Samotność i wolność. Od sporu Jeana-Jacques’a Rousseau i Davida Hume’a do dziewiętnastowiecznego systemu penitencjarnego
Iwona BARWICKA-TYLEK
Uniwersytet Jagielloński, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-4482-9243
Abstrakt
Punktem wyjścia artykułu jest głośna w oświeceniu „kłótnia” filozofów: Jeana-Jacques’a Rousseau i Davida Hume’a, której ważnym elementem był spór dotyczący pozytywnej bądź negatywnej oceny samotności w kontekście troski o wolność jednostki. Dwie zasadnicze części artykułu przedstawiają kolejno: pozytywne ujęcie samotności i jego polityczne konsekwencje (w poglądach Rousseau) oraz wykorzystanie samotności jako kary (w świetle poglądów Hume’a) na przykładzie dziewiętnastowiecznego systemu penitencjarnego (tzw. systemu celkowego) oraz koncepcji panoptykonu Jeremy’ego Benthama. Wyeksponowanie paradoksów wpisanych w teoretyczne i praktyczne postawy wobec samotności ujmowanej w związku z zagadnieniem wolności (a także samowystarczalności lub jej braku) pozwala na sformułowanie hipotezy, że lepszą perspektywą byłoby rozpatrywanie samotności w kontekście sprawiedliwości. W zakończeniu artykułu zasygnalizowano taką możliwość w nawiązaniu do międzywojennej koncepcji „prawa do samotności” sformułowanej przez Giorgia del Vecchio.
