Dignity in an Extreme Situation: A Story of Trauma and Loss in the Family Post-memory
Abstract
The article discusses the topic of private memory, which remains part of social and cultural memory. The present seems so different and distant from the past that each of them may constitute a separate world, completely different from the other. The issue of responsibility and punishment for those responsible for the Holocaust, the cruelest of wars, perpetrators of crimes against the Jewish and Polish nations, still remains relevant in the discourse of memory. It is there as an ethical and historical problem, but above all, as an awareness of trauma and loss, a sense of being one of the bearers of the burden imposed by history on a generation of victims; even more so today, when attempts are made to equalize the suffering of both sides involved in World War II. The aim of the article is to analyze the issue of dignity in an extreme situation. In the analysis, I use the following categories: post-memory, cultural and communication memory, intergenerational trauma and narrative. I consider post-memory as a constitutive part of the narrative about the family past, especially the transmission of intergenerational memory burdened with trauma. The text tells a story about attempts to maintain human dignity, inherent in every person, in extreme situations. According to the philosophy of Barbara Skarga and the ideas promoted by the Catholic Church, dignity is the feature of humanity that cannot be taken away by any torturer, totalitarian system or authority. The issue of dignity dates back to Greek philosophy and culture. To reflect on the memory of intergenerational trauma, I use photos and documents from the family archive. They are not only part of the collection of souvenirs, but also objects, artifacts of memory, allowing the reconstruction of the narrative about the war past and the difficult legacy of the generation of trauma.
Keywords:
dignity, cultural and communicative memory, extreme situation, narrative, intergenerational trauma, World War II, HolocaustReferences
Applebaum-Sikorska, Ann. Czerwony głód. Translated by Barbara Gadomska and Wanda Gadomska. Warszawa: Wydawnictwo Agora, 2018.
Ankersmit, Frank. “Pochwała subiektywności.” Translated by Tomasz Sikora. In Pamięć, etyka i historia. Edited by Ewa Domańska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002.
Assmann, Aleida. “Między historią a pamięcią.” Translated by Magdalena Saryusz-Wolska. In Pamięć zbiorowa i kulturowa: Współczesna perspektywa niemiecka. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska, Kraków: Universitas, 2009.
Assmann, Jan. Pamięć kulturowa: Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych. Translated by Anna Korczyńska-Pham. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
Atlas, Galit. Emocjonalne dziedzictwo: Terapeutka, pacjenci i spuścizna traumy. Translated by Piotr Cieślak. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2023.
Bafia, Stanisław. “Dziedzictwo XX wieku.” In W trosce o godność człowieka. Edited by Stanisław Bafia. Olsztyn: Wyższe Seminarium Duchowne Metropolii Warmińskiej Hosianum, 2007.
Barthes, Roland. Światło obrazu: Uwagi o fotografii. Translated by Jacek Trznadel. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2008.
Bronk, Andrzej. “Kategoria godności człowieka.” Annales Universitatis Curie-Skłodowska: Sectio I; Philosophia–Sociologia, no. 1 (35) (2010): 77–96.
Czarnowski, Stefan. Powstawanie nowej kultury. In Małgorzata Legiędź-Gałuszka, Czarnowski. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1989.
Courtois, Stéphane, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, et al. Czarna księga komunizmu: Zbrodnie, terror, prześladowania. Translated by Krzysztof Wakat, Andrzej Nieuważny, Blanka Panné, et al. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.
Didi-Huberman, Georges. Obrazy mimo wszystko. Translated by Mai Kubiak Ho-Chi. Kraków: Universitas, 2008.
Dudek, Joanna. “Marii Ossowskiej ujęcie osoby, osobowości i godności.” In Szkice o godności człowieka. Edited by Marek Piechowiak and Tomasz Turowski. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2012.
Dylus, Aniela. “Godność człowieka: fundament wartości europejskich.” Teologia i Człowiek 3 (2004): 9–18.
Falkiewicz, Andrzej. Polski Kosmos: 10 esejów o Gombrowiczu. Wrocław: Wrocławska Drukarnia Naukowa, 1996.
Fedyszak-Radziejowska Beata, Etos pracy rolnika: Modele społeczne a rzeczywistość, Warszawa: IRWiR PAN, 1992
Ferenc-Piotrowska, Maria. “Trajektoria rodzinna jako szczególny sposób doświadczania cierpienia – wnioski z analizy dokumentów osobistych z getta warszawskiego.” Kultura i Społeczeństwo, no. 3 (2017): 185–95.
Freud, Sigmund. Poza zasadą przyjemności. Translated by Jerzy Prokopiuk. Warszawa: PWN, 1975.
