“The Fickleness of Human Affairs”: On Coincidence, as Seen in Wacałw Potocki’s Syloret
Agnieszka CZECHOWICZ
John Paul II Catholic University of Lublin , Polandhttps://orcid.org/0000-0002-4365-2864
Abstract
The article considers coincidence as a necessary element in the construction of the plot of an early modern romance epic (an unexpected complication, a remarkable coincidence of events) and as a factor that helps the author develop the didactic message of his work. The reflection is based on the example of Syloret, a romance by Wacław Potocki, a poem influenced by Boethius’s De consolatione philosophiae, and his idea of coincidences and varieties of luck as tools through which Divine Providence works. In his poem, Potocki shows the main protagonist’s struggle with not infrequently malevolent fortune, which turns out to be a force that tests his constancy, but also leads him towards the path of self-knowledge.
Keywords:
Wacław Potocki, romance epic, fortune, ProvidenceReferences
Arystoteles. “Poetyka.” In Arystoteles, Retoryka. Poetyka. Edited and translated by Henryk Podbielski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988.
Bedyniak, Jarosław. “Pociecha filozofijej” Jana Alana Bardzińskiego – pierwszy polski przekład dialogu Boecjusza: Edycja krytyczna z komentarzem. PhD dissertation, Instytut Badań Literackich PAN, 2022. https://iblpan.ssdip.bip.gov.pl/fobjects/ download/1426941/bedyniak-rozprawa-doktoska-vol-i-cz-i-ii-pdf.html.
Boecjusz, Anicjusz Manliusz Sewerynus. O pocieszeniu, jakie daje filozofia. Edited and translated by Gabriela Kurylewicz and Mikołaj Antczak. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2006.
Bohuszewicz, Paweł. Gramatyka romansu: Polski romans barokowy w perspektywie narratologicznej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2009.
Brückner, Aleksander. Język Wacława Potockiego: Przyczynek do historii języka polskiego. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900.
———. Słownik etymologiczny języka polskiego. Vol. 2 (s.v. „Siać”). Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927.
———. Spuścizna rękopiśmienna po Wacławie Potockim. Kraków: Akademia Umiejętności, 1898.
Chemperek, Dariusz. “Syloret Wacława Potockiego – czas powstania, koło literatów małopolskich.” Wschodni Rocznik Humanistyczny 12 (2015): 45–54.
Czechowicz, Agnieszka. “Świat nakręcony: Zegar jako figura natury i obrotu spraw ludzkich w poezji Wacława Potockiego.” Autobiografia. Literatura. Kultura. Media 16, no. 1 (2021): 93–108.
Czerkawski, Jan. Humanizm i scholastyka: Studia z dziejów kultury filozoficznej w Polsce w XVI i XVII wieku. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1992.
Donato, Antonio. “Boethius’s Consolation of Philosophy and the Greco-Roman Consolatory Tradition.” Traditio 67 (2012): 1–42.
———. “Self-Examination and Consolation in Boethius’ Consolation of Philosophy.” The Classical World 106, no. 3 (2013): 397–430.
Dürr-Durski, Jan. “Przedmowa.” In Wacław Potocki. Pisma wybrane. Edited by Jan Dürr-Durski. Vol. 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953.
de Guevara, Antonio. Horologium principum, seu de vita M[arci] Aurelii Imp[eratoris] libri III […]. Editio novissima acuta [et] correcta. Cracoviae: Burchardum Kuikium, 1615.
———. Zegar monarchów z życia M. Aureliusza cesarza rzymskiego [...] przez urodzonego Antoniego Feliksa Roszkowskiego polskim tłumaczony językiem. Leszno: M.W. Presser, 1751.
Jurkowska, Elżbieta A. “Kreacje postaci w Sylorecie Wacława Potockiego – typologia bohaterów.” In Wzorce osobowe w dawnej literaturze i kulturze polskiej. Edited by Bernadetta M. Puchalska-Dąbrowska and Elżbieta A. Jurkowska. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2018.
Jurkowska, Elżbieta Aleksandra. O “Sylorecie” Wacława Potockiego: Studia i szkice. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2016.
Kircher, Timothy. The Poet’s Wisdom: The Humanists, the Church, and the Formation of Philosophy in the Early Renaissance. Leiden: Brill, 2006.
