Literature as Natural Theology? Post-secular Motifs in Andrzej Kijowski’s Late Works
Abstract
By the end of his life, Andrzej Kijowski, literary critic and writer, returned to
the practice of the Catholic faith. His inquisitiveness of a convert enabled him
to advance an original theory of the relationship between literature and religion.
The perspective adopted by the Polish critic was partly in line with the ideas,
proposed much later, by Charles Taylor and Graham Ward. Kijowski, how ever, developed his views independently, drawing inspiration from the works by Józef Tischner, Christopher Dawson, and others. The author of the article analyzes Kijowski’s essays included in the collection Tropy (1986) and excerpts from his published and unpublished diaries written in the nineteen eighties, as well as notes from the same period, to reconstruct a forgotten current in the Polish Catholic literary criticism. The aim of the paper is to demonstrate that
Kijowski’s position was different that that taken by the Polish school of the literary theory of the sacred and that the author of Tropy in numerous ways anticipated the post-secular theories, while remaining an orthodox Catholic thinker.
Keywords:
post-secularism, Catholicism, Andrzej Kijowski, literary criticism, religionReferences
Beckford, James A. “SSSR Presidential Address: Public Religions and the Postsecular; Critical Reflections.” Journal for the Scientific Study of Religion 51, no. 1 (2012): 1–19.
Betz, John R. After Enlightenment: The Post-Secular Vision of J. G. Hamann. Oxford: Wiley-Blackwell, 2009.
Biedrzycki, Krzysztof. “Dedal na tropach Pana Boga.” Znak 40, no. 4 (395) (1988): 93–97.
Bielik-Robson, Agata. “Inne nawrócenie: Stanisława Brzozowskiego katolicyzm osobisty.” In Bielik-Robson, Cienie pod czerwoną skałą: Eseje o literaturze. Gdańsk: słowo/oraz terytoria, 2016.
Bielik-Robson, Agata. “Na pustyni”: Kryptoteologie późnej nowoczesności. Kraków: Univresitas, 2008.
Bloom, Harold. Ruin the Sacred Truths: Poetry and Belief from the Bible to the Present. Cambridge and London: Harvard University Press, 1991.
Bogalecki, Piotr. “Pokorne prze(d)stawienia: Postsekularyzm w badaniach literackich.” In Literatura a religia – wyzwania epoki świeckiej. Vol. 1. Teorie i metody. Edited by Tomasz Garbol and Łukasz Tischner. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2020.
Bradley, Arthur, Jo Carruthers, and Andrew Tate. “Introduction: Writing Post-Secularity Spiritual Identities.” In Literature and the Post-Secular Imagination. Edited by Jo Carruthers and Andrew Tate. Oxford, Bern, and Berlin: Peter Lang, 2010.
Dawson, Charles. Religia i kultura. Translated by Jolanta W. Zielińska. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1964.
Eliade, Mircea. W poszukiwaniu historii i znaczenia religii. Translated by Agnieszka Grzybek, Wydawnictwo KR, Kraków 1997.
Garbol, Tomasz. “Bogowie stali się chorobami?” In Literatura a religia – wyzwania postsekularności. Edited by Tomasz Garbol. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2017. Greeley, Andrew. The Catholic Imagination. Berkeley: University of California Press, 2000.
Horubała, Andrzej. “Tropami Andrzeja Kijowskiego.” In Horubała, Marzenie o chuliganie. Warszawa: Casablanca Studio, 1999.
Hume, David. Dialogi o religii naturalnej: Naturalna historia religii. Translated by Anna Hochfeldowa. Warszawa: PWN, 1962.
James, William. Doświadczenia religijne: Studium natury ludzkiej. Translated by Jan Hempel. Kraków: Nomos, 2011.
Jasińska-Wojtkowska, Maria. “Problemy identyfikacji religijności dzieła literackiego.” Roczniki Humanistyczne 28, no. 1 (1980): 53–64.
Juszczak, Wiesław. Fragmenty: Szkice z teorii i filozofii sztuki. Warszawa: PIW, 2017.
Kijowski, Andrzej. Dziennik 1955-1969. Edited by Jan Błoński and Kazimiera Kijowska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1998.
Kijowski, Andrzej. Dziennik 1970-1977. Edited by Jan Błoński and Kazimiera Kijowska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1998.
Kijowski, Andrzej. Dziennik 1978-1985. Edited by Jan Błoński and Kazimiera Kijowska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.
Kijowski, Andrzej. Dzienniki z lat 1978-1985. Andrzej Kijowski’s Archive in Ossolineum in Wrocław. Reference number ArchAK 17956/II.
Kijowski, Andrzej. “Grymas Baudelaire’a.” In Charles Baudelaire, Sztuka romantyczna: Dzienniki poufne. Translated by Andrzej Kijowski. Warszawa: Czytelnik, 1971.
Kijowski, Andrzej. “‘Jak młodość orłów...’” In Kijowski, Tropy. Poznań: W drodze, 1986.
Kijowski, Andrzej. “Kultura jest wiarą.” W drodze 8, no. 8 (1980): 4–7.
Kijowski, Andrzej. “Kultura miejscem spotkania Boga i człowieka.” In Kijowski, Tropy. Poznań: W drodze, 1986.
Kijowski, Andrzej. Odczyty i notatki na temat historii Kościoła i teologii. Andrzej Kijowski’s Archive in Ossolineum in Wrocław. Reference number ArchAK 17999/II.
