On Understanding without Agreement: Leszek Koczanowicz’s Concept of the Politics of Dialogue
Małgorzata BORKOWSKA
John Paul II Catholic University of Lublin , Polandhttps://orcid.org/0000-0001-5782-3751
Abstract
The aim of the article is to analyze Leszek Koczanowicz’s concept of the politics of dialogue in terms of assessing the usefulness of the category of dialogue to create an alternative to two opposing models of democracy: deliberation in the version proposed by Jürgen Habermas and hegemony (radical democracy) developed by Ernesto Laclau and Chantal Mouffe. Referring to American pragmatism and Mikhail Bakhtin’s theory, i.e. the theories that place dialogue and communication at the center of the social world, Koczanowicz concludes that due to the indelibility of antagonism from social life and politics, the measure of the value of dialogue is not so much achieving consensus (which is not always possible), but broadening the horizon of mutual understanding by the parties to the dialogue. Such an approach reveals a normative dimension to democracy, which is not only a system securing the sovereignty of the people, but also a struggle to maintain understanding among people.
Keywords:
dialogue, democracy, understanding, agreement, models of democracyReferences
Bachtin, Michaił. Problemy literatury i estetyki. Translated by Wincenty Grajewski. Warszawa: Czytelnik, 1982.
Bachtin, Michaił. Problemy poetyki Dostojewskiego. Translated by Natalia Modzelewska. Warszawa: PIW, 1986.
Bachtin, Michaił. Estetyka twórczości słownej. Translated by Danuta Ulicka. Warszawa: PIW, 1986.
Bourdieu, Pierre. Dystynkcja: Społeczna krytyka władzy sądzenia. Translated by Piotr Biłos. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2005.
Colleran, Daniel E. “Demokracja niekonsensualna: Czas i pragnienie dialogu w Truposzu Jima Jarmuscha”. Translated by Katarzyna Liszka. In Między rozumieniem a porozumieniem: Eseje o demokracji niekonsensualnej. Edited by Leszek Kocza-nowicz, Katarzyna Liszka, and Rafał Włodarczyk. Warszawa: PWN, 2015.
Derrida, Jacques. The Other Heading: Reflections on Today’s Europe. Translated by Pascale-Anne Brault and Michael B. Naas. Bloomington: Indiana University Press, 1992.
Derrida, Jacques. Spectres de Marx: L’État de la dette, le travail du deuil et la nouvelle Internationale. Paris: Gaililée, 1993.
Derrida, Jacques. Widma Marksa. Translated by Tomasz Załuski, Warszawa: Wydaw-nictwo PWN, 2024.
Foucault, Michel. Nadzorować i karać: Narodziny więzienia. Warszawa: PIW, 1997.
Fukuyama, Francis. “Przyszłość historii: Czy liberalna demokracja przetrwa schyłek klasy średniej?” Translated by Michał Warchala. Przegląd Polityczny, no. 111 (2012): 40–48.
Galtung, Johan. “Violence, Peace and Peace Research.” Journal of Peace Research6, no. 3 (1969): 167–91.
Gdula, Maciej. “Nie bójmy się konfliktu.” In Chantal Mouffe, Polityczność: Przewodnik Krytyki politycznej. Translated by Joanna Erbel. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2008.
Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2004.
Habermas, Jürgen. Teoria działania komunikacyjnego. Translated by Marek J. Siemek. Vol. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999.
Jezierska, Katarzyna. Radical Democracy Redux: Politics and Subjectivity beyond Habermas and Mouffe. Örebro: Örebro University Press, 2011.
Koczanowicz, Leszek. “Beyond Dialogue and Antagonism: A Bakhtinian Perspective on the Controversy in Political Theory.” Theory and Society 40, no. 5 (2011): 553–66.
Koczanowicz, Leszek. “The Choice of Tradition and the Tradition of Choice: Habermas’s and Rorty’s Interpretation of Pragmatism.” Philosophy and Social Criticism 25, no. 1 (1999): 55–70.
Koczanowicz, Leszek. “Dialog i antagonism.” In Koczanowicz, Lęk nowoczesny: Eseje o demokracji i jej adwersarzach. Kraków: Universitas, 2011.