Kochanowski, Jan. “Tren XIX – albo sen.” In Dzieła polskie. Edited by Julian Krzyżanowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1980.
Kukulski, Leszek. Prolegomena filologiczne do twórczości Wacława Potockiego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962.
Lasocińska, Estera. “Cnota sama z mądrością jest naszym żywotem”: Stoickie pojęcie cnoty w poezji polskiej XVII wieku. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2003.
Maciejewska, Iwona. Narracja w polskim romansie barokowym. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2001.
Mayenowa, Maria R. et al., eds. Słownik polszczyzny XVI wieku. Vol. 19 (s.v. “Obojętny”). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.
Michałowska, Teresa. “Romans XVII i pierwszej połowy XVIII wieku: Analiza struktury gatunkowej.” In Problemy literatury staropolskiej. Seria I. Edited by Janusz Pelc. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
Miszalska, Jadwiga. “Kolloander wierny” i “Piękna Dianea”: Polskie przekłady włoskich romansów barokowych w XVII wieku i epoce saskiej na tle ówczesnych teorii romansu i przekładu. Kraków: Universitas, 2003.
Ogrodziński, Wincenty. “Przyczynki do znajomości autorów klasycznych w Polsce XVI i XVII w.” In Stromata in honorem Casimiri Morawski. Cracoviae: Typis Universitatis Jagiellonicae, 1908.
Petrarca, Franciscus. De remediis utriusque fortunae. Cremona: Bernardinus de Misintis et Caesar Parmensis, 1492.
Plezia, Marian, ed. Słownik łacińsko-polski. Vol. 1 (s.v. “Alea”). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
Potocki, Wacław. Argenida, którą Jan Barklajus po łacinie napisał…. Warszawa: Kolegium OO. Scholarum Piarum, 1697.
Potocki, Wacław. Dzieła. Vol. 3: Moralia i inne utwory z lat 1688-1696. Edited by Leszek Kukulski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987.
———. “Mojej Wielce M[iłoś]ciwej Pani i jedynie kochanej synowej [...] przy posłaniu Syloreta.” In Potocki. Moralia albo rzeczy do obyczajów, nauk i przestróg w każdym stanie żywota ludzkiego…. Manuscript, Biblioteka Narodowa. Reference number 3049 III. https://polona.pl/item/moralia,MTk0NzI2OQ/696/#info-:metadata.
———. Syloret albo prawdziwy abrys po ciężkim straconych synów żalu im niespodziewańszego, tym większego smutnego ojca wesela…. Manuscript, Ossolineum. Reference number 40/II. https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=5443.
———. Syloret albo prawdziwy obraz nieosłabionego najdotkliwszymi przeciwnościami męstwa i uszczęśliwionej w poddawaniu się Boskim wyrokom ufności [...] w rymie polskim żywszymi kolorami odnowiony. N.p.: 1764. https://polona.pl/item/syloret-albo-prawdziwy-obraz-nie-oslabionego-naydotkliwszemi-przeciwnosciami-mestwa-y,MTMxODE4NzQ2/1/#info:metadata.
Rusnak, Radosław. “On Some of the Consequences of the Intertextual Entanglements of the Polish Romance Writing in the Second Half of the Seventeenth Century: The Case of Wacław Potocki’s Syloret.” In Non-classical Genres: Theory and Practice. Edited by Joanna Krauze-Karpińska and Magdalena Piskała. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2022.
Sarbiewski, Maciej Kazimierz. O poezji doskonałej, czyli Wergiliusz i Homer (De perfecta poesi, sive Vergilius et Homerus). Edited by Stanisław Skimina. Translated by Marian Plezia. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, 1954.
Shanzer, Danuta. “Interpreting the Consolation.” In The Cambridge Companion to Boethius. Edited by John Marenbon. Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
Sokolski, Jacek. Bogini – pojęcie – demon: Fortuna w dziełach autorów staropolskich. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1996.
Szuwalski, Krzysztof. “‘Historia’ i ‘romans’ jako terminy genologiczne w świadomości literackiej Wacława Potockiego.” Pamiętnik Literacki 67, no. 4 (1976): 199–211.
Wierzbicka-Trwoga, Krystyna. “Cechy gatunkowe romansu.” Terminus 21, no. 2(51) (2019): 197–214.
John Paul II Catholic University of Lublin https://orcid.org/0000-0002-4365-2864







