Affects: The Heart of the Polish Avant-garde Theater
Paweł STANGRET
Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw , Polandhttps://orcid.org/0000-0002-5162-4804
Abstract
The article focuses on the theatrical output of Tadeusz Kantor and Jerzy Grotowski. addressing the issue of how they conceived of triggering affects by means of stage performances. The problem in question was particularly relevant in the case of Kantor, who created the concept of the “constructivism of emotions.” While neither of the artists explicitly referred to that category, it was nevertheless relevant to the performances they staged. The other problem analyzed in the paper is the presence of the issue of affectivity in the theoretical concepts the artists developed in their respective theories of the creative process and in their perceptions of the function of the theater as an art. While the outputs of Kantor and Grotowski show many differences, one can also point to the aspects of the concept of the theater they shared. Significantly, however, the paper shows the indebtedness of both artists (in particular Tadeusz Kantor) to the ideas and concepts worked out by Stanislaw Ignacy Witkiewicz, whose theory of the Pure Form, formulated in the 1920’s, shows a surprising closeness to Gilles Deleuze and Félix Guattari’s philosophical considerations on the affect in art. To Polish avant-garde artists, the categories of preservation, materiality, necessity, and composition were at the heart of an understanding of affectivity and the outputs of Kantor and Grotowski demonstrate how significant the issue of affectivity was to them in their appeal to the audience. Another characteristic their plays shared was a dialectic of Polishness and universality, which came to light in the international reception of their works. A philosophical analysis of the concept of the affect the artists used shows how close it was to that considered on the grounds of phenomenology.
Keywords:
Tadeusz Kantor, Jerzy Grotowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, the theory of pure form, neo-avantgarde, the affect, modern theaterReferences
Artaud, Antonin. The Theatre and Its Double. Translated by Mark Taylor-Batty. London, New York and Dublin: Methuen Drama, 2024.
Baranowska, Małgorzata. Surrealna wyobraźnia i poezja. Warszawa: Czytelnik, 1984.
Borowski, Wiesław. Tadeusz Kantor.Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1982.
Breton, André. “Manifesto of Surrealism” (1924). In André Breton, Manifestoes of Surrealism, trans. Richard Seaver and Helen R. Lane. Ann Arbor: The University of Michigan Press, 1969.
Burzyńska, Anna R. “Afekt – podejrzany i pożądany.” In Kultura afektu – afekty w kulturze: Humanistyka po zwrocie afektywnym. Edited by Ryszard Nycz, Anna Łebkowska, and Agnieszka Dauksza. Warszawa: IBL PAN, 2016.
Czapliński, Przemysław. “Poetyka afektywna i powieść o rodzinie.” In Kultura afektu – afekty w kulturze: Humanistyka po zwrocie afektywnym. Edited by Ryszard Nycz, Anna Łebkowska, and Agnieszka Dauksza. Warszawa: IBL PAN, 2016.
Deleuze Gilles, and Félix Guattari. “Percept, Affect, and Concept.” In Deleuze and Guattari, What Is Philosophy? Translated by Hugh Tomlinson and Graham Bur-chell. New York: Columbia University Press, 1994.
Dombrowski, Maciej. “Witkacego metafizyka cielesności.” Avant 5, no. 1 (2014): 153–71.
Eliot, Thomas Stearns. “Animula.” In Eliot, Collected Poems 1909–1962. New York: Harcourt, Brace & World, Inc., 1963.
Eliot, Thomas Stearns. “The Hollow Men.” In Eliot, Collected Poems 1909–1962. New York: Harcourt, Brace & World, Inc., 1963.
“Goście Starego Teatru: Spotkanie dziesiąte, 13 lutego 1994,” Teatr, no. 10 (1994): 4–10.
Grotowski, Jerzy. “O praktykowaniu romantyzmu.” In Jerzy Grotowski, Teksty zebrane. Edited by Agata Adamiecka-Sitek et al. Warszawa: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Instytut Teatralny and Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2012.
Grotowski, Jerzy. “Świat powinien być miejscem prawdy.” In Jerzy Grotowski, Teksty zebrane, ed. Agata Adamiecka-Sitek et al. Warszawa: Instytut im. J. Grotowskiego, Instytut Teatralny, and Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2012.
Jasieński, Bruno. “Do narodu polskiego: Mańifest w sprawie natyhmiastowej futuryzacji życia.” In Antologia polskiego futuryzmu i nowej sztuki. Edited by Zbigniew Jarosiński. Wrocław: Ossolineum, 1978.
Jasieński, Bruno. “Futuryzm polski (bilans).” In Antologia polskiego futuryzmu i Nowej Sztuki. Edited by Zbigniew Jarosiński. Wrocław: Ossolineum, 1978.
