Doświadczenie wiążącej mocy prawdy. Metodologicznie zasadny punkt wyjścia etyki jako nauki

Agnieszk LEKKA-KOWALIK

Abstract

Artykuł jest analizą zaproponowanej przez Tadeusza Stycznia etyki jako nauki zarazem empirycznej i normatywnej. Empiryczność jest gwarantowana przez doświadczenie wiążącej mocy prawdy, a wiążąca moc prawdy stanowi źródło normatywności. Punktem wyjścia są rozważania nad problemem logiczno-formalnego przejścia od zdań opisowych do normatywnych postawionym przez Davida Hume’a. Styczeń godzi się, że takiego przejścia nie ma, ale uważa, że w etyce ten problem nie istnieje – nie chodzi w niej bowiem o związki formalno-logiczne między zdaniami, ale o doświadczenie ujmujące rzeczowe i konieczne związki między „jest” a „powinien” w samym bycie. Takim doświadczeniem jest bezpośrednie doświadczenie wiążącej mocy prawdy, wyrażone stwierdzeniem: „Com sam stwierdził, temu nie wolno mi zaprzeczyć”. Jest ono zarazem doświadczeniem etycznym i antropologicznym, albowiem stanowi zarazem autoinformację o stanie rzeczy i o podmiocie jako autorze stwierdzenia o tym stanie rzeczy oraz autoimpertatyw afirmowania i miłowania prawdy dla niej samej przez podmiot poznający – etyka okazuje się antropologią normatywną. Analiza koncepcji Stycznia prowadzi do wniosku, że tak rozumiana etyka normatywna spełnia elementarne metodologiczne i epistemiczne kryteria naukowości i wobec tego normatywność nie podważa jej naukowości. Doświadczenie wiążącej mocy prawdy, które daje etyce metodologicznie poprawny i epistemologicznie zasadny punkt wyjścia, jest jednakże uteoretyzowane co najmniej w tym sensie, że ujęte zostało w pewnym języku i zakłada wiedzę tła (np. dotyczącą istnienia natury ludzkiej i istotowej racjonalności człowieka). Nie stanowi to jednak problemu dla etyki, w tym aspekcie etyka normatywna dzieli bowiem los innych nauk empirycznych, takich jak fizyka. Ponadto – jak pokazano w artykule – możliwe jest budowanie etyki normatywnej na doświadczeniu, ale uzasadnianie jej twierdzeń wymaga ostatecznie odwołania się do metafizyki, toteż wydzielanie etyki normatywnej (tak ogólnej, jak i szczegółowej) z całości filozofii okazuje się zabiegiem chybionym.