Między teorią prywacyjną a teorią zła radykalnego. Johna Milbanka krytyka pozytywnej ontologii zła

Jakub GUŻYŃSKI

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest analizie myśli Johna Milbanka w kontekście współczesnej debaty dotyczącej ontologii zła. Angielski teolog stawia kontrowersyjną tezę, że nowoczesna ontologia pozytywna zła ma swój udział w bezprecedensowym złu, które dokonało się w wieku dwudziestym. Filozoficzne źródła owej ontologii upatruje w teorii zła radykalnego, która rozwijana była przez Immanuela Kanta, Friedricha W.J. Schellinga, Martina Heideggera czy Jeana-LucaNancy’ego. Głównym przedmiotem krytyki Milbanka jest charakterystyczne dla tej teorii założenie o realnym istnieniu zła. Jak przekonuje, prowadzi ono nie tylko do usprawiedliwienia zła, ale również do uznania go za konieczność. Stanowisko to zestawione zostało z pokrewną mu krytyką etyki praw człowieka dokonaną przez Alaina Badiou oraz z tezą o banalności zła postawioną przez Hannah Arendt. Na tym tle rysuje się radykalność stanowiska Milbanka, który twierdzi, że jedynie teoria prywacyjna – odmawiająca złu istnienia i przyczyny – umożliwia rozpoznanie zła i wzięcie za nie odpowiedzialności. Co więcej, angielski teolog przekonuje, że teoria prywacyjna nie może zostać zsekularyzowana. Prowadzi go to do wniosku, że jednie chrześcijaństwo gwarantuje ontologiczne pierwszeństwo dobra i harmonii, konieczne do budowy sprawiedliwego społeczeństwa.