„O, której serca dobroć głoszą wieki”. Jezuici tarnopolscy i starowiejscy jako autorzy pieśni maryjnych
Abstrakt
Studwudziestotrzyletni okres niewoli narodowej znacząco rozbudził kult maryjny w Polsce. Duże zasługi mieli w tym jezuici, od 1820 roku prowadzący działalność duszpasterską i wychowawczą w zaborze austriackim. W szerzeniu przez nich pobożności maryjnej szczególne znaczenie miały: tworzenie repertuaru pieśni związanych tematycznie z Maryją, aktualizacja geografii pielgrzymkowej wyróżniającej miejsca kultu Matki Bożej pozostające pod kuratelą jezuitów oraz wprowadzenie na stałe do kalendarza obrzędowego nabożeństw majowych ku Jej czci. Wśród polskich jezuitów tworzących w dziewiętnastym stuleciu pieśni maryjne na szczególną uwagę zasługują Józef Morelowski (1777-1845), Bazyli Arciszewski (1795-1856), a zwłaszcza Karol Bołoz Antoniewicz (1807-1852) i Iwo Czeżowski (1814-1889), których utwory są do dziś obecne w katolickim repertuarze liturgicznym i obrzędowym. W artykule przedstawiono postacie owych czterech jezuitów i omówiono teksty wybranych pieśni ich autorstwa.
Słowa kluczowe:
jezuici, Stara Wieś, kult maryjny, pieśń kościelna, niewola narodowa, klasycyzm późnooświeceniowy, romantyzmBibliografia
Aleksandrowska, Elżbieta. “Józef Morelowski (1777–1845).” In Pisarze polskiego oświecenia. Vol. 3. Edited by Teresa Kostkiewiczowa and Zbigniew Goliński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. —–—.“O spuściźnie poetyckiej Józefa Morelowskiego (1777-1845).” In Wiersze Józefa Morelowskiego. Edited by Elżbieta Aleksandrowska. Wrocław, Warszawa, Kraków, and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983. [Arciszewski, Bazyli]. “[Matko potężna na niebie i ziemi].” In Śpiewniczek zawiera-jący pieśni kościelne z melodiami dla użytku młodzieży szkolnej. Edited by J.[Jan] Siedlecki. Kraków:Nakładem Księży Misjonarzy na Kleparzu,1908. —–—. Prawidła gramatyki francuskiej ułożone nową metodą dla pilnych uczniów, którzy w siedmiu lekcjach gramatykę francuską chcą poznać. Lwów: Zakład Na-rodowy im. Ossolińskich, 1849.—–—. Wy kład historyczny i moralny świąt, obrzędów i zwyczajów Kościoła katolic-kiego. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1852. Badeni, Jan. Ksiądz Karol Antoniewicz Tow. Jez. Kraków: W.L Anczyc i Spółka, 1896.
Bieś, Andrzej Paweł. “Reaktywacja: Jezuici między ciągłością a zmianą po 1814 roku.” Studia Bobolanum 1 (2015): 41–62.
Bolewski, Jacek. Początek w Bogu: Jedność dziewiczego i niepokalanego poczęcia. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1998.
Bołoz Antoniewicz, Karol. “[Biedny, kto Ciebie nie zna od powicia].” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by Jan Badeni.Kra-ków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1895.
—–—. “...Boże Ojcze! Twoje dzieci...” In Na swojską nutę: Wybór pieśni, piosenek i dumek z naszej przeszłości z towarzyszeniem fortepianu. Edited by Leon Idzi-kowski. Kijów: Leon Idzikowski, 1910.
—–—. “...Boże Ojcze! Twoje dzieci...” In Pieśni i piosenki Legionów Polskich: Daw-ne i współczesne na fortepian. Edited by Bolesław Wallek-Walewski. Kraków: Antoni Piwarski i Spółka, Księgarnia Muzyczna i Wypożyczalnia Nut, [1915].
—–—. “...Do Betlejemu pełni radości...” In Jan Badeni. Ksiądz Karol Antoniewicz Tow. Jez. Kraków: W.L. Anczyc i Spółka, 1896.
—–—. “Do św. Anioła Stróża.” In Żłobek: Kolęda dla dzieci; Dziełko ostatnie ks. Karola Antoniewicza Tow. Jezusowego przez jednego z współbraci tegoż dokończone. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1863. —–—.