Kijowski, Andrzej. “Postscripta to Saint Augustine’s Confessions.” Translated by Jadwiga Kosicka. In Four Decades of Polish Essays. Edited by Jan Kott. Evanston: Northwestern University Press, 1990.
Kijowski, Andrzej. “Religia i literatura.” In Kijowski, Tropy. Poznań: W drodze, 1986. [Kijowski, Andrzej, and Kazimiera Kijowska.] “PRL skończył się w Sierpniu: Z A. Kijowskim rozmawia K. Kijowska.” Nowy Napis Co Tydzień, no. 67 (2020). https:// nowynapis.eu/tygodnik/nr-67/artykul/prl-skonczyl-sie-w-sierpniu.
Kwaśnicka, Marta. “Andrzej Kijowski – mit krytyka.” In Andrzej Kijowski, Dzieje literatury pozbawionej sankcji. Vol. 1. Edited by Andrzej Tadeusz Kijowski. Kraków: Instytut Literatury, 2020.
Martwicki, Krzysztof. “Raport w sprawie teologii literackiej.” Studia Płockie 23 (1995): 89–99.
Mascall, Eric L. Otwartość bytu. Translated by Sylwester Zalewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1988.
McClure, John A. Półwiary: Literatura postsekularna w czasach Pynchona i Morrison. Translated by Tomasz Umerle. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2016.
Morrissey, Lee. “Literature and the Postsecular: Paradise Lost?” Religion & Literature 41, no. 3 (2009): 98–106.
Nowak, Maciej. “Badania nad relacją literatury i religii w Polsce po roku 1945.” In Literatura a religia – wyzwania epoki świeckiej. Vol. 1. Teorie i metody. Edited by Tomasz Garbol and Łukasz Tischner. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2020.
Pickstock, Catherine. Repetition and Identity: The Literary Agenda. Oxford: Oxford University Press, 2013.
Piekarski, Ireneusz. “Interpretacja kerygmatyczna a tradycje i perspektywy badań literackich.” In Interpretacja kerygmatyczna: Doświadczenia – re-wizje – perspektywy. Edited by Jarosław Borowski, Edward Fiała, and Ireneusz Piekarski. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2014.
Sawicki, Stefan. “Ethos polskiej literatury.” In Sawicki, Wartość – Sacrum – Norwid: Szkice i studia aksjologicznoliterackie. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1994.
Sawicki, Stefan. “Sacrum w literaturze.” Pamiętnik Literacki 71, no. 3 (1980): 169–82
Sawicki, Stefan. Z pogranicza literatury i religii: Szkice. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1979.
Skórczewski, Dariusz. Aby rozpoznać siebie: Rzecz o Andrzeju Kijowskim, krytyku literackim i publicyście. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1996.
Taylor, Charles. A Secular Age. Cambridge and London: Belknap Press, 2007.
Skórczewski, Dariusz. Źródła podmiotowości: Narodziny tożsamości współczesnej. Edited by Tadeusz Gadacz. Translated by Marcin Gruszczyński et al. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
Tischner, Józef. Myślenie według wartości. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2011. Tischner, Łukasz. “Epifaniczna moc literatury: O badaniach Charlesa Taylora.” In
Literatura a religia – wyzwania epoki świeckiej. Vol. 1. Teorie i metody. Edited by Tomasz Garbol and Łukasz Tischner. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2020.
Tomasik, Agnieszka. (Nie)napisane arcydzieło: Znaczenie “Dziennika” w twórczości Andrzeja Kijowskiego. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
Tomaszewska, Wiesława. Andrzej Kijowski: Biografia – bibliografia – recepcja; Studium dokumentacyjne. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2005.
Tomaszewska, Wiesława, ed. Andrzeja Kijowskiego portret wielokrotny: Pamięci pisarza w dwudziestą rocznicę śmierci. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2008.
Tomaszewska, Wiesława. Między ideą a rzeczywistością: Andrzeja Kijowskiego wizja literatury. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2002.
Tomaszewska, Wiesława, ed. W kręgu tematów i form literackich: Szkice o twórczości Andrzeja Kijowskiego. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2015.
Tomaszewska, Wiesława, Kazimiera Kijowska, and Tomasz Burek, eds. Andrzej Kijowski i krytycy: Antologia. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2005.
Tomaszewska, Wiesława, and Teresa Winek, eds. Andrzej Kijowski i literaturoznawcy: Studia. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2007.
Tracy, David. Blessed Rage for Order: The New Pluralism in Theology. San Francisco: Haper & Row, 1988.
Tracy, David. The Analogical Imagination: Christian Theology and the Culture of Pluralism. New York: Crossroad, 1981.
Warchala, Michał. “Postsekularność nowoczesna, nowoczesność postsekularna.” In Literatura a religia – wyzwania postsekularności. Edited by Tomasz Garbol. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2017.
Warchala, Michał. “Romantyzm postsekularny – przypadek Shelleya.” Wielogłos, no. 2 (24) (2015): 29–45.
Ward, Graham. “Introduction: ‘Where we stand.’” In The Blackwell Companion to Postmodern Theology. Edited by Graham Ward. Oxford: Blackwell Publishers, 2001.
Ward, Graham. “The Voice of the Other.” New Blackfriars 77, no. 909 (1996): 518–28.
Ward, Graham. Theology and Contemporary Critical Theory. London: Palgrave Macmillan, 2000.
Wasserman, Earl R. The Subtler Language: Critical Readings of Neoclassic and Romantic Poems. Baltimore: John Hopkins University Press, 1968.
Zieliński, Marek. “Wolność i udawanie.” Przegląd Katolicki 75, no. 15 (147) (1987): 5–6.
