Zarządzanie środowiskiem naturalnym przez sztuczną inteligencję. Ograniczenia i wyzwania narracji postnatury
Abstrakt
Artykuł stanowi próbę krytycznej analizy wielowymiarowych efektów propozycji delegowania możliwości zarządzania środowiskiem naturalnym systemom sztucznej inteligencji opartym na tak zwanym głębokim uczeniu przez wzmacnianie (DRL). Punktem wyjścia jest koncepcja zaproponowana przez Armina Grunwalda, która dla zwiększenia transparentności potencjalnej debaty publicznej wokół NEST (ang. New and Emerging Science and Technology), postuluje ocenę i analizę znaczeń, które są przypisywane do innowacji naukowych i technologicznych na bardzo wczesnym etapie ich opracowywania. Kluczowym pojęciem, w ramach którego usytuowane są propozycje delegowania zarządzania środowiskiem naturalnym przez sztuczną inteligencję, jest koncepcja postnatury. W wyniku przeprowadzonych analiz pojęcie to ukazuje swój ambiwalentny charakter. Z jednej strony posiada ono emancypacyjny potencjał, wskazuje bowiem na rolę wartości i narracji w procesie przeobrażania naszego świata. Dzięki temu strategie mające na celu zabezpieczanie stabilnej przyszłości naszej planety mogą wyjść poza wąskie rozwiązania naukowo-techniczne i zacząć zadawać pytania o rolę przemian w obrębie szeroko rozumianej kultury. Z drugiej strony koncepcja postnatury może być użyta w roli perswazyjnej jako sposób, dzięki któremu łatwiej jest przekonać do zintensyfikowanych interwencji technologicznych w obrębie tak zwanego środowiska naturalnego.
Słowa kluczowe:
zarządzanie środowiskiem naturalnym, sztuczna inteligencja, antropocen, postnatura, narracje, techno-optymizm, hermeneutyczny model oceny technologiiBibliografia
Bińczyk, Ewa. Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: PWN, 2018.
———. “Inżynieria klimatu a inżynieria człowieka: Dyskursy na temat środowiska w epoce antropocenu.” Ethos” 28, no. 3(111), (2015): 153–75.
Bołoz, Wojciech. Kościół i ekologia. W obronie człowieka i środowiska naturalnego. Kraków: Wydawnictwo Homo Dei, 2010.
Bonneuil, Christophe. “The Geological Turn. Narratives of the Anthropocene.” In The Anthropocene and the Global Environmental Crisis. Rethinking modernity in a new epoch. Edited by Clive Hamilton, Christophe Bonneuil, Franꞔois Gemenne. London: Routledge, 2015.
Brooks, Peter. Seduced by Story: The Use and Abuse of Narrative. New York: The New York Review of Books, 2022.
Cantrell, Bradley, Laura Martin, and Erle Ellis. “Designing Autonomy: Opportunities for New Wildness in the Anthropocene.” Trends in Ecology & Evolution 32, no. 3 (2017):156–66.
Caradonna, Jeremy, et al. An Ecomodernist Manifesto: A Degrowth Critique. http://www.resilience.org/wp-content/uploads/articles/General/2015/05_May/A-Degrowth-Response-to-An-Ecomodernist-Manifesto.pdf.
Cronon, William. “The Trouble with Wilderness: Or Getting Back to the Wrong Nature.” In Uncommon Ground: Rethinking the Human Place in Nature. Edited by William Cronon. New York: Norton, 1996.
Deepfield-robotics.com. www.deepfield-robotics.com.
Descola, Philippe, Beyond Nature and Culture. Chicago: University of Chicago Press, 2013.
Domańska, Ewa. “Humanistyka ekologiczna.” Teksty Drugie 1-2 (2013):13–32.
Dudley, Nigel, Liza Higgins-Zogib, and Stephanie Mansourian Stephanie. “The Links between Protected Areas. Faiths and Sacred Natural Sites.” Conservation Biology 23 (2009): 568–77.
Dunker, Anders. Rediscovering Earth: Ten Dialogues on the Future of Nature. London, New York: OR Books, 2021.