“...Huczą lasy, szumią zdroje...” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by Jan Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1895.
[—–—]. Kazania księdza Karola Antoniewicza Towarzystwa Jezusowego. Vol. 2. Kazania o Matce Boskiej. Edited by Jan Badeni. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Jezusowego, 1906.
—–—. “Kolęda.” In Poezje ks. Karola Antoniewicza poprzedzone krótką wiadomościąo życiu i pismach autora. Kraków: Drukarnia “Czasu”, 1861.
—–—. “...Matko, u stóp Twych składam moje dzięki...” In Poezje o. Karola Anto-niewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by Jan Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1895.
—–—. “Modlitwa codzienna.” In “Jeszcze Polska nie zginęła!” Pieśni patriotyczne i narodowe. No. 2. Edited by Franciszek Barański. New York: The Polish Book Importing Co., 1944.
—–—. “Modlitwa narodowa.” In Śpiewnik narodowy. Edited by Władysław Jeziorski. Cieszyn: Księgarnia Stella, 1914.
—–—. “Nie opuszczaj nas.” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje re-ligijne. Edited by Jan Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1895.
—–—. “...Panie! w ofi erze Tobie dzisiaj składam...” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by Jan Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1895.
—–—. “Pieśń majowa.” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by J. Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1895.
—–—. Przewodnik dusz pobożnych w nabożeństwie do Najświętszego i Niepokala-nego Serca Maryi.Lwów:Drukarnia Pillera, 1856.
[—–—]. Sonety Karola Bołoz Antoniewicza. Lwów: Drukiem Józefa Schnaydera, 1828.
—–—. “Wianeczek majowy.” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by Jan Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Pol-skiej, 1895.
—–—. “...Zawitał do nas majowy poranek...” In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 1. Poezje religijne. Edited by Jan Badeni.Kraków: Księgarnia Spółki Wy-dawniczej Polskiej, 1895.
—–—. “Żeglarz.”In Poezje o. Karola Antoniewicza TJ. Vol. 2. Poezje różne. Edited by Jan Badeni. Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1896.
[Brown, Józef]. Biblioteka pisarzów asystencji polskiej Towarzystwa Jezusowego powiększona dwoma dodatkami, z których pierwszy zawiera polskie i rosyjskie tłumaczenia, drugi wydania pisarzy Towarzystwa Jezusowego do innych asystencji należących w Polsce i Rosji: Napisana we Lwowie od r. 1852–1855 przez X. Józefa Brown, prowincji naprzód białoruskiej, potem galicyjskiej kapłana. Translated by Władysław Kiejnowski. Poznań: Ludwik Merzbach, 1862.
Bzowski, Teofi l. Ojcowie i bracia Towarzystwa Jezusowego zmarli w polskich pro-wincjach od r. 1820. Kraków and Warszawa: Zakon Towarzystwa Jezusowego, 1932.
Chachulski, Tomasz. “O Pieśniach nabożnych Franciszka Karpińskiego.” In Wśród pisarzy oświecenia: Studia i portrety. Edited by Antoni Czyż and Stanisław Szczę-sny. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, 1997.
Chmura, Agata. “Matka Boża Starowiejska.” Skarby Podkarpackie 7, no. 6 (2007): 36–38.
Chudy, Marcin. “Maryja, cudne imię.” In Laudate Dominum: Śpiewnik pielgrzymkowy Złotej Grupy Radomskiej. Edited by Lech Gralak. Radom: Księża Oratorianie, 1986.
Czabanowska-Wróbel, Anna. Sprzeczne żywioły: Młoda Polska i okolice. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013.
Czartoryski, Adam [J.]. Bard polski 1795 R. Edited by Józef Kallenbach. Brody: Na-kładem Księgarni Kaliksta Westa, [1912].
Czeżowski, Iwo. “...Idźmy, tulmy się jak dziatki...” In Miesiąc maj poświęcony Najświętszej Pannie Maryi. Kraków: W. L. Anczyc i Spółka, 1896.
—–—. “Jezus bawiący się z N. Matką na wsi: Pieśń pasterska, w której siężycia wiejskiego szczęście zaleca, wolnie tłumaczona z XX. Renata Rapina Soc. Jesu.” In Utwory literackie naszych Scholastyków. Manuscript in Archiwum Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, reference number APPPTJ 974 I.
