Between Care and Control: On the (In)visibility of Intimate Rights of Persons with Disabilities in the Social, Legal, and Ethical Discourses
Katarzyna ZIELIŃSKA-KRÓL
John Paul II Catholic University of Lublin , Polandhttps://orcid.org/0009-0007-7885-2042
Sylwester KASPRZAK
John Paul II Catholic University of Lublin , Polandhttps://orcid.org/0000-0002-1007-0454
Abstract
The aim of the article is to analyze the sexuality of people with disabilities from a social, legal, and ethical perspectives, taking into account the mechanisms of systemic discrimination and the barriers that impede the exercise of the right to intimacy, relationships, and bodily autonomy. In the case of people with disabilities, sexuality, which is an integral part of human identity, remains a marginalized sphere, burdened by social stereotypes, leading to emotional exclusion of such people and their restricted access to education, care, and relationships. The article is based on the social model of disability and uses the method of critical analysis of the literature on the subject, legal documents, and contemporary ethical theories (deontological, utilitarian, and virtue ethics). The authors identify the need to revise existing cultural norms and institutional practices and argue for the introduction of inclusive public policies that support the sexual and relational subjectivity of people with disabilities. The article is review-analytic in nature and contributes to the debate on dignity, justice, and equality in the context of the corporeality and autonomy of people with disabilities.
Keywords:
disability, sexuality, person with disability, autonomy, human rights, ethics, discrimination, exclusionReferences
Andrews, Erin, and Kevin M. Ayres. “Teaching Sexuality Education to Individuals with Developmental Disabilities: A Tutorial.” Behavior Analysis in Practice 9, no. 3 (2016): 274–81.
Arstein-Kerslake, Anna, and Eilionóir Flynn. “The Right to Legal Agency: Domination, Disability and the Protections of Article 12 of the Convention on the Rights of Persons with Disabilities.” International Journal of Law in Context 13, no. 1 (2017): 22–38.
Bahner, Julia. “Legal Rights or Simply Wishes? The Struggle for Sexual Recognition of People with Physical Disabilities Using Personal Assistance in Sweden.” Sexuality and Disability 30 (2012): 337–56.
Beisert, Małgorzata. Seksualność człowieka: Erotyka i miłość. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019.
Bartoszek, Antoni. Seksualność osób niepełnosprawnych: Studium teologicznomoralne. Kraków: Księgarnia św. Jacka, 2009.
Bartoszek, Antoni. “Towarzyszenie osobom niepełnosprawnym w odpowiedzialnym przeżywaniu seksualności.” In Miłość – Płciowość – Płodność. Edited by Piotr Morciniec. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2007.
Bentham, Jeremy. An Introduction to the Principles of Morals and Legislation. Oxford: Clarendon Press, 1907.Bolarinwa, Obasanjo A., Clifford Odimegwu, and Yusuff A. Adebisi. “Leaving No One Behind: Addressing the Sexuality of People with Disabilities.” International Journal for Equity in Health 23 (2024): article number 129.
Esmail, Shaniff, Kimberley Dary, Ashlea Walter, and Heidi Knupp. “Attitudes and Perceptions Towards Disability and Sexuality.” Disability and Rehabilitation 32, no. 14 (2010): 1148–55.
Fornalik, Izabela. “Miłość, seks i prokreacja jako wartość w dorosłym życiu osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną.” In O seksualności osób niepełno-sprawnych. Edited by Antonina Ostrowska. Warszawa: Instytut Rozwoju Służb Społecznych, 2007.
Fornalik, Izabela. Dojrzewanie, miłość, seks: Poradnik dla rodziców osób z niepełnosprawnością intelektualną. Warszawa: Stowarzyszenie Bardziej Kochani, 2017.
Foucault, Michel. Hermeneutyka podmiotu. Translated by Michał Herer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
Foucault, Michel. Historia seksualności. Translated by Bogdan Banasiak. Warszawa: Czytelnik, 1995.
Gajda, Piotr Marek. Prawo małżeńskie Kościoła katolickiego. Tarnów: Biblos, 2000.
IDA’s Compilation of CRPD Committee’s Concluding Observations: Article 23 CRPD (Respect for Home and the Family), April 2024. International Disability Alliance, https://www.internationaldisabilityalliance.org/.
