Snucie opowieści jako narzędzie oswajania sztucznej inteligencji: między modelującą funkcją języka a podmiotowością maszyn
Abstrakt
W artykule postawiono pytanie o rolę narracji jako narzędzia kreowania rzeczywistości. Performatywna funkcja języka oraz znaczenie pierwotnych i wtórnych systemów modelujących kultury w procesie oswajania sztucznej inteligencji poddano analizie w oparciu o materiał źródłowy dwóch tekstów literackich: Zamieć Neala Stephensona oraz Maszyny takie jak ja Iana McEwana. Podstawowe pytania badawcze sygnalizowane w niniejszym artykule dotyczą tych obszarów postrzegania rzeczywistości, które są zagrożone zniekształceniem fundamentu aksjologicznego, i w konsekwencji – ontologicznego. Które z elementów snutych opowieści powinny budzić szczególną czujność słuchającego i opowiadającego? Które wątki fantastycznej w 1992 roku powieści Stephensona nie tylko stały się faktem, ale też wykroczyły poza ramy nakreślone przez wyobraźnię autora? Czy Adam wykreowany przez McEwana staje się postacią zapraszaną do intymnego świata istoty ludzkiej jako jej równoprawny członek? Jak daleko przesuwamy granice oswajania sztucznej inteligencji poza niwelowanie lęku przed nieprzewidywalnością maszyn? Struktura artykułu obejmuje część wstępną, namysł nad semantyką pojęć „oswajać” i „sztuczna inteligencja”, Zamieć – jako egzemplifikacja problemu pierwotnego systemu modelującego, Maszyny takie jak ja i kwestia granic człowieczeństwa, Podsumowanie odnoszące się do roli narracji w ujęciu Katherine Hayles i Donny Haraway oraz wnioski. Konkludując, zaznaczono, że obydwie powieści, wybrane jako materiał źródłowy do analizy mechanizmów oswajania sztucznej inteligencji, zawierają w sobie przesłanki do odczytania zarówno obaw, jak i nadziei pokładanych w rozwoju technologicznym. Poprzez ich werbalizację na kartach książki, a następnie wizualizację w wyobraźni czytelnika rodzi się kolejna historia, dając impuls do zaistnienia nowej rzeczywistości. Oswajanie sztucznej inteligencji, w świetle przeprowadzonej argumentacji sprowadzałoby się przede wszystkim do rozpoznania opowieści, które w sobie nosimy, oraz uświadomienia, w jaki sposób warunkują one przyłączanie nowych elementów.
Słowa kluczowe:
sztuczna inteligencja, podmiotowość, język, narracjeBibliografia
Bostrom, Nick. “Transhumanist Values.” In Ethical Issues for the 21st Century. Edited by Frederick Adams. Oxford: Philosophical Documentation Center Press, 2003.
———. Superinteligencja. Scenariusze, strategie, zagrożenia. Translated by Dorota Konowrocka-Sawa, Gliwice: Helion, 2016.
Encyclopedia Britannica, s.v. “Artificial Intelligence (AI)” (by Braian Jack Copeland) https://www.britannica.com/technology/artificial-intelligence/Methods-and-goals-in-AI.
Czym jest sztuczna inteligencja, Portal sztucznej inteligencji. https://www.gov.pl/web/ai/czym-jest-sztuczna-inteligencja2.
Damar, Muhammet. “Metaverse Shape of Your Life for Future: A Bibliometric Snapshot.” Journal of Metaverse 1, no. 1(2021): 1–8.
Devlin, Kate. O pożądaniu, nauce i sztucznej inteligencji. Translated by Anna Gralak. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2020.
Haraway, Donna J. How Like a Leaf: An Interview with Thyrza Nichols Goodeve. London and New York: Routledge, 2000.
Hayles, N. Katherine. How We Become Posthumans: Virtual Bodies in Cybernetics, Literature and Informatics. Chicago: The University of Chicago Press, 1999.
Hayles Katherine. “Afterword: The Human in the Posthuman.” Cultural Critique 53 (2003): 134–6.
Joshua, Judy. “Information Bodies: Computational Anxiety in Neal Stephenson’s Snow Crash.” Interdisciplinary Literary Studies 19, no. 1 (2017): 17–47.
Kevin, Makice. Phatics and the Design of Community. Boston: ACM, 2009.
Kraus, Sascha, et al. “Facebook and the Creation of the Metaverse: Radical Business Model Innovation or Incremental Transformation?” International Journal of Entrepreneurial Behaviour & Research 28, no. 9 (2022): 52–77.
Lem, Stanisław. Dzienniki gwiazdowe. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2019.
Łotman, Jurij. O znaczeniach we wtórnych systemach modelujących. Translated by Jerzy Faryno. „Pamiętnik Literacki. Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej” 60, no. 1 (1969): 279–94.
Malinowski, Bronisław. “The Problem of Meaning in Primitive Languages.” In The Meaning of Meaning. Edited by Charles Key Ogden and Ivor Armstron Richards. London: Paul, 1923.
McEwan, Ian. Machines Like Me. London: Jonathan Cope, 2019.
———. Maszyny takie jak ja. Translated by Andrzej Szulc. Warszawa: Albatros, 2019.
Meyers, Andrew. “Stanford’s John McCarthy, Seminal Figure of Artificial Intelligence, Dies at 84.” Stanford Report, October 25, 2011. https://news.stanford.edu/news/2011/october/john-mccarthy-obit-102511.html.
Penley, Constance, and Andrew Ross. “Cyborgs at Large: Interview with Donna Haraway.” Social Text 25, no. 6(1990): 8–23.
Radovanovic, Danica, and Massimo Ragnedda. Small Talk in the Digital Age: Making Sense of Phatic Posts, https://www.academia.edu/1506309/Small_talk_in_the_Digital_Age_Making_Sense_of_Phatic_Posts.
de Saint-Exupéry, Antoine. Mały książę. Translated by Anna Trznadel-Szczepanek. Warszawa: Nasza Księgarnia, 2017.
Slotznick, Benjamin. “Understanding Phatic Aspects of Narrative when Designing Assistive and Augmentative Communication Interfaces.” International Journal of Ambient Computing and Intelligence 6, no. 2 (2014): 75–94.
Słownik języka polskiego. Edited by Witold Doroszewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.
Sparkes, Matthew. “What is a Metaverse.” New Scientist 251, no. 3348 (2021): 1–18.
Stephenson, Neal. Snow Crash. New York: Bantam Books, 1992.
———. Zamieć. Translated by Jędrzej Polak. Warszawa: ISA, 2009.
Wawer, Robert. „Sztuczna inteligencja – produkt czy podmiot?” Studia Teologii Dogmatycznej 4 (2018): 115–26. https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/7817/1/STD_4_2018_R_Wawer_Sztuczna_inteligencja.pdf.
Wiener, Norbert, Cybernetics: Or Control and Communication in the Animal and the Machine, Cambridge: MIT Press, 1965.
———. God and Golem, Inc. A Comment on Certain Points Where Cybernetics Impinges on Religion, Cambridge: MIT Press, 1964.
Zalta, Edward N., ed. The Stanford Encyclopedia of Philosophy, s.v. “Alan Turing” (by Andrew Hodges). https://plato.stanford.edu/entries/turing/.