[—–—]. “Majowe nabożeństwo w Galicyi: List o. Iwona Czeżowskiego z dn. 8 paździer-nika 1855 r. do Waleriana Mrowińskiego.” Nasze Wiadomości 1, no. 3 (1904): 73.
[—–—]. Modlitwa do najczystszej Bogarodzicy na uproszenie zwyciężenia wszelkich pokus. Nowe Piekary: T. Heneczek, nd.
[—–—]. Nabożeństwo do Matki Boskiej Starowiejskiej poprzedzone historią cudow-nego Jej obrazu pod wezwaniem Matki Miłosierdzia oraz uroczystego obrzędu koronacji tegoż obrazu dokonanej 8 września 1877 przez JExc. Nuncjusza pa-pieskiego Ludwika Jacobini, teraźniejszego kardynała-sekretarza stanu. Lwów: Drukarnia Ludowa, 1881.
[—–—]. Nabożeństwo w czasie odpustu jubileuszowego przez O.Ś. Piusa IX nadane, które w Archidiecezji Lwowskiej obrządku łacińskiego od d. 15 października 1854 do d. 15 stycz. 1855 obchodzić się będzie: Z dodatkiem nauk o odpustach i Jubileuszu i wyjaśnieniem kwestii o Niepokalanym Poczęciu N.M. Panny. Lwów: Drukarnia P. Pillera, 1854.
—–—.“Pieśń Bogarodzicy.” In Lutnia: Piosennik polski; Zbiór pierwszy. Lipsk: F.A. Brockhaus, 186
—–—.“Pieśni do Niepokalanego Serca NMP.” Manuscript in Archiwum Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, reference number APPPTJ 916.
—–—. “Pieśń do N.P.M. Starowiejskiej.” Manuscript in Archiwum Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, reference number APPPTJ 916, k. 59r–60v.
—–—. Sposób odmawiania koroneczki o N.M.P. Lwów: Drukarnia Michała Franciszka Poremby, 1855.Dola, Kazimierz. “Pieśń kościelna pogranicza śląsko-morawskiego”. In Pogranicze – kultura – religia. Edited by Jerzy Tutaj. Wałbrzych: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości, 2004.
Goszczyński, Seweryn. “Wyimki z poematu: Bogurodzica.” In Dzieła zbiorowe Se-weryna Goszczyńskiego. Edited by Zygmunt Wasilewski. Vol 1. Poezje liryczne. Lwów: H. Altenberg, [1910].
Grzebień, Ludwik. Słownik jezuitów polskich 1564–1990. Vol. 11, s.v. “Szmyd Franciszek.” Typescript in Archiwum Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, Kraków: 1993.
Grzebień, Ludwik, et al., eds. Encyklopedia wiedzy o jezuitachna ziemiach Polski i Litwy 1564–1995, s.v. “Majowe nabożeństwo.” Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004.
Inglot, Marek. “Jezuici w Imperium Rosyjskim (1772–1820) i przywrócenie Towa-rzystwa Jezusowego.” Studia Bobolanum 1 (2015): 23–40.
—–—. Karol Antoniewicz. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2001. Jackowski, Jacek. “Nabożeństwa majowe przy kapliczkach i krzyżach przydrożnych.” In Muzyka religijna –między epokami i kulturami. Vol. 2. Edited by Katarzyna Turek and Bogumiła Mika. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2009.
Kadulska, Irena. Akademia Połocka: Ośrodek kultury na Kresach 1812–1820. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2004.
[Karpiński, Franciszek]. “Pieśń do Najświętszej Panny.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Supraśl: Drukarnia Bazylianów, 1792.
[—–—]. “Pieśń na Procesję Bożego Ciała.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Supraśl: Drukarnia Bazylianów, 1792.
[—–—]. “Pieśń o Narodzeniu Pańskim.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Supraśl: Drukarnia Bazylianów,
—–—. “Pieśń o wielkości Boga, a nikczemności człowieka.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Supraśl: Drukarnia Bazylianów, 1792.
[—–—]. “Pieśń o Zmartwychwstaniu Pańskim.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Su-praśl: Drukarnia Bazylianów, 1792.