Frydryczak, Beata. Świat jako kolekcja: Próba analizy estetycznej natury rzeczywistości. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora, 2002.
Galit, Atlas. Emocjonalne dziedzictwo: Terapeutka, pacjenci i spuścizna traumy. Translated by Piotr Cieślak. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2023.
Gombrowicz, Witold. Pornografia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.
Grzesiuk, Stanisław. Pięć lat kacetu. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2018.
Halbwachs, Maurice. Społeczne ramy pamięci. Translated by Marcin Król. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
Heigl, Claudia. “Dorf Münster.” Heimatgeschichte Steinach. https://heimatgeschichtesteinach.de/gemeinde/muenster/dorf-muenster.html.
Hirsch, Marianne. “Żałoba i postpamięć.” Translated by Katarzyna Bojarska. In Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Edited by Ewa Domańska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2010.
Iwiński, Józef E. Walka o życie i godność ludzką w obozie koncentracyjnym Gusen w latach 1940-1942. Warszawa: Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce and Instytut Pamięci Narodowej, 1989.
Jung, Carl Gustav. “The Therapeutic Value of Abreaction.” Translated by Richard F.C. Hull. In Collected Works of C. G. Jung. Vol. 16. Princeton: Princeton University Press, 1966.
Kaźmierska, Kaja. Biografia i pamięć: Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2008.
Kępiński, Marcin. “Etos chłopski i ludzie pracy: Nauczyciele z awansu społecznego o pracy w badaniach nad pamięcią społeczną Polski Ludowej 2009-1012.” Zeszyty Wiejskie, no. 24 (2018): 109–24.
———. Pomiędzy pamięcią autobiograficzną a zbiorową: Polska Ludowa i stan wojenny w narracjach łódzkich nauczycieli. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016.
———. “Przedmioty PRL-u: Nośniki pamięci czy śmieci? Łódzcy nauczyciele o swoich pamiątkach.” In Śmieć w kulturze. Edited by Katarzyna Kulikowska and Cezary Obracht-Prondzyński. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2015.
———. “Wspomnienie o moim mieście, a właściwie moich miejskich peryferiach: Rozmowa z Marią Kępińską.” In Małe miasta w czasach płynnej nowoczesności. Edited by Tomasz Siemiński. Pruszcz Gdański and Bytów: Wydawnictwo Jasne, 2014.
———. “The Wall of Silence Surrounding Literature and Remembrance: Varlam Shalamov’s ‘Artificial Limbs, Etc.’ as a Metaphor of the Soviet Empire.” Acta Universitatis Lodziensis: Folia Litteraria Polonica 57, no. 2 (2020): 7–25.
———. Transcendentne kino Darrena Aronofsky’ego: Film, sacrum i mit. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2023.
Kilanowski, Marcin. W obronie ludzkiej godności i solidarności: Erich Fromm i Isaiah Berlin ku nowym filozoficznym podstawom państwa i prawa. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2018.
Koch, Henryk. “Godność człowieka – niezbywalnym prawem i fundamentem ładu społecznego.” Prespectiva: Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne 6, no. 1 (10) (2007): 90–104.
Kula, Marcin. Nośniki pamięci historycznej. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2002.
Majkrzak, Henryk. Godność i niegodność człowieka. Kraków: Klub Fides et Ratio, 2009.
Mariański, Janusz. Godność ludzka – wartość ocalona? Studium socjopedagogiczne. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy, 2017
Maruszewski, Tomasz. Pamięć autobiograficzna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005.
Misiaszek, Antoni. “Godność człowieka w teologii pastoralnej.” In W trosce o godność człowieka. Edited by Stanisław Bafia. Olsztyn: Wyższe Seminarium Duchowne Metropolii Warmińskiej Hosianum, 2007.
Nowak, Jacek. Społeczne reguły pamiętania: Antropologia pamięci zbiorowej. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2011.
Nowak, Justyna. “Dlaczego nadal myślę o wojnie? Doświadczenie postpamięci Sachy Batthyany’ego.” Politeja, no. 2 (65) (2020): 89–98.
Ossowska, Maria. Normy moralne: Próba syntetyzacji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
Pawełczyńska, Anna. Wartości a przemoc: Zarys socjologicznej problematyki Oświęcimia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995.
Piszkalski, Henryk. “Problem ‘sytuacji granicznych’ w ujęciu Karla Jaspersa.” Analecta Cracoviensisa 10 (1978): 99–116.
Pomian, Krzysztof. Historia: Nauka wobec pamięci. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skołodowskiej, 2006.