Kantor, Tadeusz. Leçons de Milan. Translated by Marguerite Pozzoli and Marie Thérèse Vido-Rzewuska. Arles: Actes Sud–Papiers, 1990.
Kantor, Tadeusz. Lekcje mediolańskie 1986. Kraków: Cricoteka, 1991.
Kantor Tadeusz. Lekcje mediolańskie, recordings in the archive of Cricoteka in Cracow.
Kantor, Tadeusz. Lezioni milanesi. Translated by Ludmiła Ryba. Milan:Ubulibri,1988.
Kantor, Tadeusz. Próba mojej biografii. Manuscript in the archive of artist’s family.
Kantor, Tadeusz. Wielopole, Wielopole. Kraków and Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1984.
Kosiński, Dariusz. “Argumentum: Polski teatr przemiany 2002.” In Kosiński, Polski teatr przemiany. Wrocław: Instytut Jerzego Grotowskiego, 2007.
Nasiłowska, Anna. A History of Polish Literature. Translated by Anna Zaranko. Boston: Academic Studies Press, 2024.
Ortega y Gasset, José. The Revolt of the Masses. London and New York: Routledge, 2022.
Osiński, Zbigniew. Jerzy Grotowski: Źródła, inspiracje, konteksty. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 1998.
Osiński, Zbigniew. Jerzy Grotowski: Źródła, inspiracje, konteksty; Prace z lat 1999-2009. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
Peiper, Tadeusz. “Nowe tworzenie.” In Peiper, “Tędy.” “Nowe usta.” Edited by Teresa Podolska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
Peiper, Tadeusz. “Także inaczej.” In Peiper, “Tędy.” “Nowe usta.” Edited by Teresa Podolska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
Pleśniarowicz, Krzysztof. “Kantor-Grotowski, między maglem a wiecznością.” Performer, no. 2 (2011): https://grotowski.net/performer/performer-2/kantor-grotow-ski-miedzy-maglem-wiecznoscia.
Pronaszko, Andrzej. Odrodzenie teatru. In Myśl teatralna polskiej awangardy 1919-1939. Edited by Stanisław Marczak-Oborski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1973.
Przyboś, Julian. “Człowiek w rzeczach.” Zwrotnica, no. 8 (1926): 210.
Schiller, Leon. “Teatr jutra.”in Myśl teatralna polskiej awangardy 1919-1939. Edited by Stanisław Marczak-Oborski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1973.
Słownik języka polskiego, s.v. “afekt.”Edited by Jan Karłowicz, Adam Kryński, and Władysław Niedźwiedzki (Warszawa, Lubowski i S-ka, 1900).
Stangret, Paweł. “Awangardowy wzorzec.” In Stangret, Artysta jako tekst: Nowoczesna sztuka metatekstu. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2018.
Swoboda, Tomasz. “W poszukiwaniu afektu predeleuzjańskiego.” In Kultura afektu – afekty w kulturze: Humanistyka po zwrocie afektywnym. Edited by Ryszard Nycz, Anna Łebkowska, and Agnieszka Dauksza. Warszawa: IBL PAN, 2016.
Świeściak, Alina. “Jeszcze o awangardyzmie Juliana Przybosia.” In Przyboś dzisiaj.Edited by Zenon Ożóg, Janusz Pasterski, and Magdalena Rabizo-Birek. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017.
Tischner, Józef. Marxism and Christianity: The Quarrel and the Dialogue in Poland. Translated by Marek B. Zaleski and Benjamin Flore. Washington, D.C.: Georgetown University Press, 1987.
Turowski, Andrzej. Awangardowe marginesy. Warszawa: Instytut Kultury, 1998.
Witkiewicz, Stanisław Ignacy. Narcotics. Translated by Søren A. Gauger. Prague: Twisted Spoon Press, 2018. EPUB.
Witkiewicz, Stanisław Ignacy (“Witkacy”). “On Pure Form.” Translated by Catherine S. Leach. In Aesthetics in Twentieth-century Poland: Selected Essays. Edited by Jean G. Harrell and Alina Wierzbiańska. Cranbury, New Jersey: Associated University Presses, 1973.
Witkiewicz, Stanisław Ignacy. “Wstęp do teorii Czystej Formy w teatrze.” In Witkiewicz, Teatr i inne pisma o teatrze. Warszawa: PIW, 1995.
Wójtowicz, Aleksander. Nowa sztuka. Początki (i końce). Kraków: Wydawnictwo UJ, 2017.
Ziemke, Tom. “What’s That Thing Called Embodiment?” Proceedings of the 25th Annual Meeting of the Cognitive Science Society 6 (2003): https://www.researchgate.net/publication/248425645_What’s_that_Thing_Called_Embodiment.