[—–—]. “Pieśń poranna.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Supraśl: Drukarnia Bazy-lianów, 1792.
[—–—]. “Pieśń wieczorna.” In [Karpiński], Pieśni nabożne. Supraśl: Drukarnia Ba-zylianów, 1792.Kasprowicz, Bogdan Stanisław. “ApostołŚląska: Misja ks. Karola Bołoz Antoniewicza na Śląsku a świadomość narodowa Górnoślązaków.” Awedis 11 (2012): 9.
Kłoczowski, Jerzy. Dzieje chrześcijaństwa polskiego. Warszawa: Świat Książki, 2000. Kochanowski, Jan. “O żywocie ludzkim.” In Kochanowski, Dzieła polskie. Edited by Julian Krzyżanowski. Warszawa: PIW, 1989.
—–—. “Pieśń XXV.” In Kochanowski, Dzieła polskie. Edited by Julian Krzyżanow-ski. Warszawa: PIW, 19889.
—–—. “Psalm 8: Domine Dominus noster, guam admirabile.” In Kochanowski, Dzie-ła polskie. Edited by Julian Krzyżanowski. Warszawa: PIW, 1989.
Konopczyński, Władysław, ed. Polski słownik biografi czny. Vol. 4, s.v. “Czeżowski Iwo (1814–1889)” (by Stanisław Bednarski). Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1938.
Kostkiewiczowa, Teresa, ed. Motywy religijne w twórczości pisarzy polskiego Oświe-cenia. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1995.
Krasiński, Zygmunt. “Hymn.”In Modlitwy za ojczyznę. Edited by H.M. Warszawa, Lublin, Łódź and Kraków: Nakład Gebethnera i Wolfa, 1916.
Lenartowicz, Teofi l. “Stabat Mater.” In Poezje Teofi la Lenartowicza. Vol. 1. Poznań: Nakładem Księgarni J.K. Żupańskiego, 1863.
Leszczyńska, Bożena. “W Krzyżu – miłości nauka...”. Życie i twórczość ks. Karola Antoniewicza (1808–1852). Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów Dehon, 2017.
—–—. “Wincenty Pol i ks. Karol Antoniewicz – wspólnota ducha i twórczości.” Zeszy-ty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 61, no. 1 (2020): 511–32.
Lis, Małgorzata. Maryja – Matka duchowej drogi św. Ignacego Loyoli. Warszawa: Fundacja Militia Immaculatae, 2021.Loyola, Ignacy. Ćwiczenia duchowne. Translated by Jan Ożóg. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2003.
[—–—]. Exercitia Spiritualia Ignatii de Loyola. Vilnae: [Mikołaj Krzysztof Radzi-wiłł], 1583.
—–—. Opowieść pielgrzyma: Autobiografia. Edited and translated by Mieczysław Bednarz. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2002.
Lubieniecka, Małgorzata. “Między paradoksem a rzeczywistą koniecznością: Pieśńreligijna w muzycznej twórczości jezuitów.” In Polska kultura religijna: Studia o polskiej religijności na przestrzeni wieków. Edited by Łukasz Burkiewicz, Izabela Kaczmarzyk, Justyna Łukaszewska-Haberkowa, and Leszek Zinkow. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum, 2019.
Ławski, Jarosław. Marie romantyków: Metafi zyczne wizje kobiecości; Mickiewicz – Malczewski – Krasiński. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2003.
Mickiewicz, Adam. “Hymn na dzień Zwiastowania N. P. Maryi.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
—–—. “Żeglarz.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.Morelowski, Józef. “Do Najświętszej Bogarodzicy Maryi.” In Kalendarz dla rodzin katolickich na rok 1857. Kraków: Księgarnia i Wydawnictwo Dzieł Katolickich, 1875.
—–—. “Do Najświętszej Marii Panny.” In “Przedziwna Matko Stworzyciela Swego”: Antologia dawnej polskiej poezji maryjnej. Edited by Roman Mazurkiewicz. War-szawa: Wydawnictwo Księży Marianów, 2008.
—–—. “Do Najświętszej Marii Panny.” In Wiersze Józefa Morelowskiego. Edited by Elżbieta Aleksandrowska. Wrocław, Warszawa, Kraków, and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
—–—. “...O, której berła ląd i morze słucha!...” In Ku czci Maryi: Zbiór pieśni i wier-szy ułożonych przez Ojców i Braci Towarzystwa Jezusowego Prowincji Galicyj-skiej. Kraków: W.L. Anczyc, 1904.