Propp, Władimir. Historyczne korzenie bajki magicznej. Translated by Jacek Chmielewski, Warszawa: Wydawnictwo KR, 2003.
———. Nie tylko bajka. Translated by Danuta Ulicka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
Ratkowska-Widlarz, Lucyna. “Narracje (relacje świadków) w warsztacie antropologa kultury: Pamięć i antropologia.” Wrocławski Rocznik Historii Mówionej 1 (2011): 35–56.
Ricoeur, Paul. Pamięć, historia, zapomnienie. Translated by Janusz Margański. Kraków: Universitas, 2007.
Riemann, Gerhard, and Fritz Schütze. “Trajektoria jako podstawowa koncepcja teoretyczna w analizach cierpienia i bezładnych procesów społecznych.” Translated by Zbigniew Bokszański and Andrzej Piotrowski. Kultura i społeczeństwo 36, no. 2 (1992): 89–109.
———. “Trajektoria jako podstawowa koncepcja teoretyczna w analizach cierpienia i bezładnych procesów społecznych.” Translated by Zbigniew Bokszański and Andrzej Piotrowski. In: Metoda biograficzna w socjologii antologia tekstów. Edited by Kaja Kaźmierska. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2012.
Rokuszewska-Pawełek, Alicja. Chaos i przymus: Trajektorie wojenne Polaków – analiza biograficzna. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2002.
Rouillé, André. Fotografia: Między dokumentem sztuką współczesną. Translated by Oskar Hedemann. Kraków: Universitas, 2007.
Saryusz-Wolska, Magdalena, and Robert Traba, eds., s.v. “Trauma” (by Krystyna Bojarska). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014.
Schütze, Fritz. “Trajektorie cierpienia jako przedmiot badań socjologii interpretatywnej.” Translated by Marek Czyżewski. Studia Socjologiczne, no. 1 (144) (1997): 11–56.
Sikora, Sławomir. Fotografia: Między dokumentem a symbolem. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2004.
Skarga, Barbara. “Godność w godzinie rozpaczy.” Tygodnik Powszechny. https://www.tygodnikpowszechny.pl/godnosc-w-godzinie-rozpaczy-133358.
———. Innego końca świata nie będzie: Z Barbarą Skargą rozmawiają Katarzyna Janowska i Piotr Muchowski. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2007.
———. Po wyzwoleniu... 1944-1956. Warszawa: Fundacja Aletheia, 2000.
———. Ślad i obecność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
Sontag, Susan. O fotografii. Translated by Sławomir Magala. Kraków: Wydawnictwo Karakter, 2017.
Soulages, François. Estetyka fotografii: Strata i zysk. Translated by Beata Mytych-Forajter and Wacław Forajter. Kraków: Universitas, 2007.
Styk, Józef. Chłopski świat wartości: Studium socjologiczne. Włocławek: Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników, 1993.
Szałamow, Warłam. Opowiadania kołymskie. Vols. 1-2. Translated by Juliusz Baczyński. Gdańsk: Wydawnictwo Atext, 1991.
———. “Protezy.” In Opowiadania kołymskie. Vol. 2. Translated by Juliusz Baczyński. Gdańsk: Wydawnictwo Atext, 1991.
Thompson, Paul. “Głos przeszłości: Historia mówiona.” Translated by Michał Kierzkowski. In Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Edited by Ewa Domańska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2010.
Topolski, Aleksander. Biez wodki: Moje wojenne przeżycia w Rosji. Translated by Piotr Wilczek. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011.
Wat, Aleksander. Mój wiek: Pamiętnik mówiony. Vol. 1. Warszawa: Czytelnik, 1990.
Welzer, Harald. “Materiał, z którego zbudowane są biografie.” Translated by Magdalena Saryusz-Wolska. In Pamięć zbiorowa i kulturowa: Współczesna perspektywa niemiecka. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska. Kraków: Universitas, 2009.
White, Hayden. “Przeszłość praktyczna.” Translated by Agata Czarnacka. In Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Edited by Ewa Domańska. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2010.
———. Poetyka pisarstwa historycznego. Translated by Ewa Domańska, Marek Wilczyński, et. al. Edited by Ewa Domańska and Marek Wilczyński. Kraków: Universitas, 2000.
Wolynn, Mark. Nie zaczęło się od ciebie: Jak dziedziczona trauma wpływa na to, kim jesteśmy i jak zakończyć ten proces. Translated by Maria Reimann. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2022.
Zadrożyńska, Anna. Homo faber, homo ludens: Etnologiczny szkic o pracy w kulturach tradycyjnej i współczesnej. Warszawa: PWN, 1983.
Znaniecki, Florian. Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości. Warszawa: PWN, 1974.
