Uczestnictwo człowieka w świecie: Karol Wojtyła – Richard Rorty
Władysław ZUZIAK
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-0483-0533
Barbara ŻMUDA-FRYDRYCHOWSKA
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-9383-6090
Abstrakt
Przedstawiamy dwa diametralnie różne ujęcia świata i człowieka, oparte na przeciwstawnych założeniach ontologicznych i antropologicznych. Mają one jednak pewne punkty wspólne, które pozwalają je porównywać i ukazywać silne i słabe strony teoretyczne i praktyczne obu koncepcji. Wśród wspólnych założeń, w sferze aksjologicznej są między innymi wspólnotowa „natura” człowieka czy wrażliwość obu filozofów na cierpienie i wskazywanie dróg do zmniejszania skali tego zjawiska.
Wojtyła stara się ratować skostniałą i odporną na zmieniającą się rzeczywistość teorię tomistyczną oraz poddaje krytyce modernistyczne projekty świata. Podkreśla przy tym, że czyn jest tym, co odsłania istotę człowieka jako osoby. Nowe ujęcia jego dynamicznej koncepcji człowieka w świecie zaowocowały między innymi powstaniem ruchu solidarności. Rorty, również krytykujący projekty modernistyczne, jest bardziej radykalny. Celem, jaki stawia sobie, jest wyeliminowanie myślenia o prawdzie jako zgodności z rzeczywistością a także usunięcie opozycji podmiot/przedmiot, obiektywne/subiektywne itp. Według niego, jedynym ważnym kryterium, jest kryterium użyteczności. Nie jest to jednak pragmatyzm instrumentalny i egoistyczny, gdyż trudno byłoby w takim nurcie uzasadnić w jaki sposób wrażliwość na cierpienie innych może być dla człowieka użyteczna? Staramy się wykazać, że pragmatyczna koncepcja Rorty’ego prowadzi do ugruntowania postaw konformistycznych, podczas gdy odwołująca się do transcendencji koncepcja Wojtyły ma na celu kształtowanie człowieka doskonalącego się, heroicznego, przekraczającego ograniczenia zarówno własne, jak i zewnętrzne.
Słowa kluczowe:
Karol Wojtyła, Richard Rorty, uczestnictwo, wrażliwość, aksjologiaBibliografia
Ambożewicz, Zbigniew. “Holizm, indywidualizm, personalizm: Od dualizmu platońskiego do sporu o źródło i status ludzkiej jednostkowości (N. Elias, I. Berlin, R. Rorty).” Analiza i Egzystencja no. 30 (2015): 89–108.
Czachorowski, Marek. “Personalistyczna etyka Karola Wojtyły wobec zarzutów współczesnego antypersonalizmu.” Logos i Ethos 53, no. 1 (2020): 97–117.
Galarowicz, Jan. Człowiek jest osobą: Podstawy antropologii filozoficznej Karola Wojtyły. Kęty: Antyk, 2000.
Koopman, Colin. “Rorty’s Moral Philosophy for Liberal Democratic Culture.” Contemporary Pragmatism 4, no. 2 (December 2007): 45–64.
Rorty, Richard. Contingency, Irony, and Solidarity. Cambridge: Cambridge University Press, 1995.
———. “Ethics without Universal Obligations.” In Pragmatism as Anti-Authoritarianism. Harvard: The Belknap Press of Harvard University Press, 2021, 126–143.
———. Objectivity, Relativism, and Truth. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
———. “The Dangers of Over-Philosophication—Reply to Arcilla and Nicholson.” Educational Theory 40, no. 1 (1990): 41–44.
Szahaj, Andrzej. Ironia i miłość. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012.
Tischner, Józef. Myślenie według wartości. Kraków: Znak, 1982.
Wojtyła, Karol. “An Outline of the Theory of Participation.” In Wojtyła, Person and Act and Related Essays. Translated by Grzegorz Ignatik. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 2021.
———. „Osoba – podmiot i wspólnota.” Roczniki Filozoficzne 24, no. 2 (1976): 5–39.
———. “Participation or Alienation.” In Wojtyła, Person and Act and Related Essays. Translated by Grzegorz Ignatik. Washington DC: The Catholic University of America Press, 2021.
———. “Person and Act.” In Wojtyła, Person and Act and Related Essays. Translated by Grzegorz Ignatik. Washington DC: The Catholic University of America Press, 2021.
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II, Kraków https://orcid.org/0000-0001-9383-6090