—–—. “Tren X.” In Wiersze Józefa Morelowskiego. Edited by Elżbieta Aleksandrow-ska. Wrocław, Warszawa, Kraków, and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
Mrowiec, Karol. Polska pieśń kościelna w opracowaniu kompozytorów XIX wieku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1964.
Mrowiński, Walerian. Cudowny obraz Matki Boskiej Starowiejskiej w ziemi sanockiej. Kraków: Nakładem x. Michała Mycielskiego, 1895.
[Nabielak, Robert]. Pamiętnik więźnia stanu: W dwóch częściach. Lwów: Nakładem Gazety Wiejskiej, 1875.Nalepa, Marek. Iwo Czeżowski (1814–1889) – zapomniany pisarz Towarzystwa Jezu-sowego: Studia i teksty. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2021.
—–—. “Uwagi o religijności polskiego oświecenia.” In Nalepa, Rozpacz i próby jej przezwyciężenia w poezji porozbiorowej (1793–1806). Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2003.Napiórkowski, Stanisław Celestyn. “Podstawy prawdy o Niepokalanym Poczęciu i podanie jej przez Kościół do wierzenia.” In Niepokalane poczęcie i życie chrześcijańskie. Edited by Danuta Mastalska. Częstochowa and Niepokalanów: Polskie Towarzystwo Mariologiczne, 2005.
Natoński, Bronisław. “W setną rocznicę koronacji obrazu Zaśnięcia i Wniebowzięcia NMP w Starej Wsi (1877–1977).” Nasza Przeszłość 52 (1979): 119–39.“Nekrologia.” Czas 42, no. 185 (1889): 2.
Norwid, Cyprian. “Do Najświętszej Panny Marii: Litania.” In Norwid, Pisma wybra-ne. Vol. 1. Wiersze. Edited by Juliusz Gomulicki. Warszawa: PIW, 1980.
Ochenkowska, Agnieszka. Józef Morelowski (1777–1845) jako poeta późnego oświecenia: Zarys monograficzny. Lublin: Wydawnictwo Naukowe Tygiel, 2021.
Olszewski, Daniel. Polska kultura religijna na przełomie XIX i XX wieku. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax and Instytut Tomistyczny Ojców Dominikanów, 1996.
Pachucki, Józef. Matka Miłosierdzia: W 50-lecie koronacji cudownego obrazu Matki Boskiej w Starej Wsi Sanockiej. Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów, 1927.
Paluchowski, Andrzej. “Matka Boska w poezji czasów stanisławowskich i okresu ro-mantyzmu.” In Matka Boska w poezji polskiej. Vol. 1. Szkice o dziejach motywu. Edited by Maria Jasińska et al. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1959.
Perkowski, Józef. “Wiadomość o naukowym żywocie śp. ks. Józefa Morelowskiego.” Przegląd Poznański 19, no. 5 (1854): 3–15.
“Pieśń do Najświętszego Serca Marii Panny.” In Miesiąc maj poświęcony Boguro-dzicy i Niepokalanej Dziewicy Maryi przez ks. Jakuba Nowakowskiego. Kraków: Nakładem Księgarni Katolickiej Władysława Miłkowskiego, 1881.
Pio IX. Costituzione Apostolica Ineffabilis Deus. The Holy See, https://www.vatican.va/content/pius-ix/it/documents/18541208-costituzione-apostolica-ineffabilis-deus.html.
Pleszak, Mariusz. “Polska pieśń nabożna w obrzędowości katolickiej XIX wieku.” In Od oświecenia ku romantyzmowi i dalej... Autorzy – dzieła – czytelnicy. Part 4. Edited by Marek Piechota and Janusz Ryba. Katowice: Wydawnictwo Uniwer-sytetu Śląskiego, 2012.
Pol, Wincenty. “Do Najświętszej Panny Maryi Częstochowskiej: Ofiarowanie.” In Panno święta co Jasnej bronisz Góry: Antologia polskiej twórczości poetyckiej o Matce Bożej Jasnogórskiej. Edited by Stefan Jan Rożej. Poznań: Pallottinum, 1982.