Fermaux, Ann. “The Return of Nature in the Capitolocene.” In Rethinking the Environment for the Anthropocene: Political Theory and Sociocultural Relations in the New Geological Epoch. Edited by Manual Aries-Maldonado, Zev Trachtenberg. London: Routledge, 2019.
Grunwald, Armin. “Diverging Pathways to Overcoming the Environmental Crisis: A Critique of Ecomodernism from Technology Assessment Perspective.” Journal of Cleaner Production 197, no. 2 (2018): 1854–62.
———. The Hermeneutical Side of Responsible Research and Innovation. ISTE Ltd: London 2016.
Guha, Ramachandra. “Radical American Environmentalism and Wilderness Preservation: A Third World Critique.” In The Future of Nature: Documents of Global Change. Edited by Libby Robin, Sverker Sörlin, and Paul Warde. New Haven: Yale University Press, 2013.
Hannibal, Mary Ellen. Citizen Scientist: Searching for Heroes and Hope in an Age of Extinction. New York: The Experiment, 2016.
Haraway, Donna. Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene. Durham London: Duke University Press, 2016.
Heise, Ursula. Imagining Extinction: The Cultural Meanings of Endangered Species. Chicago: The University of Chicago Press, 2016.
Jachowski, David, Rob Slotow, and Joshua J. Millspaugh, “Good Virtual Fences Make Good Neighbors: Opportunities for Conservation.” Animal Conservation 17, no. 3 (2014): 187–96.
Jackson, Tim. Dobrobyt bez wzrostu. Ekonomia dla planety o ograniczonych zasobach. Translated by Marcin Polakowski. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2015.
Latour, Bruno. Facing Gaia. Eight Lectures on the New Climatic Regime. Cambridge: Polity 2017.
Lekka-Kowalik, Agnieszka. “Dlaczego nauka nie może być wolna od wartości.” Roczniki Filozoficzne 52, no. 2 (2004): 275–93.
———. Odkrywanie aksjologicznego wymiaru nauki. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2008.
Lovins, Amory, and Paul Hawken. Natural Capitalism: The Next Industrial. Revolution. London: Earthscan, 1999.
Manifest modernistyczny. www.ecomodernism.org/jzyk-polski.
Maxwell, Richard, and Toby Miller. How Green is Your Smartphone? Cambridge: Polity Press, 2020.
Merchant, Carolyn. The Anthropocene and the Humanities: From Climate Change to a New Age of Sustainability. New Heaven, London: Yale University Press, 2020.
New Robot Has Crown-of-Thorns Starfish in Its Sights. https://www.qut.edu.au/news?news-id=95438.
On Becoming an Ecomodernist: A Positive Vision of Our Environmental Future. BreakThrough Institute. www.thebreakthrough.org/articles/on-becoming-an-ecomodernist.
Parasuraman, Raja, Thomas Sheridan, and Christopher Wickens. “A Model for Types and Levels of Human Interaction with Automation.” IEEE Transactions on Systems Man and Cybernetics - Part A Systems and Humans 30, no. 3 (2000): 286–97.
Perelman, Michael. Manfacturing Discontent: The Trap of Individualism in Corporate Society. London. Ann Arbor. MI: Pluto Press, 2005.
Plumwood, Val. Environmental Culture: The Ecological Crisis of Reason. London: Routledge, 2002.
Sadowski, Ryszard. “Thomas Berry – prorok ery ekozoicznej.” Studia Ecologiae et Bioethicae 7, no. 2 (2009): 205–16.
———. Filozoficzny spór o rolę chrześcijaństwa w kwestii ekologicznej. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego, 2015.
Schaaf, Thomas, and Cathy Lee. Conserving Cultural and Biological Diversity: The Role of Sacred Natural Sites and Cultural Landscapes. Proceedings of UNESCO-IUCN International Conference. Tokyo. Japan. UNESCO. Paris 2006.
Stengers, Isabell. “Accepting the Reality of Gaia. A Fundamental Shift?” In The Anthropocene and the Global Environmental Crisis. Rethinking modernity in a new epoch. Edited by Clive Hamilton, Christophe Bonneuil, Franꞔois Gemenne. London: Routledge, 2015.
Wróblewski, Zbigniew. Natura i cele. Dyskusja argumentu teleologicznego na rzecz ochrony przyrody. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2010.