Koczanowicz, Leszek. “Etyka demokracji.” In Koczanowicz, Lęk nowoczesny: Eseje o demokracji i jej adwersarzach. Kraków: Universitas, 2011.
Koczanowicz, Leszek. “Lęki ciała politycznego: Władza cielesna i mikrofi zyka emancypacji.” In Koczanowicz, Lęk nowoczesny: Eseje o demokracji i jej adwersa-rzach. Kraków: Universitas, 2011.
Koczanowicz, Leszek. Lęk i olśnienie: Eseje o kulturze niepokoju. Warszawa: Instytut Badań Literackich, 2020.
Koczanowicz, Leszek. Lęk nowoczesny: Eseje o demokracji i jej adwersarzach. Kraków: Universitas, 2011.
Koczanowicz, Leszek. Polityka czasu: Dynamika tożsamości w postkomunistycznej Polsce. Translated by Katarzyna Liszka. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, 2009.
Koczanowicz, Leszek. Polityka dialogu: Demokracja niekonsensualna i wspólnota krytyczna. Translated by Katarzyna Liszka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015.
Koczanowicz, Leszek. Niedokończone polityki: Demokracja, populizm, autokracja. Kraków: Wydawnictwo Pasaże, 2022.
Koczanowicz, Leszek. “Wspomnienia z dzieciństwa w widmowym świecie.” Teksty Drugie 4(2019): 297–300.
Koczanowicz, Leszek. Wspólnota i emancypacje: Spór o społeczeństwo postkonwencjonalne. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, 2002.
Kołakowski, Leszek. Moje słuszne poglądy na wszystko. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2011.
Kurlantzick, Joshua. Demokracja liberalna w odwrocie. Translated by Tomasz Zmyśliński. Warszawa: Wydawnictwo Nowej Konfederacji, 2022.
Laclau, Ernesto, and Chantal Mouffe. Hegemonia i socjalistyczna strategia. Translated by Sławomir Królak. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, 2007.
Lefort, Claude. Democracy and Political Theory. Translated by David Macey. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1988.
Lefort, Claude. L’invention démocratique. Les limites de la domination totalitaire. Paris: Fayard,1994.
Matusov, Eugene. “Applying Bakhtin Scholarship on Discourse in Education: A Criti-cal Review Essay.” Educational Theory 57, no. 2 (2007): 215–37.
Mead, George Herbert. Umysł, osobowość i społeczeństwo. Translated by Zofi a Zwolińska. Warszawa: PWN, 1975.
Mouffe, Chantal. Agonistyka. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2015.
Mouffe, Chantal. Polityczność: Przewodnik Krytyki politycznej. Translated by Joanna Erbel. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2008.
Mouffe, Chantal. „Wyzwanie Schmitta.”In Schmitt, Wyzwanie polityczności. Edited by Chantal Mouffe. Translated by Tomasz Leśniak and Piotr Płucienniczak. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2011.
Patton, Paul. “Derrida, Politics and Democracy to Come.” Philosophy Compass 6, no. 2 (2007): 766–80.
Stoff Andrzej.“Karnawalizacja kultury: Walka śmiechu z radością.” Ethos: Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL 24, nos. 1–2 (93–94) (2011): 166–78.
Szahaj, Andrzej. Ironia i miłość: Neopragmatyzm Richarda Rorty’ego w kontekście sporu o postmodernizm. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2012.
de Tocqueville, Alexis. O demokracji w Ameryce. Translated by Barbara Janicka and Marcin Król. Kraków: Znak, 1996.
V-Dem Institute, Democracy Report 2025: 25 Years of Autocratization – Democracy Trumped?. V-Dem, https://v-dem.net/publications/democracy-reports/.
Where Democracy Is Most at Risk? Four Lessons from EIU’s New Ranking of Demo-cracies. The Economist, https://www.economist.com/graphic-detail/2024/02/14/four-lessons-from-the-2023-democracy-index.
Wittgenstein, Ludwig. Dociekania fi lozofi czne. Translated by Bogusław Wolniewicz. Warszawa: PWN, 1972.
John Paul II Catholic University of Lublin https://orcid.org/0000-0001-5782-3751