“Pozdrowienie Anielskie.” In Ołtarzyk polski katolickiego nabożeństwa zawierający najużywańsze modlitwy, pieśni i rozmyślania. Edited by J[ózef] Chociszewski. Poznań: Nakładem G. Jakubowskiego, 1889.Reginek, Antoni. “Pieśni nabożne Franciszka Karpińskiego: ‘Pieśń poranna’ i ‘Pieśńwieczorna’ – świadectwo ponadczasowej żywotności.” In Muzyka religijna –między epokami i kulturami. Vol. 2. Edited by Katarzyna Turek and Bogumiła Mika. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2009.
Rostworowski, Emanuel et al., eds. Polski słownik biografi czny. Vol. 21, s.v. “Józef Morelowski” (by Bronisław Natoński). Wrocław and Kraków:Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
de Rouville, Alexandre Joseph. O naśladowaniu Najświętszej Maryi Panny. Translated by Tadeusz Brzozowski. Warszawa: Wydawnictwo Matris, Warszawa 2020.
Rutkowska, Joanna. “Językowy obraz Bożej Matki w XIX- i XX-wiecznych czytan-kach i kazaniach majowych.” PhD diss, Faculty of Polish and Classical Philology, Adam Mickiewicz Univeristy in Poznań, Poland, 2012.
Sęp Szarzyński, Mikołaj. “Pieśń IX: Iż próżne człowiecze staranie bez bożej pomocy.” In Sęp Szarzyński, Rytmy albo wiersze polskie oraz cykl erotyków. Edited by Julian Krzyżanowski. Wrocław, Warszawa, Kraków and Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973.
Słowacki, Juliusz. “Hymn.” In Słowacki, Dzieła. Vol. 1. Liryki i inne wiersze. Edited by Julian Krzyżanowski. Wrocław: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1949.
Syrokomla, Władysław. “Hymn do Najświętszej Panny w Ostrej Bramie.” In Pisma epiczne i dramatyczne Władysława Syrokomli. Vol. 7. Poznań: M. Jagielski, 1868.
Szmyd, Franciszek. “Polska Królowa.” In Utwory literackie naszych Scholastyków i różnych Domów z różnych lat. Manuscript in Archiwum Prowincji Polski Połu-dniowej Towarzystwa Jezusowego, reference number APPPTJ 909.
Ujejski, Kornel. “Modlitwa.” In Poezje Kornela Ujejskiego. Vol.1. Lipsk: F.A. Brock-haus, 1866
[Weissenbach, Władysław Jan, ed.] Zdrój pociechy, czyli ćwiczenia pobożne dla osób płci obojej zostających w Arcybractwie Paska Rzemiennego Zakonu Braci Pustelników Augustyna świętego ułożone celem pomnożenia chwały Boga w Trójcy Świętej jedynego, ku czci Najświętszej Maryi Panny Pocieszenia, tudzież na uwielbianie SS. Ojca Augustyna i Matki Moniki, zebrał na pożytek duchowny braci i sióstr tegoż Arcybractwa, a następnie wszystkich wiernych Chrystusowych ks. Władysław Jan Weissenbach. Rzeszów: Księgarnia Jana Andrzeja Pelara, 1872.
Wit, Zbigniew. “Śpiew w liturgii na ziemiach polskich w XIX wieku.” In Studia z dziejów liturgii w Polsce. Part 3. Edited by Wacław Schenk. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1980.
Wyczawski, Hieronim Eugeniusz, ed. Słownik polskich teologów katolickich. Vol. 1, s.v. “Bazyli Arciszewski (1795–1856)” (by Ludwik Grzebień). Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1981.
Załęski, Stanisław. Jezuici w Polsce. Vol. 5. Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773––1905. Part 1. 1773–1820. Kraków: Nakładem Drukarni W. L. Anczyca, 1906.
Ziejka, Franciszek. “Przedziwne losy Karola Antoniewicza, polskiego Ormianina ze Lwowa.” In: Polscy Ormianie w drodze do niepodległej Polski: Materiały z konfe-rencji naukowej; Kraków, 9-10 października 2018 r. Edited by Stanisław Dziedzic and Janusz Paluch. Kraków: Biblioteka Kraków, 2018.