Jurczyk, Magdalena, and Iwona Lindyberg. (Nie)dostrzeganie dorosłości z niepełnosprawnością intelektualną: Tożsamość – cielesność – sprawstwo – kreacja. Warszawa: Difin, 2021.
Kant, Immanuel. Uzasadnienie metafi zyki moralności. Translated by Henryk Elzenberg. Warszawa: PWN, 1984.
“Kodeks rodzinny i opiekuńczy.” Dziennik Ustaw, 2019, item 2086, ammended.
“Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.” Dziennik Ustaw, 1997, no. 78, item 483, amended.
Kościelska, Małgorzata. Niechciana seksualność: O ludzkich potrzebach osób niepełnosprawnych. Warszawa: Jacek Santorski & Co., 2004.
Kulczycka, Joanna. Intymność i autonomia: Seksualność osób z niepełnosprawnością intelektualną. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Sedno, 2020.
Mill, John Stuart. Utylitaryzm. Translated by Maria Ossowska. Warszawa: PWN, 1959.
Milligan, Maureen S., and Aldred H. Neufeldt. “The Myth of Asexuality: A Survey of Social and Empirical Evidence.” Sexuality and Disability 19, no. 2 (2001): 91–109.
Nussbaum, Martha. Frontiers of Justice: Disability, Nationality, Species Membership. Cambridge: Harvard University Press, 2006.
Ostrowska, Antonina. “Seksualność osób niepełnosprawnych.” Kultura i Społeczeństwo 52, no. 3 (2008): 213–26.
Pezdek, Krzysztof. “Osoby z niepełnosprawnością a etyka troski Michela Foucaulta.” Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja 19, no. 2 (2016): 67–75.
Pilecka, Wiesława. “Stawanie się osobą dojrzałą w sytuacji doznania niepełnosprawności – co ułatwia, co utrudnia.” In Osoby z niepełnosprawnością w drodze ku dorosłości. Edited by Dorota Wolska. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2014.
Piniewska, Agnieszka. “O wartościowaniu życia, czyli polski dyskurs eugeniczny wobec osób z niepełnosprawnościami.” Teksty Drugie, no. 4 (2023): 259–74.
Prośniewska, Alicja. Osoba niepełnosprawna w nauczaniu Kościoła okresu posoborowego. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 2013.
Przyłuska-Fiszer, Alicja. Niepełnosprawność jako przedmiot refleksji bioetycznej. Kraków: Wydawnictwo Fall, 2013.
Sinclair, James, Deanne Unruh, Lauren Lindstrom, and David Scanlon. “Barriers to Sexuality for Individuals with Intellectual and Developmental Disabilities: A Literature Review.” Education and Training in Autism and Developmental Disabilities 50, no. 1 (2015): 3–16.
Świątkiewicz-Mośny, Maria. Niepełnosprawność i społeczne wykluczenie – wyzwania codzienności. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2019.
United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities. https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf.
Weiss, Tanya C. People with Disabilities and Sexual Assault. Disabled World, August 3, 2023. https://www.disabled-world.com/disability/sexuality/assaults.php.
World Health Organization. Defi ning Sexual Health: Report of a Technical Consultation on Sexual Health. Geneva: World Health Organization 2006.
World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). Geneva: World Health Organization, 2001. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/classification/icf/icfbeginnersguide.pdf?sfvrsn=e-ead63d3_4&download=true.
World Health Organization. Sexuality Education and Persons with Disabilities. Geneva: World Health Organization, 2017.
Woźniak, Zbigniew. Niepełnosprawność i niepełnosprawni w polityce społecznej: Społeczny kontekst medycznego problemu. Warszawa: SWPS and Academica, 2008.
Zielińska-Król, Katarzyna. “Bliżej siebie: Standardy pracy z osobą z niepełnosprawnością.” Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania, nos. 2–3 (47–48) (2023): 78–123.
Ziemińska, Renata. “Etyka troski i etyka sprawiedliwości: Czy moralność zależy od płci?” Analiza i Egzystencja 8 (2008): 115–31.
John Paul II Catholic University of Lublin https://orcid.org/0009-0007-7885-2042
