): 474-5.
Komornicka, Maria. “Przejściowi.” In Komornicka, Utwory poetyckie prozą i wierszem. Edited by Maria Podraza-Kwiatkowska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996.
Kralkowska-Gątkowska, Krystyna. Cień twarzy: Szkice o twórczości Marii Komornickiej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2002.
Krasuska, Karolina. Płeć i naród: Trans/lokacje; Maria Komornicka / Piotr Odmieniec Włast, Else Lasker-Schuler, Mina Loy. Warszawa: IBL PAN, 2012.
Kristeva, Julia. “Nerval ‘El Desdichado.’” Literatura na Świecie, no. 3 (284) (1995): 208–32.
Lasage, Alain-René. Diabeł kulawy. Translated by Tadeusz Boy-Żeleński. Kraków: Zielona Sowa, 2003.
Łuskina, Ewa. “Anamorfozy.” Chimera, vol. 9, no. 27 (1906): 424–47. https://jbc. bj.uj.edu.pl/Content/275521/PDF/DIGCZAS000049_1905_T09_027.pdf
Markowski, Michał Paweł. Pragnienie obecności: Filozofie reprezentacji od Platona do Kartezjusza. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 1999.
Miciński, Tadeusz. “Kolosseum.” In Miciński, Poezje. Edited by Jan Prokop. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1984.
Miciński, Tadeusz. “Panteista.” In Miciński, Poematy prozą. Edited by Wojciech Gutowski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985.
Milner, Max. “Religions et religion dans le Voyage en Orient de Gérard de Nerval.” Romantisme, no. 50 (1985): 41–52.
de Nerval, Gérard. “Aurelia, czyli Śnienie i życie.” Translated by Ryszard Engelking. In de Nerval, Śnienie i życie. Translated by Ryszard Engelking and Tomasz Swoboda. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2012.
de Nerval, Gérard. “El Desdichado.” Translated by Adam Ważyk. In Julia Kristeva, “Nerval ‘El Desdichado.’” Literatura na Świecie, no. 3 (284) (1995): 209.
de Nerval, Gérard. El Desdichado.” In Nerval, Œuvres. Vol. 1. Paris: NRF, 1974.
de Nerval, Gérard. “Noce październikowe.” Translated by Tomasz Swoboda. In de Nerval, Śnienie i życie. Translated by Ryszard Engelking and Tomasz Swoboda. Gdańsk, słowo/ obraz terytoria, 2012.
de Nerval, Gérard. Podróż na Wschód. Translated by Jadwiga Dmochowska. Edited by Marcin Czerwiński. Warszawa: Czytelnik, 1967.
de Nerval, Gérard. “Sylwia: Wspomnienia z Valois.” Translated by Ryszard Engelking. In de Nerval, Śnienie i życie. Translated by Ryszard Engelking and Tomasz Swoboda. Gdańsk, słowo/obraz terytoria, 2012.
Pastoureau, Michel. “Czarne słońce melancholii: Nerval odczytuje średniowieczne obrazy.” In Pastoureau, Średniowieczna gra symboli. Translated by Helena Igalson-Tygielska. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2006.
Podraza-Kwiatkowska, Maria. “Dałeś mi dziwną duszę i ciało...” In Maria Komornicka, Utwory poetyckie prozą i wierszem. Edited by Maria Podraza-Kwiatkowska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996.
Proust, Marcel. W poszukiwaniu straconego czasu. Translated by Tadeusz Żeleński (Boy). Vol. 1. W stronę Swanna. Warszawa: PIW, 1974.
Próchniak, Paweł. Promieniowanie tła: Szkice o wierszach i czytaniu. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2020.
Przesmycki, Zenon. “Profile poetów francuskich.” Życie, no. 1–4 (1888): 3.
Riffaterre, Hermine B. L’Orphisme dans la poésie romantique: Thèmes et style surnaturalistes. Edición en Francés Paris: Éditions A.G. Nizet, 1970.
Rilke, Rainer Maria. “Widzący.” In Rilke, Poezje. Translated by Mieczysław Jastrun. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1974.
Rimbaud, Arthur. Arthur Rimbaud to Paul Demeny, May 17, 1871. In Correspondance inédite (1870-1875) d’Arthur Rimbaud. Edited by Roger Gilbert-Lecomte. Paris: Éditions des Cahiers Libres, 1929.
Ritz, German. “Maria Komornicka: Zagrożone autorstwo a kategoria ‘gender.’” Translated by Małgorzata Łukasiewicz. Pamiętnik Literacki 92, no. 1 (2001): 33–51.
Scott, Walter. Ivanhoe. Translated by Teresa Tatarkiewicz. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1963.
Siwiec, Magdalena. “Koncepcja poezji romantycznej deklaracji poetyckiej: ‘El Desdichado’ Gérarda de Nervala.” Teksty Drugie, no. 2 (67) (2001): 207–24.
Steiner, George. Rzeczywiste obecności. Translated by Olga Kubińska. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 1997.
[Swedenborg, Emanuel.] The Memorabilia of Swedenborg: Or, The Spiritual World Laid Open. Edited by Geroge Bush. Boston: John Allen, 1846.
Śniedziewski, Piotr. “Czarne słońce i błądzące planety – wokół ‘El Desdichado’ Nervala.” Teksty Drugie, no. 5 (161) (2016): 257–74.
Tsujikawa, Keiko. Nerval et les limbes de l’Histoire. Genève: Droz, 2008. Vierne, Simone. Les mythes de la Franc-maçonnerie. Paris: Véga, 2008.
Vouilloux, Bernard. “Langage et arts visuels: Réflexions intempestives à propos d’un champ de recherches.” Lieux littéraires, no. 1 (2000): 203–23.
Vouilloux, Bernard. La Peinture dans le texte XVIII-XX siècle. Paris: CNRS, 2005.
Weiser, Dagmar. Nerval: Une poétique du deuil à l’âge romantique. Genève: Droz, 2004.
Wroczyński, Jan. “Gawoty gwiezdne.” Lwów: Księgarnia H. Altenberga, 1905. https:// sbc.org.pl/dlibra/publication/337463/edition/318778/content.
Žižek, Slavoj. “Melancholia i akt etyczny.” Translated by Maciej Szuster. Res Publica Nowa 14, no. 10 (157) (2001): 94–109.
Žižek, Slavoj. Patrząc z ukosa: Wprowadzenie do Lacana przez kulturę popularną. Translated by Janusz Margański. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2003.
Żurowski, Maciej. “Posłowie.” In Gérard de Nerval, Sylwia i inne opowiadania. Warszawa PIW, 1960.
